از افتخار آفرینی جهانی درسایه کمبود حمایت‌ها تا اهتزار پرچم ایران

به گزارش خبرگزاری تسنیم از زرندیه، زهرا راسخ، دانشجوی پزشکی در دانشگاه کازان روسیه، پژوهشگر، نویسنده علمی و مخترعی پیشرو است که مسیر خود را با یادگیری رباتیک از سنین کودکی آغاز کرد. وی با تمرکز بر ترکیب دانش پزشکی و نوآوری‌های مهندسی، موفق به کسب دو مدال طلای جهانی در مسابقات بین‌المللی اختراعات روسیه و امارات شده است.

راسخ با مدیریت مسئولیت کمیته علمی-پژوهشی جوانان استان مرکزی، همواره بر توسعه زیرساخت‌های علمی و حل چالش‌های کاربردی در حوزه سلامت تمرکز داشته است.‌ یکی از برجسته‌ترین دستاوردهای ایشان، طراحی و توسعه «گیره پیرامون عضو لوله» است؛ ابزاری نوین در جراحی‌های پیوند اندام‌های گوارشی که با هدف کاهش آسیب بافتی و افزایش دقت جراحی طراحی شده و در حال حاضر در مرحله همکاری با دانشگاه‌های روسیه برای تولید صنعتی قرار دارد که همه چیز با یک ایده شروع شد؛ ایده‌ای که در طی شش ماه، از یک تصویر ذهنی به اختراع‌هایی با قابلیت ثبت در ایران و روسیه تبدیل شد.

اما در مسیر رسیدن از ایده به محصول، با حقیقتی تلخ روبه‌رو شد؛ شکاف عمیق میان دانش و حمایت مالی و راسخ به عنوان کسی که همواره تلاش کرده با افتخار پرچم ایران را در عرصه‌های مختلف برافرازد، می‌دانست که مسیر نوآوری تنها نیست و سنگ‌های بزرگی بر سر راه قرار دارد.

مصاحبه تفصیلی خبرنگار خبرگزاری تسنیم با زهرا راسخ، دانشجوی پزشکی در دانشگاه کازان روسیه، پژوهشگر، نویسنده علمی و مخترعی پیشرو در استان مرکزی روایتی است از تلاش برای حفظ انگیزه در میان محدودیت‌ها و آرزوهایش برای ساختن آینده‌ای که در آن، رویاهای علمی با حمایت درست، به حقیقت می‌پیوندند که مشروح این گفت‌و‌گو در زیر می‌آید:

*از رباتیک کودکی تا طلای جهانی؛ روایت بانوی مخترع ایرانی از مسیر نوآوری

* نبود حمایت‌های عملیاتی، مانع شکوفایی استعدادهاست

*طلای جهانی پزشکی با یک ایده ایرانی؛ روایتی از مسیر سخت تا افتخار

*بزرگ‌ترین افتخارم برافراشتن پرچم ایران بود، نه کسب مدال

* رویاها بدون حمایت مالی به محصول تبدیل نمی‌شوند

* شهرستان‌ها سرشار از استعدادند، اما از حمایت محروم مانده‌اند

* کمبود زیرساخت، بزرگ‌ترین چالش نخبگان و مخترعان است

* برای ساخت نمونه اولیه اختراع، به حمایت مالی نیاز داریم

تسنیم: از وقتی که در اختیار خبرگزاری تسنیم قراردادید سپاسگزاریم برای شروع بحث لطفا خودتان را کامل به مخاطبین معرفی کرده و بفرمایید از چه زمانی وارد مسیر اختراع و نوآوری شدید؟

راسخ: زهرا راسخ هستم، دانشجوی رشته پزشکی در روسیه، پژوهشگر و نویسنده آثار علمی. در حال حاضر مفتخرم که به عنوان مسئول کمیته علمی-پژوهشی ایرانیان جوانان استان مرکزی و مدیر موسسه مردم‌نهاد جوانان صبح رویش پایدار استان مرکزی در مسیر توسعه فعالیت‌های علمی و اجتماعی فعالیت دارم.

در کارنامه فعالیت‌های پژوهشی‌ام، کسب دو مدال طلای جهانی در مسابقات اختراعات کشورهای روسیه و امارات را داشته‌ام که حاصل تلاش‌های مستمر در مسیر نوآوری است. اگر بخواهم درباره پیشینه فعالیت‌هایم بگویم، جرقه این مسیر از دوران کودکی و حدود 9-10 سالگی با گذراندن دوره‌های رباتیک در ذهنم زده شد. اما فعالیت تخصصی‌ام در حوزه ایده پردازی و ثبت اختراعات را از 15 سالگی به صورت جدی آغاز کردم.

در مورد مسیر اختراعات باید بگویم که این راه، مسیری پر از آزمون و خطا است؛ تا به امروز ایده‌های متعددی در زمینه‌های مختلف داشته‌ام که تعدادی از آن‌ها با موفقیت به مرحله ثبت رسیده و برای برخی دیگر همچنان در حال تحقیق و توسعه هستم تا به استانداردها و نتایج مطلوب برای ثبت نهایی برسند. معتقدم هر ایده، حتی اگر در ابتدا به ثبت نرسد، پله‌ای برای موفقیت‌های بعدی است.

اختراعی برای جراحی‌های نوین؛ افتخاری جهانی با امضای یک بانوی ایرانی

تسنیم: اولین بار چه مسئله‌ای باعث شد به فکر ساخت محصول و تولید ایده بیفتید؟ خانواده و دانشگاه چقدر در این مسیر همراهی‌تان کردند؟

راسخ: علاقه من به حل مسائل از سنین نوجوانی آغاز شد. اولین ایده‌ای که در 15 سالگی پیاده‌سازی کردم، ساخت یک سماور هوشمند نسوز با ابزارهای اولیه بود. در واقع، مشاهده نیازها و مشکلات روزمره در محیط اطرافم، همیشه محرک اصلی من برای فکر کردن به راهکارهای نوآورانه بوده است.

در مورد دستاوردهای بعدی‌، نگاه حل‌مسئله در دوران دانشگاه به اوج رسید. در همان سال اول تحصیل، به دلیل حضور در محیط‌های درمانی و مشاهده مستقیم چالش‌های اتاق عمل، متوجه عوارض و مشکلاتی شدم که بیماران و کادر درمان با آن دست و پنجه نرم می‌کردند. همان‌جا بود که به فکر طراحی راهکاری برای رفع این معضل افتادم. با تکیه بر تحقیقات گسترده و پرس‌وجو از متخصصان، موفق به ثبت اختراع در حوزه پزشکی شدم که خوشبختانه توانست دو مدال طلا در مسابقات معتبر کسب کند.

البته باید اشاره کنم که در مسیر رسیدن به اختراع، مستقل عمل کردم و دانشگاه در جریان جزئیات آن نبود؛ اما آنچه در این مسیر نقطه قوت محسوب می‌شد، حمایت‌های بی‌دریغ خانواده‌ام بود که از همان روزهای اول تا به امروز، همواره در کنار من بوده‌اند و پشتوانه‌ای برای تحقق ایده‌هایم در ایران شده‌اند.

تسنیم: همه ما روزهای سختی را گذرانده ایم که در ذهنمان عبور کرده که دیگر رها کرده و ادامه ندهیم بفرمایید سخت‌ترین لحظه‌ای که نزدیک بود ادامه ندهید چه زمانی بود و چه چیزی نگه‌تان داشت؟

راسخ: دشوارترین دوران مسیر کاری، مواجهه با فقدان حمایت‌های لازم در مراحل حساس اولیه بود؛ زمانی که برای تدوین نقشه‌های فنی اختراعم به پشتیبانی مالی نیاز مبرم داشتم. متأسفانه در آن مقطع نه تنها حمایتی صورت نگرفت، بلکه شاهد سنگ‌اندازی‌ها و مانع‌تراشی‌های متعددی بودم که هدفشان متوقف کردن روند پیشرفت پروژه بود. با این حال، تکیه بر انگیزه درونی و استمرار در تلاش، به من کمک کرد تا بر این چالش‌ها غلبه کنم و مسیر را با قدرت ادامه دهم.

تسنیم: اختراعی که مدال طلا گرفت چیست؟ این اختراع چه مشکلی را حل می‌کند و برای چه کسانی کاربرد دارد؟

راسخ: اختراع، ابزاری تخصصی در حوزه تجهیزات پزشکی است که به عنوان دستیار جراح برای تسهیل عمل«آناستوموز» اتصال حلقوی لوله‌های بدن شامل روده بزرگ، روده کوچک و مری طراحی شده است.

در جراحی‌های گوارشی، هنگامی که دو بخش از مجاری بدن به دلیل آسیب یا بیماری از هم جدا می‌شوند، پیوند مجدد و متصل کردن دقیق دو لبه‌ی بافت برای جراح بسیار دشوار و زمان‌بر است و روش‌های سنتی نگه‌داشتن بافت‌ها می‌تواند منجر به آسیب‌های جانبی به بافت‌های حساس و افزایش مدت زمان بیهوشی و در نتیجه بالا رفتن ریسک عوارض پس از عمل شود.

این گیره با طراحی، دو عضو جدا شده را در موقعیت دقیق و ایمن در کنار یکدیگر ثابت نگاه می‌دارد که استفاده از این ابزار موجب؛ کاهش آسیب به بافت‌های نرم و حساس افزایش سرعت و دقت در فرآیند دوختن و اتصال و کاهش چشمگیر عوارض احتمالی پس از جراحی است.

این طرح در ابتدا به صورت یک ایده و نقشه فنی توسعه یافت و پس از موفقیت در ارزیابی‌های تخصصی و کسب مدال طلا در مسابقات بین‌المللی اختراعات روسیه، مورد توجه و تایید مراکز علمی قرار گرفت. هم‌اکنون فرآیند ساخت آن در کشور روسیه در حال پیگیری است.

در دوران چالش‌برانگیز جهانی و محدودیت‌ها، موفق به حضور در عرصه‌های بین‌المللی شدم

تسنیم: درخصوص دستاوردی که به دست آوردید و اتفاقاتی که افتاد برایمان توضیح می دهید؟ و می فرمایید لحظه‌ای اعلام نتیجه چه حس و واکنشی داشتید؟

راسخ: مسابقات روسیه در تاریخ 29 اسفند سال 1404 برگزار شد و در ادامه، مسابقات امارات در اردیبهشت ماه سال 1405 برگزار گردید. در این رقابت‌های پزشکی، تمرکز اصلی بر ارائه اختراعات خلاقانه بود. هر طرح با دقت و از دیدگاه متخصصان، از نظر کاربردی بودن، نوآوری و کیفیت ساخت مورد بررسی و داوری قرار می‌گرفت. در نهایت، بر اساس امتیازات دریافتی از این سه معیار اصلی، مدال‌های برتر به شرکت‌کنندگان اهدا می‌شد.

 در دوران چالش‌برانگیز جهانی و محدودیت‌ها، موفق به حضور در عرصه‌های بین‌المللی رقابت‌های نوآوری شدم. در مسابقات کشوری روسیه که با حضور هیئت‌های علمی و شرکت‌کنندگان کشورهای چین، ژاپن، ایران، روسیه و دبی برگزار شد که با وجود چالش‌های ارتباطی و زیرساختی، توانستم پس از سه روز رقابت فشرده، سطح بالا در کنار مخترعان برجسته، مدال طلا را از آن خود کنم.

 در همین رویداد، جایزه ویژه اختراعات را دریافت نمودم و از برند مطرح روسیه گواهی تقدیر دریافت کردم؛ در مسابقات بین‌المللی دبی نیز به صورت مجازی شرکت کرده و موفق به کسب جایزه ویژه آن مسابقات شدم.

تسنیم: آیا داوران و شرکت‌کنندگان خارجی بازخورد مشخصی دادند؟ چه گفتند؟ چه مدارکی ارائه کردید؟

راسخ: ارائه پوستر و گزارش‌های فنی اختراع در مسابقات بین‌المللی، بازخوردهای بسیار مثبتی را از سوی داوران و متخصصان به همراه داشت. استقبال منجر به شکل‌گیری فرصت‌های همکاری با دانشگاه‌های مختلف در مسابقات روسیه شد. همچنین در مسابقات دبی، با توجه به ماهیت غیرحضوری رویداد، ارائه از طریق ویدیوهای مستند و توصیف‌نامه‌های فنی انجام گرفت که مورد توجه هیئت داوران قرار گرفت.

نیاز به تأمین مالی و نیاز به نقشه‌های فنی تخصصی

تسنیم: آیا اختراع ثبت شده؟ شماره ثبت یا وضعیت پرونده چیست؟ مالکیت اختراع متعلق به شماست یا مجموعه ای دیگر سهم دارد؟ اگر هنوز ثبت نشده مانع اصلی چیست؟ درمجموع درخصوص وضعیت ثبت اختراعتان توضیح می‌دهید؟

راسخ: اختراع فعلی اینجانب تحت شماره 110139 در داخل کشور به ثبت رسیده و هم‌اکنون مراحل قانونی ثبت بین‌المللی آن در کشور روسیه در حال انجام است. مالکیت معنوی این اثر به‌طور کامل در اختیار خودم بوده و با توجه به ثبت رسمی آن، هرگونه کپی‌برداری در هر سطح، از نظر قانونی دارای پیگرد خواهد بود.

در حال حاضر، طرح پژوهشی جدیدی در حوزه پزشکی دارم که آماده مراحل ثبت است؛ اما در مسیر نهایی‌سازی با دو چالش اساسی مواجه هستم؛ نیاز به تأمین مالی و نیاز به نقشه‌های فنی تخصصی؛ از آنجا که تدوین نقشه‌های فنی نیازمند تخصص مهندسی دقیق است و فراتر از حیطه فعلی فعالیت ماست، برون‌سپاری این بخش مستلزم صرف هزینه است. با وجود  اهمیت موضوع در حوزه سلامت، جهت پیشبرد این پروژه و دستیابی به نتایج مطلوب، نیازمند حمایت‌های مالی برای تهیه نقشه‌های فنی و تکمیل فرآیند ثبت هستم.

تسنیم: این کار تیمی بود یا فردی؟ اعضای تیم و نقش هرکدام چه بود؟ و برای نظارت های علمی در پروژه چه اقداماتی کردید؟

راسخ: اختراع حاصل تلاش انفرادی اینجانب بوده و پروژه‌ای تیمی محسوب نمی‌شود. همچنین، این مسیر بدون نظارت مستقیم استاد راهنما صورت گرفته است؛ با این حال، جهت افزایش دقت علمی و اطمینان از قابلیت اجرایی ایده، از متخصصان و پزشکان مربوطه جهت دریافت مشورت‌های تخصصی استفاده شده است.

کمبود حمایت‌های مالی بزرگترین مانع در مسیر تحقق و تجاری‌سازی اختراعات است

تسنیم: همیشه سوال اینجاست که هزینه اختراعات چطور از سوی مخترعین و پژوهشگران تامین می شود، بفرمایید هزینه‌های ساخت آزمایش را چطور تامین کردید؟ چقدر زمان برد تا از ایده به نتیجه برسید؟

راسخ: در حال حاضر مراحل طراحی و ایده‌پردازی نهایی شده است و آماده ورود به فاز ساخت هستم. با توجه به ماهیت پروژه، تأمین هزینه‌های ساخت نیازمند حمایت مالی دانشگاه است.

همچنین با توجه به اینکه من دانشجوی مقیم ایران نیستم، در صورت تصمیم بر ساخت نمونه اولیه در داخل کشور، نیاز به هماهنگی با سازمان‌های مربوطه جهت تأمین منابع مالی و تسهیل فرآیند ساخت خواهد بود البته فرآیند تبدیل ایده به طرح نهایی، حدود شش ماه به طول انجامیده است.

تسنیم: بیاییم سراغ چشم اندازتان برای این اختراع، برنامه بعدی چیست؛ تولید، جذب سرمایه، همکاری با صنعت، یا آدمه پژوهش؟ آیا با شرکت‌های دانش‌بنیان، یا پارک علم و فناوری مذاکره کرده‌اید؟ برآورد قیمت تمام شده و بازار هدف را چطور می‌بینید؟

راسخ: برنامه آتی من، تمرکز بر فرآیند ساخت و ورود به بازار هدف است تا ضمن تحقق فروش، بستری برای توسعه اختراعات بعدی فراهم شود.

در مذاکرات انجام شده با شرکت‌های دانش‌بنیان، مشخص گردید که به دلیل نیاز به واردات برخی قطعات کلیدی، هزینه‌های تولید در مقیاس فعلی بالا است؛ با این حال، اطمینان دارم که با عبور از مرحله نمونه اولیه و رسیدن به تولید انبوه، به واسطه صرفه‌جویی در مقیاس، هزینه‌های تمام‌شده به‌شدت کاهش خواهد یافت.

تسنیم: اگر تولید شود،چه میزان می‌تواند هزینه زمان درمان یا خدمات را کاهش دهد؟ بزرگترین مانع ورود به بازار چیست؟

راسخ: اختراع منجر به کاهش هزینه‌ها نمی‌شود، اما تأثیر شگرفی در بهبود فرآیندهای درمانی دارد. برای مثال، در فرآیندهایی نظیر پیوند عضو، ابزارهای نوآورانه می‌توانند عوارض جانبی را به حداقل رسانده و سرعت انجام جراحی را به‌طور چشمگیری افزایش دهند. با این حال، کمبود حمایت‌های مالی همچنان بزرگترین مانع در مسیر تحقق و تجاری‌سازی اختراعات است.

نبود حمایت‌های عملیاتی، مهم‌ترین مانع شکوفایی استعدادهاست

تسنیم: به عنوان یک مخترع بفرمایید، در ایران برای یک دانشجوی مخترع مهم‌ترین مشکل چیست؟ انتظار شما در حوزه حمایت ها چیست؟

راسخ: یکی از اصلی‌ترین چالش‌هایی که مانع از شکوفایی توانمندی‌ها و فعالیت‌های تخصصی می‌گردد، فقدان حمایت‌های عملیاتی و زیرساختی از سوی ارگان‌های مربوطه است. به‌ویژه برای فعالان مستقر در شهرستان‌ها، عدم دسترسی به امکانات لازم و نبود حمایت‌های نظام‌مند، مسیر پیشرفت را دشوار کرده است.

حیاتی‌ترین نیاز جهت آغاز و تداوم هرگونه فعالیت تخصصی، حمایت‌های مالی و تامین زیرساخت‌ها است. برای ورود به حوزه‌های عملیاتی، تامین تجهیزاتی نظیر آزمایشگاه و مواد اولیه پیش‌نیاز اصلی است که بدون پوشش مالی و حمایتی، امکان‌پذیر نخواهد بود.

تسنیم: آیا تجربه تلخ و شیرینی از بروکراسی اداری یا کمبود امکانات داشته‌اید؟ اگر یک پیشنهاد مشخص به مسئولان استان یا بخش دانشگاهی بدهید چیست؟

راسخ: در هر زمینه‌ای که می‌خواستم فعالیت کنم—چه اکنون و چه زمانی که دانش‌آموز بودم—به ارگان‌ها و نهادهای مختلف مراجعه کردم، اما اغلب مدت زیادی منتظر ماندم و حمایت مؤثری از سوی آن‌ها دریافت نکردم.

پیشنهاد من به مسئولان استان این است که توجه بیشتری به شهرستان‌ها داشته باشند. در شهرستان‌ها افراد توانمند و مستعد زیادی حضور دارند که می‌توانند به موفقیت‌های بزرگی دست پیدا کنند. لازم است از ظرفیت این افراد استفاده شود، مسیر فعالیت و پیشرفتشان هموار گردد و حمایت‌های لازم از آن‌ها صورت بگیرد.

تمام موفقیت‌هایم را به میهنم ایران تقدیم می‌کنم

تسنیم: همه ما در زندگی وقتی موفقیتی کسب می کنیم آنرا به عزیزترین فرد زندگیمان تقدیم می کنیم شما این موفقیت را به چه کسی تقدیم می‌کنید؟

راسخ: افتخار دارم اعلام کنم که موفقیت‌های کسب شده و مدال‌های به‌دست‌آمده را در دوران جنگ تحمیلی رمضان به میهن عزیزم، ایران، تقدیم کردم. برای من، بزرگ‌ترین افتخار و افتخارترین لحظه زندگی‌ام، برافراشتن پرچم سرافراز ایران بود که فراتر از هر جایزه و مدالی ارزشمند است.

تسنیم: برای دختران دانش‌آموز و دانشجو که می‌خواهند وارد نوآوری شوند، چه توصیه علمی دارید؟ و بفرمایید به عنوان یک مخترع هدف پنج سال آینده‌تان چیست؟

راسخ: مسیر نوآوری و پژوهش علمی، راهی است دشوار که تنها با ترکیب انگیزه و پشتکار پولادین پیمودنی است. در این مسیر، موانع و نفراتی که قصد توقف شما را دارند، بسیارند؛ اما تنها راه، تمرکز بر پیشرفت و چشم‌پوشی از هیاهوی اطرافیان است.

هدف نخست من، تکمیل دوران پزشکی عمومی و ورود به مرحله تخصص است. اما نگاه من فراتر از درمان است؛ من در دنیای اختراع و شرکت در مسابقات علمی، به دنبال کشف مرزهای تازه هستم. رویاهای بزرگ من، کسب مدال جهانی پزشکی به عنوان اولین بانوی ایرانی و تأسیس یک مرکز تحقیقاتی پیشرفته است. من برای رسیدن به این جایگاه، آماده‌ام.

در پایان امیدوارم روزهای بهتری در انتظار کشورمان باشد؛ روزهایی که در آن، مسئولان با تمام توان از جوانانی که در هر عرصه‌ای دست به فعالیت می‌زنند، حمایت کنند. من به این باور دارم که رویاها به حقیقت می‌پیوندند؛ ما به رویاها، قول رسیدن می‌دهیم.

گفت‌و‌گو از: فاطمه نوری، خبرنگار خبرگزاری تسنیم در زرندیه استان مرکزی

انتهای پیام/711/