از امنیت غذایی و کشاورزی دانش‌بنیان تا حمایت از تولید

به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، بخش کشاورزی استان همدان در سال‌های اخیر با وجود چالش‌هایی همچون کم‌آبی، تغییرات اقلیمی، نوسانات بازار، افزایش هزینه‌های تولید و ضرورت حرکت به سمت کشاورزی دانش‌بنیان، همچنان یکی از مهم‌ترین ارکان تأمین امنیت غذایی کشور به شمار می‌رود. این استان با برخورداری از ظرفیت‌های قابل توجه در حوزه تولیدات زراعی، باغی، دامی و گلخانه‌ای، نقش مهمی در تأمین بخشی از نیاز غذایی کشور ایفا می‌کند و حفظ و ارتقای این جایگاه، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و افزایش بهره‌وری است.

از توسعه گلخانه‌ها و افزایش صادرات محصولات کشاورزی گرفته تا حفظ سرمایه ارزشمند خاک، حمایت از جامعه عشایری، توسعه صنایع تبدیلی، ارتقای مکانیزاسیون، مدیریت منابع آب، تکمیل زنجیره ارزش محصولات راهبردی و حرکت به سمت تولید دانش‌بنیان، همگی در دستور کار سازمان جهاد کشاورزی استان همدان قرار دارد؛ برنامه‌هایی که علاوه بر افزایش تولید، به دنبال ایجاد ارزش افزوده، توسعه اشتغال، حفظ منابع طبیعی و پایداری تولید در بخش کشاورزی هستند.

در همین راستا، خبرگزاری تسنیم در گفت‌وگویی تفصیلی با حمزه خانجانی افشار، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، مهم‌ترین سیاست‌ها، برنامه‌ها، چالش‌ها و چشم‌اندازهای پیش‌روی بخش کشاورزی استان را بررسی کرده است

تسنیم: جناب آقای خانجانی افشار، سیاست‌های کلان سازمان جهاد کشاورزی همدان در سال جاری بر چه محورهایی استوار است؟

خانجانی افشار: امروز مهم‌ترین مأموریت وزارت جهاد کشاورزی و به تبع آن سازمان جهاد کشاورزی استان، تأمین امنیت غذایی پایدار است. تحقق این هدف صرفاً با افزایش تولید امکان‌پذیر نیست، بلکه باید تولید اقتصادی، پایدار، دانش‌بنیان و متناسب با منابع طبیعی انجام شود.

در استان همدان چند محور را به صورت ویژه دنبال می‌کنیم؛ نخست مدیریت منابع آب و توسعه سامانه‌های نوین آبیاری، دوم توسعه گلخانه‌ها، سوم افزایش بهره‌وری در تولیدات دامی و زراعی، چهارم تکمیل زنجیره ارزش محصولات راهبردی مانند سیر، انگور و سیب‌زمینی، پنجم توسعه صنایع تبدیلی و ششم حمایت از تولیدکنندگان اعم از کشاورزان، دامداران و عشایر.

اعتقاد داریم افزایش تولید زمانی ارزشمند است که همراه با حفظ منابع پایه یعنی آب، خاک و محیط زیست باشد بنابراین توسعه کشاورزی آینده استان بر پایه بهره‌وری است نه صرفاً افزایش سطح زیر کشت.

تسنیم: اخیراً بازدیدهای میدانی متعددی از مناطق عشایری داشته‌اید. مهم‌ترین مشکلات عشایر استان چیست و چه برنامه‌ای برای رفع آن‌ها دارید؟

خانجانی افشار: جامعه عشایری یکی از ارزشمندترین سرمایه‌های تولید کشور است. این قشر با کمترین امکانات، نقش بسیار بزرگی در اقتصاد دامپروری کشور ایفا می‌کند. عشایر حدود 60 میلیون هکتار از مراتع کشور را مدیریت کرده و میلیون‌ها رأس دام را نگهداری می‌کنند و حدود 25 درصد گوشت کشور را تولید می‌کنند، آن هم بدون تحمیل هزینه‌های سنگین به دولت. در بازدیدهای میدانی مشاهده کردیم که مهم‌ترین مطالبه عشایر، بهبود راه‌های دسترسی، تأمین آب، خدمات زیرساختی، ارتباطات و دسترسی به خدمات درمانی است.

گاهی در برخی مناطق حتی امکان تردد چهارپا نیز وجود ندارد و در مواقع اضطراری انتقال بیماران با دشواری فراوان انجام می‌شود. بنابراین توسعه راه‌های عشایری تنها یک پروژه عمرانی نیست بلکه مسئله‌ای مرتبط با جان، سلامت، اقتصاد و تولید است. ما معتقدیم تصمیم‌گیری باید بر اساس حضور میدانی باشد. وقتی مدیران از نزدیک شرایط زندگی عشایر را مشاهده می‌کنند، درک واقع‌بینانه‌تری از مشکلات خواهند داشت و تصمیمات نیز دقیق‌تر خواهد بود.

تسنیم: یکی از موضوعاتی که اخیراً با جدیت درباره آن هشدار داده‌اید، سوزاندن بقایای گیاهی است. چرا این موضوع تا این اندازه اهمیت دارد؟

خانجانی افشار: متأسفانه هنوز برخی تصور می‌کنند آتش زدن کاه و کلش، ساده‌ترین روش آماده‌سازی زمین برای کشت بعدی است در حالی که این اقدام خسارت‌های بسیار سنگینی به خاک وارد می‌کند.

حدود 80 درصد کربن خاک در اثر این آتش‌سوزی‌ها از بین می‌رود و علاوه بر آن، بخش قابل توجهی از نیتروژن، فسفر و پتاسیم خاک نابود می‌شود. از سوی دیگر، جمعیت میکروارگانیسم‌های مفید خاک که نقش اساسی در حاصلخیزی دارند، به شدت کاهش می‌یابد و ساختمان خاک تخریب می‌شود.

در واقع کشاورزی پایدار بدون حفظ خاک معنا ندارد. بقایای گیاهی زباله نیستند سرمایه‌ای هستند که موجب افزایش ماده آلی، حفظ رطوبت، کاهش فرسایش، کنترل دمای خاک و افزایش حاصلخیزی می‌شوند. امروز باید نگاه کشاورزان نسبت به بقایای گیاهی تغییر کند و استفاده از روش‌های مدیریت بقایا جایگزین آتش زدن مزارع شود.

تسنیم: توسعه گلخانه‌ها یکی از مهم‌ترین برنامه‌های جهاد کشاورزی همدان است. این بخش اکنون در چه جایگاهی قرار دارد؟

خانجانی افشار: توسعه گلخانه‌ها یکی از راهبردهای اصلی ما برای مدیریت مصرف آب است و در حال حاضر حدود 750 واحد گلخانه‌ای در استان فعالیت می‌کنند و سالانه نزدیک به 100 هزار تن محصول تولید می‌شود در همین راستا هدف‌گذاری کرده‌ایم بیش از 40 هزار تن از این محصولات صادر شود.

تولید محصولاتی مانند فلفل دلمه‌ای رنگی، خیار و گوجه‌فرنگی در گلخانه‌ها علاوه بر صرفه‌جویی قابل توجه در مصرف آب، امکان تولید خارج از فصل و حضور در بازارهای صادراتی را فراهم می‌کند و امروز کشاورزی گلخانه‌ای دیگر یک انتخاب نیست چرا که ضرورتی برای آینده کشاورزی کشور محسوب می‌شود.

تسنیم: همدان همچنان قطب تولید سیر کشور است. برای تکمیل زنجیره ارزش این محصول چه اقداماتی انجام شده است؟

خانجانی افشار: همدان با بیش از چهار هزار و 400 هکتار سطح زیرکشت و تولید سالانه بیش از 60 هزار تن سیر و موسیر، جایگاه نخست کشور را حفظ کرده است اما سیاست ما صرفاً افزایش تولید نیست؛ بلکه افزایش ارزش افزوده است.

راه‌اندازی شهرک تخصصی سیر، توسعه صنایع فرآوری، بسته‌بندی، برندینگ و صادرات از جمله برنامه‌هایی است که با جدیت دنبال می‌شود بنابراین اگر بتوانیم سیر را به محصولات فرآوری‌شده تبدیل کنیم، ارزش اقتصادی آن چندین برابر خواهد شد و سود بیشتری نصیب کشاورزان می‌شود.

تسنیم: استان همدان در حوزه تولیدات دامی نیز ظرفیت‌های متنوعی دارد. برنامه توسعه پرورش شترمرغ را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خانجانی افشار: صنعت پرورش شترمرغ یکی از بخش‌های اقتصادی، نوین و آینده‌دار دامپروری است که می‌تواند نقش مهمی در تنوع‌بخشی به تولیدات پروتئینی استان و افزایش درآمد فعالان این حوزه داشته باشد. در حال حاضر 12 واحد فعال پرورش شترمرغ در استان وجود دارد که سالانه حدود 60 تن گوشت شترمرغ تولید می‌کنند و بخش عمده این محصول علاوه بر تأمین نیاز استان، به بازار استان‌های همجوار به‌ویژه تهران ارسال می‌شود.

مزیت این صنعت تنها به تولید گوشت محدود نمی‌شود. ضریب تبدیل مناسب خوراک، سرعت رشد مطلوب، توان بالای تولیدمثل و همچنین ارزش اقتصادی محصولات جانبی مانند پوست، پر، تخم و حتی روغن شترمرغ، این صنعت را به یکی از حوزه‌های دارای توجیه اقتصادی بالا تبدیل کرده است. در واقع تقریباً تمامی اجزای شترمرغ قابلیت استفاده و ارزش افزوده دارند و همین موضوع سودآوری این فعالیت را افزایش می‌دهد.

از سوی دیگر، شترمرغ در مقایسه با برخی دام‌های سنتی از بهره‌وری بالاتری برخوردار است به‌گونه‌ای که میزان خوراک مصرفی برای تولید هر کیلوگرم گوشت کمتر بوده و هر مولد نیز ظرفیت بالایی در تولید جوجه دارد. این ویژگی‌ها موجب شده است که توسعه این صنعت در شرایط محدودیت منابع، به‌ویژه نهاده‌ها، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار باشد.

در سازمان جهاد کشاورزی استان نیز حمایت از سرمایه‌گذاران این بخش را در دستور کار قرار داده‌ایم و تلاش می‌کنیم با فعال‌سازی ظرفیت‌های خالی، توسعه واحدهای موجود، تسهیل صدور مجوزها، ارائه خدمات فنی و آموزشی و تقویت زنجیره تولید و بازاررسانی، زمینه افزایش تولید و حضور پررنگ‌تر همدان در بازارهای داخلی و صادراتی را فراهم کنیم. معتقدیم این صنعت می‌تواند سهم قابل توجهی در ایجاد اشتغال، افزایش ارزش افزوده و توسعه اقتصادی بخش دامپروری استان داشته باشد.

تسنیم: یکی از دغدغه‌های کشاورزان، کاهش تلفات در زمان برداشت است. در حوزه مکانیزاسیون چه اقداماتی انجام شده است؟

خانجانی افشار: امسال حدود 2500 دستگاه کمباین در عملیات برداشت محصولات زراعی استان مشارکت خواهند کرد، تمام این کمباین‌ها پیش از ورود به مزارع تحت معاینه فنی و کالیبراسیون قرار می‌گیرند. این موضوع شاید در ظاهر ساده باشد اما حتی کاهش یک درصدی ریزش محصول، به معنای حفظ هزاران تن محصول و جلوگیری از هدررفت سرمایه کشاورزان است. همچنین دریافت سوخت نیز منوط به تأیید معاینه فنی خواهد بود تا استانداردهای لازم رعایت شود.

 

تسنیم : در هفته جهاد کشاورزی بیش از 80 پروژه افتتاح شد. این پروژه‌ها چه تأثیری بر اقتصاد کشاورزی استان خواهد داشت؟

خانجانی افشار: همزمان با هفته جهاد کشاورزی، 82 پروژه عمرانی، تولیدی و زیربنایی با اعتباری بالغ بر هفت هزار و 679 میلیارد ریال در نقاط مختلف استان به بهره‌برداری رسید. این حجم از سرمایه‌گذاری، تنها افتتاح چند پروژه نیست، بلکه بخشی از برنامه توسعه بخش کشاورزی استان برای افزایش تولید، ایجاد اشتغال و تقویت زیرساخت‌های این بخش به شمار می‌رود.

بر اساس برآوردهای انجام شده، این طرح‌ها بیش از یک هزار و 850 خانوار را به طور مستقیم بهره‌مند می‌کند و زمینه اشتغال پایدار برای بیش از یک هزار و 300 نفر به صورت مستقیم و غیرمستقیم را فراهم خواهد کرد. ایجاد فرصت‌های شغلی در روستاها یکی از مهم‌ترین اهداف ماست، زیرا رونق تولید در مناطق روستایی علاوه بر افزایش درآمد خانوارها، از مهاجرت به شهرها نیز جلوگیری می‌کند.

این پروژه‌ها طیف گسترده‌ای از بخش‌های کشاورزی را در بر می‌گیرد از توسعه واحدهای دامپروری و طیور گرفته تا اجرای طرح‌های آب و خاک، سامانه‌های نوین آبیاری، توسعه گلخانه‌ها، صنایع تبدیلی و تکمیلی، منابع طبیعی، آبخیزداری و امور عشایر که هر یک از این طرح‌ها بخشی از زنجیره تولید را تقویت می‌کند و در نهایت به افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های تولید منجر خواهد شد.

نگاه ما این است که توسعه کشاورزی صرفاً به افزایش سطح تولید محدود نشود، بلکه زیرساخت‌های لازم برای تولید پایدار نیز فراهم شود. به همین دلیل، تقویت بهره‌وری، استفاده بهینه از منابع آب و خاک، توسعه فناوری‌های نوین، افزایش ارزش افزوده محصولات و حمایت از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را به صورت همزمان دنبال می‌کنیم. بدون تردید، آثار این پروژه‌ها در سال‌های آینده در افزایش تولید، ارتقای امنیت غذایی، توسعه صادرات و بهبود معیشت بهره‌برداران بخش کشاورزی بیش از پیش نمایان خواهد شد

تسنیم: اخیراً تولید انگور گلخانه‌ای نیز در استان آغاز شده است. این طرح چه اهمیتی دارد؟

خانجانی افشار: تولید انگور گلخانه‌ای را می‌توان یکی از دستاوردهای مهم بخش باغبانی استان و آغاز فصل جدیدی در توسعه باغداری نوین همدان دانست. برای نخستین بار، تولید اقتصادی انگور در فضای گلخانه‌ای در استان با موفقیت انجام شده و محصول آن نیز به بازار عرضه شده است. این تجربه نشان داد که با استفاده از فناوری‌های نوین می‌توان محصولی راهبردی مانند انگور را با کیفیت مطلوب، در زمان مناسب و با بهره‌وری بیشتر تولید کرد.

مهم‌ترین مزیت این روش، تولید خارج از فصل است؛ به این معنا که محصول در زمانی وارد بازار می‌شود که عرضه انگور فضای باز وجود ندارد و همین موضوع ارزش اقتصادی بیشتری برای تولیدکننده ایجاد می‌کند. علاوه بر این، در کشت گلخانه‌ای امکان مدیریت دقیق‌تر مصرف آب، کنترل دما، رطوبت، تغذیه گیاه و مقابله با بسیاری از تنش‌های محیطی فراهم است که در نهایت به افزایش عملکرد، بهبود کیفیت محصول و کاهش خسارت‌های ناشی از شرایط اقلیمی منجر می‌شود.

استان همدان، به‌ویژه شهرستان ملایر، از قطب‌های تولید انگور کشور محسوب می‌شود و طبیعی است که استفاده از فناوری‌های نوین در این حوزه می‌تواند مزیت رقابتی استان را بیش از گذشته تقویت کند. هدف ما این است که در کنار حفظ باغات سنتی، الگوهای نوین و اقتصادی نیز توسعه یابد تا باغداران بتوانند با بهره‌وری بیشتر و درآمد بالاتر به فعالیت خود ادامه دهند.

اگر این الگو مورد استقبال سرمایه‌گذاران و باغداران قرار گیرد و زیرساخت‌های لازم نیز فراهم شود، می‌تواند تحول قابل توجهی در باغداری استان ایجاد کند، تحولی که علاوه بر افزایش درآمد تولیدکنندگان، زمینه توسعه صادرات، اشتغال و ارتقای جایگاه همدان در تولید محصولات باغی با ارزش افزوده بالا را نیز فراهم خواهد کرد.

تسنیم: چشم‌انداز آینده کشاورزی همدان را چگونه ترسیم می‌کنید و چه پیامی برای کشاورزان استان دارید؟

خانجانی افشار: آینده کشاورزی بدون دانش، فناوری و بهره‌وری قابل تصور نیست، ما باید از کشاورزی سنتی به سمت کشاورزی هوشمند، مکانیزه، صادرات‌محور و مبتنی بر حفظ منابع طبیعی حرکت کنیم.

کشاورزان استان همدان سرمایه‌های اصلی امنیت غذایی کشور هستند و سازمان جهاد کشاورزی خود را موظف می‌داند در کنار آنان باشد و پیام ما این است که با استفاده از روش‌های نوین تولید، حفظ خاک، مدیریت مصرف آب، توسعه صنایع تبدیلی و افزایش کیفیت محصولات، می‌توان آینده‌ای مطمئن‌تر برای کشاورزی استان رقم زد.

همدان ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطب‌های کشاورزی نوین کشور را دارد و با همدلی تولیدکنندگان، بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی، این هدف دست‌یافتنی خواهد بود.

تسنیم: و سخن پایانی؟

خانجانی افشار: در پایان لازم می‌دانم از خبرگزاری تسنیم به خاطر توجه ویژه به مسائل تخصصی بخش کشاورزی قدردانی کنم. خوشبختانه این رسانه همواره تلاش کرده است فراتر از انتشار اخبار روزمره، به موضوعات زیربنایی و راهبردی حوزه کشاورزی بپردازد و دغدغه‌های تولیدکنندگان، کشاورزان، دامداران و فعالان این بخش را به صورت کارشناسی منعکس کند.

پرداختن به موضوعاتی مانند امنیت غذایی، بهره‌وری، مدیریت منابع آب، توسعه فناوری‌های نوین، زنجیره ارزش و مسائل تولید، نقش مهمی در افزایش آگاهی عمومی و همچنین کمک به تصمیم‌گیری بهتر مدیران و سیاست‌گذاران دارد. رسانه‌های تخصصی و مسئولیت‌پذیر می‌توانند حلقه اتصال میان تولیدکنندگان، مردم و مسئولان باشند و خبرگزاری تسنیم در سال‌های اخیر این نقش را به خوبی ایفا کرده است.

امیدوارم با تداوم این نگاه حرفه‌ای و تخصصی، شاهد تقویت بیش از پیش گفتمان تولید، امنیت غذایی و توسعه پایدار کشاورزی در کشور باشیم و از همه فعالان رسانه‌ای که در مسیر تبیین ظرفیت‌ها، فرصت‌ها و چالش‌های بخش کشاورزی تلاش می‌کنند، صمیمانه قدردانی می‌کنم.

انتهای پیام/