تشکل‌های مردمی؛ بازوان توانمند حکمرانی در مسیر پیشرفت بوشهر

به گزارش خبرگزاری تسنیم از بوشهر، روز تشکل‌ها و مشارکت‌های اجتماعی، فرصتی برای تقدیر از سازمان‌های مردم‌نهاد و در عین حال زمانی برای یک پرسش جدی است: آیا سمن‌های کشور توانسته‌اند ظرفیت‌های پراکنده خود را به یک قدرت اجتماعی هم‌افزا تبدیل کنند؟

یکی از فلسفه‌های اصلی شکل‌گیری سازمان‌های مردم‌نهاد، تجمیع ظرفیت‌ها، انسجام مشارکت‌ها و همکاری برای حل مسائل مشترک جامعه است؛ اما واقعیت میدان نشان می‌دهد که بسیاری از سمن‌ها همچنان به‌صورت جزیره‌ای فعالیت می‌کنند. در موضوعاتی مانند کودکان و نوجوانان، جوانان، زنان، سالمندان، آسیب‌های اجتماعی، آموزش، نیکوکاری، محیط‌زیست و توسعه روستایی و شهری، گاه چندین تشکل با اهداف مشابه، بدون اطلاع و همکاری مؤثر با یکدیگر فعالیت می‌کنند.

پیامد این وضعیت، فقط کاهش اثربخشی نیست؛ موازی‌کاری، هدررفت منابع، توزیع نابرابر خدمات، از دست رفتن ظرفیت داوطلبان، تضعیف توان سازمانی و حتی تعطیلی برخی سمن‌ها از نتایج آن است. رقابت برای جذب خیر، اعتبار، حامی و منابع نیز در مواردی جای همکاری و رفاقت اجتماعی را گرفته است.

البته مسئولیت این وضعیت تنها متوجه سمن‌ها نیست. تعدد و پراکندگی مراجع مرتبط با صدور مجوز و نظارت، ضعف هماهنگی میان دستگاه‌های دولتی، نبود بانک اطلاعاتی جامع و به‌روز، استفاده ناکافی دستگاه‌های اجرایی از ظرفیت سمن‌ها و ضعف شبکه‌ها و مجامع ملی و استانی نیز به این پراکندگی دامن زده است.

در سوی دیگر، خود سمن‌ها نیز باید بپذیرند که مردم‌نهاد بودن، به معنای بی‌نیازی از پاسخگویی، شفافیت و ارزیابی نیست. اگر از دولت همکاری می‌خواهند، خود نیز باید برای همکاری آماده باشند؛ اگر شفافیت مطالبه می‌کنند، باید در عملکرد و منابع خود شفاف باشند و اگر خواهان ارزیابی دستگاه‌ها هستند، عملکرد خود را نیز با شاخص‌های واقعی اثر اجتماعی بسنجند.

راه برون‌رفت، شبکه‌سازی واقعی و نه تشریفاتی است. ایجاد بانک جامع اطلاعات سمن‌ها، سامانه ملی تعامل و همکاری، بانک داوطلبان و متخصصان، شبکه‌های تخصصی، اجرای پروژه‌های مشترک، تعریف نظام ارزیابی اثر اجتماعی و ایجاد سازوکار روشن برای مشارکت سمن‌ها در برنامه‌های دستگاه‌های اجرایی، می‌تواند این مسیر را هموار کند.

فناوری و هوش مصنوعی نیز می‌تواند در شناسایی ظرفیت‌ها، اتصال داوطلبان به نیازها، جلوگیری از موازی‌کاری و کشف مناطق محروم از خدمات نقش مهمی داشته باشد؛ مشروط بر آنکه با رعایت حریم خصوصی و حکمرانی صحیح داده‌ها همراه باشد.

دولت باید از تصدی‌گری به تسهیل‌گری حرکت کند و سمن‌ها نیز از رقابت‌های فرسایشی به همکاری مسئله‌محور برسند. شبکه‌ها باید از برگزاری جلسه و صدور بیانیه عبور کرده و به تولید خدمت و حل مسئله برسند. در نهایت، قدرت تشکل‌های مردم‌نهاد در تعداد آنها نیست؛ در توانایی آنها برای کنار هم قرار دادن ظرفیت‌های پراکنده است.

امروز که کشور و به تبع آن استان بوشهر در مسیر تحول اقتصادی و اجتماعی قرار دارد، نقش سازمان‌های مردم‌نهاد (NGOs) و تشکل‌های مدنی بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. با بیان اینکه حکمرانی مطلوب در دنیای مدرن بدون مشارکت فعالانه و آگاهانه مردم ممکن نیست، باید اذعان کرد که استان بوشهر با برخورداری از پیشینه‌ای درخشان در مقاومت‌های مردمی و کنش‌های اجتماعی، بستری مستعد برای رشد این تشکل‌ها فراهم کرده است.

با اشاره به ظرفیت‌های منحصر‌به‌فرد بوشهر در حوزه‌های انرژی، اقتصاد دریا‌محور و شیلات، باید توجه داشت که این توسعه صنعتی و اقتصادی نباید با غفلت از پیوست‌های اجتماعی همراه باشد. تشکل‌های مردمی در این میان، نه رقیب دولت، بلکه مکمل و بازوی توانمند دستگاه‌های اجرایی در شناسایی ناهنجاری‌ها، نیازسنجی دقیق و ارائه راهکارهای خلاقانه برای حل مسائل محلی هستند.

با تأکید بر لزوم کاهش بروکراسی و تسهیل گری برای فعالیت‌های مدنی، مدیریت ارشد استان باید در پیوند با این تشکل‌ها، فضا را برای کنشگری مؤثر باز کند. از مسائل زیست‌محیطی گرفته تا آسیب‌های اجتماعی، سلامت عمومی و فرهنگ‌سازی برای فرزندآوری، همگی حوزه‌هایی هستند که بدون همراهی و حضور دغدغه‌مند گروه‌های مردمی، رسیدن به نتایج پایدار و عمیق در آن‌ها دشوار است.

موفقیت یک استان در مسیر توسعه، در گرو «اعتماد متقابل» میان حاکمیت و بدنه اجتماعی است. روز تشکل‌ها، یادآور این نکته کلیدی است که هرجا مردم با رویکردی مسئولانه و ساختارمند وارد میدان شده‌اند، گره‌های بزرگ باز شده است.

انتظار می‌رود دستگاه‌های اجرایی استان بوشهر، با نگاهی به این سرمایه اجتماعی، از ظرفیت نخبگان، خیرین و فعالان مدنی برای تحقق اهداف کلان استان بهره‌برداری حداکثری داشته باشند تا در سایه این تعامل سازنده، شاهد شکوفایی بیش از پیش باشیم.

همان‌گونه که ادیب‌الممالک فراهانی گفته است: ز قطره هیچ نیاید، ولی چه دریا گشت – هر آنچه نفع تصور کنی در او گنجاست. سمن‌ها قرار نیست هرکدام به تنهایی دریا باشند؛ مأموریت بزرگ‌تر آنها این است که قطره‌های پراکنده جامعه را به یکدیگر متصل کنند.

نویسنده: غلامحسین کروبی،کنشگر اجتماعی فرهنگی

انتهای پیام/