کردستان و بحران مهار آب؛ 7 هزار سازه، اما 75 درصد آب در حال فرار!

به گزارش خبرگزاری تسنیم از سنندج، کردستان از جمله استان‌هایی است که به‌واسطه موقعیت جغرافیایی و اقلیم کوهستانی، همواره از میانگین بارش بالاتری نسبت به بسیاری از نقاط کشور برخوردار بوده است. با این حال، این مزیت طبیعی به‌طور کامل به یک فرصت پایدار برای توسعه منابع آبی تبدیل نشده است.

در دهه‌های اخیر، موضوع آبخیزداری به‌عنوان یکی از راهبردهای اصلی مدیریت منابع طبیعی در کشور و به‌ویژه کردستان مطرح شده است؛ رویکردی که هدف آن کنترل روان‌آب‌ها، جلوگیری از فرسایش خاک و افزایش تغذیه سفره‌های زیرزمینی بوده است.

بر اساس گزارش‌های رسمی، در سه دهه گذشته هزاران پروژه آبخیزداری در سطح استان اجرا شده، اما همچنان چالش مدیریت و بهره‌برداری بهینه از این ظرفیت‌ها پابرجاست.

تشریح وضعیت و اقدامات انجام‌شده

به گفته مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کردستان، دولت در شرایط محدودیت منابع مالی، توانسته است بیش از 7 هزار سازه آبخیزداری در سطح استان اجرا کند؛ سازه‌هایی که شامل بندهای خاکی، سنگی-ملاتی، گابیونی و طرح‌های کنترل سیلاب هستند.

این حجم از عملیات اجرایی نشان می‌دهد که آبخیزداری در کردستان صرفاً یک برنامه مقطعی نبوده، بلکه به‌عنوان یک سیاست مستمر در سه دهه گذشته دنبال شده است. با این حال، پرسش اصلی این است که میزان اثربخشی این پروژه‌ها تا چه اندازه با ظرفیت واقعی استان همخوانی دارد.

طبق آمار ارائه‌شده، میانگین بارش سالانه در کردستان حدود 550 میلی‌متر است؛ رقمی که تقریباً دو برابر میانگین کشوری محسوب می‌شود. همچنین سالانه حدود 4.7 میلیارد مترمکعب روان‌آب در استان جریان دارد.

اما نکته نگران‌کننده اینجاست که به دلیل کمبود زیرساخت‌های نگهداری و ذخیره‌سازی، حدود 75 درصد این منابع آبی از استان خارج شده و عملاً از دسترس توسعه محلی خارج می‌شود.

تحلیل وضعیت و چالش‌ها

این آمار نشان می‌دهد که مسئله اصلی در کردستان نه کمبود آب، بلکه «مدیریت و مهار آب» است. به بیان دیگر، استان با یک پارادوکس مواجه است: وفور نسبی بارش در کنار ضعف در ذخیره‌سازی و بهره‌برداری.

اگرچه اجرای هزاران سازه آبخیزداری یک دستاورد قابل توجه محسوب می‌شود، اما خروج بخش عمده روان‌آب‌ها نشان می‌دهد که یا این سازه‌ها به‌صورت هدفمند و شبکه‌ای طراحی نشده‌اند یا ظرفیت آن‌ها متناسب با حجم واقعی آب‌های سطحی نیست.

از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی، افزایش بارش‌های رگباری و نبود زیرساخت‌های مکمل مانند سدهای کوچک محلی و شبکه‌های تغذیه مصنوعی سفره‌های زیرزمینی، این چالش را تشدید کرده است.

در چنین شرایطی، صرف اجرای پروژه‌های عمرانی بدون ارزیابی دقیق اثرگذاری، نمی‌تواند پاسخگوی نیاز بلندمدت استان باشد. آنچه امروز مطالبه می‌شود، حرکت از «تعداد پروژه» به سمت «کارایی پروژه» است.

بر اساس این گزارش؛ کردستان با وجود برخورداری از منابع آبی قابل توجه، همچنان بخش بزرگی از این ظرفیت را از دست می‌دهد؛ موضوعی که نشان می‌دهد مسئله اصلی نه کمبود طرح، بلکه ضعف در یکپارچگی مدیریت آب است.

اظهارات مدیرکل منابع طبیعی استان کردستان درباره حجم بالای پروژه‌های اجراشده، اگرچه بیانگر تلاش‌های زیرساختی است، اما در برابر خروج 75 درصدی روان‌آب‌ها، این پرسش را پررنگ می‌کند که این سرمایه‌گذاری‌ها تا چه اندازه به هدف نهایی خود رسیده‌اند.

با این اوصاف، مدیریت منابع آبی در کردستان نیازمند بازنگری جدی در رویکرد آبخیزداری، افزایش بهره‌وری سازه‌ها و تکمیل زنجیره ذخیره‌سازی و استفاده از آب است؛ در غیر این صورت، همچنان بخش مهمی از این ثروت طبیعی بدون استفاده از استان خارج خواهد شد.

انتهای پیام/481