نقش بی‌بدیل آذربایجان در بالندگی زبان فارسی

به‌گزارش خبرگزاری تسنیم از تبریز، بیست‌وپنجم اردیبهشت‌ماه در تقویم رسمی نظام جمهوری اسلامی ایران، تنها یک یادکرد تقویمی نیست؛ بلکه نماد غرورآفرینِ حیات فکری و هویتی یک ملت است. روز پاسداشت زبان فارسی، یادآور مجاهدت‌های بی‌بدیل حماسه‌سرای بزرگ طوس است که با خلق شاهکار اعصار، «شاهنامه»، نقشی پیامبرگونه در احیا و جاودانگی زبان و فرهنگ پارسی ایفا کرد.

شاهنامه صرفاً یک منظومه حماسی نیست؛ بلکه ستون استوار و شناسنامه تاریخی ایرانیان در جهان است. پس از هجوم اعراب و در روزگاری که بیم تزلزل در ارکان هویتی ایران می‌رفت، این قلم توانای فردوسی بود که زبان و تاریخ را به عنوان مؤلفه‌های بنیادین هویت ایرانی از زیر خاکستر زمان بیرون کشید و به جهانیان ثابت کرد که ققنوس ایران، از دل آتشِ شرارت‌های روزگار دگرباره پر خواهد کشید و پهنه گیتی تا همیشه از نام ایران نشان خواهد داشت. 

در راستای تبیین اهمیت پاسداشت این میراث عظیم، خبرنگار تسنیم به سراغ محمد طاهری خسروشاهی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی استان آذربایجان شرقی رفته است تا ابعاد مختلف حراست از زبان فارسی در عصر حاضر را مورد واکاوی قرار دهد.

زبان فارسی؛ ستون خیمه فرهنگ و هویت ملی

محمد طاهری‌خسروشاهی، متخصص برجسته حوزه ادبیات فارسی، در ابتدای این گفت‌وگو با تأکید بر اینکه زبان فارسی را نباید به سطح یک وسیله ارتباطیِ صرف تقلیل داد، اظهار داشت: زبان فارسی، ستون فقرات ملی و فرهنگی ایران‌زمین است. از دوران باستان تا به امروز، نیاکان ما با هوشمندی تمام تلاش کرده‌اند تا از این زبان به عنوان سترگ‌ترین ابزار برای ثبت وقایع تاریخی، انتقال ارزش‌های انسانی و صیانت از تمدن ملی بهره ببرند.

وی افزود: حتی در پرآشوب‌ترین ادوار تاریخی همچون دوران پس از حمله مغول، زبان فارسی با اتکا به شیوه‌هایی نظیر تأسیس مکاتب و مدارس و استمرار تولید و استنساخ آثار بدیع ادبی و علمی، زنده و پویا باقی ماند و نقش محوری خود را در پاسداری از فرهنگ ایرانی ایفا کرد. امروز نیز در مواجهه با امواج سهمگین نفوذ فرهنگی و تمدنی غرب و هژمونی رسانه‌ای آن‌ها، اهمیت پاسداشت این زبان شیرین، بیش از هر زمان دیگری رخ می‌نماید.

مواجهه با جنگ تمدنی و نقش بازدارنده شاهنامه

رئیس بنیاد ایران‌شناسی آذربایجان شرقی با هشدار نسبت به شرایط حساس کنونی تصریح کرد: ما امروز در میانه یک “جنگ تمام‌عیار تمدنی” قرار داریم. در طول تاریخ، هرگاه تجاوزی از سوی بیگانگان به میهن عزیزمان صورت گرفته، این زبان فارسی بوده که همچون یک سد مستحکم فرهنگی و ابزاری برای مقاومت هویتی عمل کرده است. تاریخ گواه است که هرگونه تضعیف یا غفلت از زبان فارسی، پیش‌درآمدی خطرناک برای فروپاشی انسجام ملی و زوال حافظه تاریخی ایرانیان بوده است.

طاهری‌خسروشاهی با اشاره به جایگاه بی‌بدیل شاهنامه در این کارزار فرهنگی خاطرنشان کرد: بازگشت به شاهنامه فردوسی در شرایط کنونیِ جنگ تمدنی، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت حیاتی است. این اثر شگرف علاوه بر غنای بی‌نظیر ادبی، حامل عمیق‌ترین پیام‌های اخلاقی، فرهنگی و هویتی است. بازخوانی مضامین شاهنامه می‌تواند روح حماسه و مقاومت را در کالبد نسل امروز بدمد تا در برابر سیلاب نفوذ بیگانگان، به ریشه‌های ملی و تاریخی خود متعهد بمانند. در حقیقت، شاهنامه سلاحی معنوی و راهبردی برای خنثی‌سازی تهدیداتی است که هویت ملی ما را نشانه رفته‌اند.

تهدیدات سه‌گانه در کمین زبان فارسی

این استاد دانشگاه، ضمن ابراز نگرانی از مخاطرات پیش‌روی زبان مادری، به تشریح تهدیدات فعلی پرداخت و گفت: زبان فارسی امروز با چالش‌های جدی مواجه است که می‌تواند جایگاه آن را، به‌ویژه در میان نسل جوان، متزلزل سازد. نخستین تهدید، شبیخون واژگان و اصطلاحات بیگانه است که متأسفانه از طریق فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی در حال تغییر دادن ساختار و اصالت زبان است.

طاهری‌خسروشاهی ادامه داد: دومین چالش، فاصله گرفتن نسل جوان از متون فاخر کلاسیک و بسنده کردن به زبان تقلیل‌یافته و محاوره‌ای است که به افت شدید کیفیت ادبی زبان می‌انجامد. سومین خطر نیز پدیده مهاجرت و جهانی‌شدنِ بدون پیوست فرهنگی است که زنگ خطر کاهش اهمیت زبان ملی را به صدا درآورده است. برای خنثی‌سازی این تهدیدات، ما نیازمند یک رنسانس در سیاست‌های آموزشی، تولید محتوای غنی و جذاب فرهنگی به زبان فارسی و ترویج فراگیر ادبیات در سطح رسانه‌ها هستیم تا این زبان فاخر همواره زنده، زایا و هویت‌بخش بماند.

کودکان، دوزبانگی و راهبرد پیوند با هویت

وی بهترین روش برای نهادینه کردن عشق به زبان فارسی در کودکان و نوجوانان را خلق تجربه‌های شیرین و مثبت دانست و تأکید کرد: بهره‌گیری از ظرفیت داستان‌گویی، شعرخوانی، بازی‌های آموزشی نوین و تولید محتوای چندرسانه‌ای جذاب می‌تواند نسل جدید را شیفته زبان فارسی کند.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی استان آذربایجان شرقی، با اشاره به شرایط مناطق دوزبانه کشور رویکردی عالمانه ارائه داد و افزود: در مناطق دوزبانه، آموزش و فعالیت‌های فرهنگیِ مبتنی بر زبان و گویش محلی نیز باید با قدرت حفظ و تقویت شود. این رویکرد دوگانه باعث می‌شود تا کودک، ضمن یادگیری کامل زبان ملی، حس تعلق و احترام عمیقی به هویت قومی خود پیدا کند. این توازن، هم هویت ملی را تحکیم می‌بخشد و هم مانع از فراموشی میراث بومی می‌شود.

مشارکت اقوام و نقش بی‌بدیل آذربایجان در بالندگی زبان فارسی

این پژوهشگر ارشد با رد هرگونه نگاه انحصارگرایانه به زبان فارسی، بر نقش تمام اقوام ایرانی در حفظ این میراث تأکید کرد و به تسنیم گفت: رنگین‌کمان زیبای اقوام ایرانی شامل آذری، کُرد، لُر، بلوچ و… همواره نقشی پیشران و مؤثر در بسط و گسترش زبان فارسی داشته‌اند. این مشارکتِ عاشقانه در قالب خلق شاهکارهای ادبی، تدریس در دانشگاه‌ها و مجامع علمی و حضور فعال در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی تجلی یافته است. اقوام ایرانی نشان داده‌اند که ضمن صیانت از زبان مادریِ خویش، پاسداشت زبان فارسی را یک رسالت و مسئولیت همگانی می‌دانند.

طاهری‌خسروشاهی با اشاره به جایگاه درخشان خطه آذربایجان در این مسیر افزود: آذربایجانی‌ها در درازنای تاریخ، ستون‌های استوار خیمه زبان فارسی بوده‌اند. خیل عظیمی از مشاهیر، شاعران و دانشمندان آذربایجانی آثاری به زبان فارسی خلق کرده‌اند که جزء مواریث طراز اول ادبیات ما محسوب می‌شوند. به‌ویژه در ادوار صفویه و قاجار، مجاهدت‌های علمی نخبگان آذربایجان، عامل اصلی بالندگی و انتقال زبان فارسی به نسل‌های پسین بوده است. این هم‌افزایی نشان می‌دهد که زبان فارسی مطلقاً زبان یک قوم خاص نیست، بلکه نخ تسبیح و عنصر وحدت‌بخش تمام ایرانیان است.

برنامه‌های بنیاد ایران‌شناسی در تبریز

رئیس بنیاد ایران‌شناسی استان آذربایجان شرقی، با ارائه گزارشی از اقدامات عملی این نهاد خاطرنشان کرد: بنیاد ایران‌شناسی بر اساس رسالت و مسئولیت اجتماعی خود، در خط مقدم پاسداشت ادبیات ملی ایستاده است. در همین راستا، محافل “شاهنامه‌خوانی” طی سه سال گذشته به صورت مستمر و هفتگی در شهر تبریز برگزار شده که خوشبختانه با استقبال بی‌نظیر جوانان و فرهیختگان همراه بوده است.

طاهری‌خسروشاهی، از برگزاری یک رویداد ویژه خبر داد و گفت: به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی، نشست تخصصی و رویداد بزرگ “شاهنامه‌شناسی” با حضور اساتید برجسته، شاهنامه‌پژوهان و علاقه‌مندان، در روز 28 اردیبهشت‌ماه در تبریز برگزار خواهد شد تا گامی دیگر در مسیر اعتلای فرهنگ و ادب این مرز و بوم برداشته شود.

انتهای پیام/