یادداشت| ‌نسخه فراموش‌شده توسعه لرستان چیست؟

خبرگزاری تسنیم، یادداشت، محسن علی‌کرمی: یکی از مهم‌ترین شاخص‌های حکمرانی مطلوب، استقرار نظام شایسته‌سالاری و بهره‌گیری از نیروهای متخصص، متعهد و کارآمد در عرصه مدیریت است. تجربه کشورهای موفق نیز نشان می‌دهد هرجا معیار انتخاب مدیران و تصمیم‌گیران، تخصص، کارآمدی و تعهد به منافع عمومی بوده، مسیر توسعه هموارتر شده است. در مقابل، هرگاه روابط شخصی، ملاحظات غیرحرفه‌ای و وابستگی‌های فردی بر فرآیندهای مدیریتی غلبه کرده، نه‌تنها بهره‌وری سازمان‌ها کاهش یافته، بلکه سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی نیز آسیب دیده است.

در سال‌های اخیر، اگرچه اقدامات ارزشمندی در مسیر اصلاح نظام اداری، ارتقای سلامت اداری و تقویت شفافیت صورت گرفته ، اما نمی‌توان انکار کرد که در برخی سازمان‌ها و مجموعه‌ها، شکل‌گیری حلقه‌های غیررسمی و روابط مبتنی بر وابستگی‌های شخصی، همچنان یکی از آسیب‌های جدی مدیریت به شمار می‌رود. پدیده‌ای که در ادبیات مدیریت می‌توان از آن به‌عنوان نوچه‌پروری سازمانی یاد کرد؛ رفتاری که بیش از آنکه ناشی از قوانین باشد، محصول ضعف در اجرای صحیح اصول شایسته‌سالاری، نظام ارزیابی عملکرد و سازوکارهای نظارتی است.

از منظر علم مدیریت، سازمان زمانی کارآمد خواهد بود که همه کارکنان، هویت حرفه‌ای خود را در چارچوب مأموریت سازمان، قانون و منافع عمومی تعریف کنند. اما در ساختارهای مبتنی بر روابط غیررسمی، این معادله تغییر می‌کند. برخی افراد به جای آنکه خود را در برابر اهداف سازمان مسئول بدانند، جایگاه و آینده شغلی خود را در نسبت با یک مدیر یا یک حلقه محدود از تصمیم‌گیران تعریف می‌کنند. در چنین فضایی، وفاداری شخصی به‌تدریج جای تعهد سازمانی را می‌گیرد و نقد کارشناسی، خلاقیت و مسئولیت‌پذیری، قربانی مصلحت‌اندیشی‌های فردی می‌شود.

این آسیب، صرفاً یک مسئله اخلاقی نیست؛ بلکه پیامدهای مدیریتی گسترده‌ای به‌همراه دارد. هنگامی که معیار ارتقا، تخصص و عملکرد نباشد، انگیزه نیروهای توانمند برای رشد و نوآوری کاهش می‌یابد، سرمایه انسانی دچار فرسایش می‌شود و تصمیم‌گیری‌های سازمانی نیز از مسیر کارشناسی فاصله می‌گیرد. در چنین شرایطی، مدیران به‌جای آنکه پیرامون خود تیمی از افراد متخصص، منتقد و توانمند تشکیل دهند، ناخواسته یا آگاهانه به سمت ایجاد حلقه‌هایی از نیروهای همسو و کم‌چالش حرکت می‌کنند؛ حلقه‌هایی که بقای خود را در حفظ وضعیت موجود می‌بینند، نه در اصلاح و پیشرفت سازمان.

لرستان نیز از این قاعده مستثنی نیست. این استان با وجود برخورداری از ظرفیت‌های ارزشمند انسانی، منابع طبیعی غنی و موقعیت راهبردی، سال‌هاست با چالش‌هایی همچون بیکاری، مهاجرت نخبگان، محدودیت سرمایه‌گذاری و توسعه نامتوازن دست‌وپنجه نرم می‌کند. در چنین شرایطی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند مدیرانی هستیم که بر پایه تخصص، تجربه و روحیه جهادی انتخاب شوند و بتوانند از همه ظرفیت‌های استان برای حل مسائل استفاده کنند.

بدیهی است هرجا روابط غیرحرفه‌ای و حلقه‌های بسته مدیریتی، حتی در مقیاسی محدود، بر فرآیندهای تصمیم‌گیری سایه بیندازند، نخستین آسیب متوجه توسعه استان خواهد بود. زیرا فرصت حضور نیروهای خلاق و متخصص کاهش می‌یابد، رقابت سالم جای خود را به محافظه‌کاری می‌دهد و تصمیم‌های مدیریتی نیز بیش از آنکه بر مبنای شایستگی باشد، تحت‌تأثیر ملاحظات شخصی قرار می‌گیرد. نتیجه چنین روندی، کاهش بهره‌وری، تضعیف سرمایه اجتماعی و کندشدن حرکت استان در مسیر توسعه خواهد بود.

از منظر مدیریت راهبردی، توسعه پایدار بدون گردش نخبگان، شفافیت در انتصاب‌ها، پاسخگویی مدیران و ارزیابی مستمر عملکرد امکان‌پذیر نیست. هیچ سازمانی با تکیه بر روابط شخصی، حلقه‌های بسته و حذف نیروهای توانمند به موفقیت پایدار دست پیدا نکرده است. آنچه سازمان‌ها را به‌سمت پیشرفت سوق می‌دهد، ایجاد فضای رقابت سالم، اعتماد به تخصص، پذیرش نقد دلسوزانه و تقویت فرهنگ پاسخگویی است.

در این میان، رسانه‌های مسئول، نخبگان دانشگاهی و نهادهای نظارتی نیز رسالت مهمی بر عهده دارند. مطالبه‌گری رسانه‌ای زمانی اثربخش خواهد بود که به‌جای پرداختن به افراد، بر اصلاح فرآیندها، شفاف‌سازی سازوکارهای مدیریتی و تقویت نظام شایسته‌سالاری تمرکز کند. نقد منصفانه و کارشناسانه، نه‌تنها تهدیدی برای مدیریت نیست، بلکه می‌تواند به اصلاح رویه‌ها، افزایش اعتماد عمومی و ارتقای کیفیت حکمرانی کمک کند.

لرستان امروز بیش از هر چیز به هم‌افزایی، استفاده از ظرفیت نخبگان و تقویت سرمایه اجتماعی نیاز دارد. تحقق این هدف نیز در گرو آن است که همه ارکان مدیریتی، بیش از پیش به اصول شایسته‌سالاری، قانون‌مداری و پاسخ‌گویی پایبند باشند و اجازه ندهند روابط غیرحرفه‌ای جایگزین ضوابط قانونی شود.

انتهای پیام/