روایت شگفت‌انگیز کفش دست‌دوز زنجانی‌ها/راز 1500 ساله «چاروق»‌

به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان، هنر چرم‌دوزی و بافت ظریف روی آن، در زنجان تنها یک حرفه نیست؛ بلکه میراثی از روزگار ساسانیان است که در دستان هنرمندان زنجانی، با نخ‌های ابریشمی و نقوش انتزاعی، بر کالبد چرم جان می‌بخشد تا نام «چاروق» همواره به‌عنوان شناسنامه هنری این خطه در تارک صنایع‌دستی ایران بدرخشد.

اگر در میان کوچه‌پس‌کوچه‌های تاریخی زنجان قدم بگذارید، نجوای چکشی را می‌شنوید که بر پیکره چرم فرود می‌آید تا روایتی از هنر چند هزارساله را بازگو کند. «چاروق»، این پای‌پوش اصیل و سنتی، فراتر از یک پوشش، تابلویی تمام‌عیار از ذوق و قریحه مردمان این دیار است که ریشه در خاک «سلطانیه» دارد و امروز به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین صنایع‌دستی استان زنجان، چشم هر هنرشناسی را به خود خیره می‌کند.

سفر از دوره ساسانی تا اوج شکوه صفوی

بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهد که قدمت این هنر اصیل به دوره ساسانی بازمی‌گردد؛ اما دوران طلایی و اوج تزئینات خیره‌کننده آن، متعلق به عصر صفوی است. چاروق که خاستگاه اصلی آن شهر باستانی سلطانیه بوده، در گذر زمان به زنجان منتقل شده و با تغییر در فرم و نقوش، به تکامل رسیده است. نقوش انتزاعی و اصیل به‌کاررفته در این پای‌پوش، حکایت از ارتباط تنگاتنگ هنرمند با طبیعت و هویت تاریخی ایران دارد.

تنوع در طرح؛ از مدل‌های کشاورزی تا پرده‌بندهای اشرافی

چاروق در انواع مختلفی از جمله توری، پرده‌بند و تمام‌چرم (در دو مدل پشت‌باز و پشت‌بسته) تولید می‌شود. در تورق دفتر تاریخ این هنر، به انواع دیگری همچون چاروق‌های کنفی و کشاورزی نیز برمی‌خوریم که هر کدام با روشی خاص و با استفاده از موادی چون پنبه، کنف و پوست عمل‌آوری شده، متناسب با نیاز روزگار خود تهیه می‌شدند. امروزه اما، چاروق‌های «پرده‌بند» با بافت متراکم و ظریف خود، در کنار نوع «توری»، محبوبیت بالایی در میان علاقه‌مندان به هنرهای سنتی دارند.

هفت‌خوانِ خلق یک اثر؛ از خیساندن چرم تا پرداخت گل

ساخت یک جفت چاروق، فرآیندی صبورانه و دقیق است. هنرمند ابتدا با برش چرم گاو و خیساندن آن به مدت حداقل چهار ساعت، کار را آغاز می‌کند. پس از ماساژ دادن و فرم‌دهی روی قالب‌های چوبی، نوبت به پیرایش با «گزن» و «کارکش» می‌رسد. 
آنچه چاروق را از سایر پای‌پوش‌ها متمایز می‌کند، مرحله بافت رویه است. هنرمند با استفاده از نخ‌های ابریشمی رنگارنگ (ویسکوز) و سیم‌های گلابتون، رویه را با ظرافتی مثال‌زدنی می‌بافد. ایجاد «گل‌های ابریشمی» در نوک و بخش بالایی چاروق و سپس شانه کردن آن‌ها با شانه‌های مخصوص چوبی، آخرین مرحله از این ضیافت رنگ است که به اثر شکوه نهایی می‌بخشد.

ابزارهایی که بوی اصالت می‌دهند

در کارگاه‌های چاروق‌دوزی، ابزارهایی به چشم می‌خورند که نامشان هم بوی سنت می‌دهد؛ از «مُشتی» و «درفش» گرفته تا «گزن»، «قلاب» و «مغار». هر کدام از این ابزارها در کنار موادی چون سریشم، فنر، مخمل و میخ‌های مخصوص (تِل و سایه)، در دستان هنرمند به کار گرفته می‌شوند تا تکه‌ای چرم را به اثری ماندگار تبدیل کنند.
به گزارش تسنیم، چاروق زنجان امروز نه‌تنها یک کالای تزئینی، بلکه نمادی از پیوند هنر پیشینیان با خلاقیت معاصر است. حفظ و معرفی این هنر که میراث‌دار هویت سلطانیه و زنجان است، گامی بلند در راستای پاسداشت صنایع‌دستی ارزشمند ایران اسلامی خواهد بود.

انتهای پیام/.