روز خبرنگار؛ از تبریک‌های یک‌روزه تا مطالباتی که نباید فراموش شوند

به گزارش خبرگزاری تسنیم، صبح خیلی از روزهای یک خبرنگار، قبل از آنکه شهر کاملاً بیدار شده باشد شروع می‌شود؛ با یک تماس، یک پیام، یک خبر فوری یا سوژه‌ای که باید خودش را هر طور شده به آن برساند. گاهی هنوز خبر قبلی تمام نشده، خبر دیگری روی تلفن می‌آید. گاهی باید برای چند خط خبر، ساعت‌ها منتظر یک مسئول ماند، چندین تماس گرفت، میان چند روایت متفاوت دنبال واقعیت گشت و در نهایت، در کوتاه‌ترین زمان ممکن تصمیم گرفت چه چیزی را و چگونه روایت کند.

آن طرف ماجرا اما معمولاً فقط همان چند خطی دیده می‌شود که روی خروجی رسانه قرار گرفته است. کمتر کسی اضطراب خبرنگاری را می‌بیند؛ استرس لحظه‌ای که هنوز اطلاعات کامل نیست اما زمان انتشار نزدیک شده، نگرانی از اینکه مبادا یک عدد یا یک جمله اشتباه، روایت یک اتفاق را تغییر دهد، فشار حضور در یک حادثه یا بحران، خستگی رفت‌وآمدهای مداوم و حتی آن لحظه‌ای که خبرنگار بعد از ساعت‌ها کار، تازه باید پاسخگوی این سؤال باشد که «چرا این خبر هنوز منتشر نشده؟»

خبرنگاری از آن شغل‌هایی است که بخش زیادی از سختی‌اش دیده نمی‌شود. مخاطب خبر را می‌بیند، اما مسیر رسیدن خبر به دست او را نه. شاید نداند برای یک گزارش کوتاه، چند تماس بی‌پاسخ مانده، چند بار یک روایت بررسی شده یا خبرنگار چند ساعت منتظر مانده تا بتواند فقط یک جمله مطمئن و قابل استناد بنویسد.

با این حال، وقتی 17 مرداد می‌رسد، ناگهان همه از اهمیت خبرنگار و رسانه می‌گویند. پیام‌های تبریک منتشر می‌شود، از نقش خبرنگاران در آگاهی جامعه تقدیر می‌شود و از آنها به عنوان یکی از پایه‌های اطلاع‌رسانی یاد می‌شود. این حرف‌ها ارزشمند است؛ اما شاید بد نباشد یک قدم جلوتر برویم و بپرسیم اگر خبرنگاری تا این اندازه برای جامعه مهم است، در روزهای دیگر سال چه اندازه برای حفظ شأن و امنیت این حرفه تلاش می‌کنیم؟

یکی از مهم‌ترین مسائل، دسترسی خبرنگار به اطلاعات است. در روزگاری که یک خبر می‌تواند در چند دقیقه در شبکه‌های اجتماعی منتشر و دست‌به‌دست شود، خبرنگار باید بتواند میان واقعیت و انبوه اطلاعات نادرست، مسیر درست را پیدا کند. این کار بدون دسترسی به منابع معتبر و اطلاعات دقیق دشوار است. وقتی خبرنگار امکان بررسی یک موضوع را نداشته باشد، نه فقط کار او، که کیفیت اطلاعاتی که به جامعه می‌رسد آسیب می‌بیند. دسترسی به اطلاعات، در واقع بخشی از حق مردم برای دانستن است.

اما دسترسی به اطلاعات زمانی معنا پیدا می‌کند که خبرنگار امکان پرسیدن و پیگیری کردن هم داشته باشد. خبرنگار قرار نیست صرفاً مطالب آماده را دریافت و منتشر کند. گاهی باید درباره یک تصمیم سؤال کند، درباره یک اتفاق توضیح بخواهد یا موضوعی را که برای مردم اهمیت دارد، دنبال کند. ممکن است همه سؤال‌ها خوشایند نباشند، اما جامعه‌ای که برای رسانه جای پرسشگری قائل است، در واقع برای شفافیت و آگاهی خودش ارزش قائل شده است.

از سوی دیگر، خبرنگار در بسیاری از مواقع برای رسیدن به خبر باید در میدان حاضر باشد؛ در حادثه، بحران، انتخابات، رویدادهای اجتماعی یا هر جایی که اتفاق مهمی در حال رخ دادن است. امنیت خبرنگار هنگام انجام وظیفه نباید موضوعی فرعی باشد. کسی که برای ثبت و روایت یک اتفاق به محل آن می‌رود، باید بتواند وظیفه حرفه‌ای خود را در شرایطی امن و محترمانه انجام دهد. پوشش یک حادثه به اندازه کافی دشوار است؛ نباید نگرانی از امکان انجام کار، فشار دیگری بر آن اضافه کند.

در کنار امنیت، احترام به شأن و استقلال حرفه‌ای خبرنگار اهمیت دارد. خبرنگار قرار نیست فقط زمانی جدی گرفته شود که خبرش با خواسته‌ها و روایت‌های رسمی هماهنگ باشد. حرفه خبرنگاری یعنی دیدن، پرسیدن، بررسی کردن و روایت کردن؛ یعنی گاهی از زاویه‌ای نگاه کردن که شاید در نگاه اول دیده نشده باشد. اگر قرار باشد خبرنگار فقط آنچه را از قبل آماده شده منتشر کند، بخش مهمی از فلسفه وجودی رسانه از بین می‌رود.

البته استقلال حرفه‌ای به معنای بی‌مسئولیتی نیست. خبرنگار هرچه آزادی و اختیار حرفه‌ای بیشتری دارد، مسئولیت بیشتری هم بر دوش اوست. باید قبل از انتشار، اطلاعات را بررسی کند، میان خبر و شایعه تفاوت بگذارد، حریم خصوصی افراد را رعایت کند و بداند که یک تیتر یا یک جمله می‌تواند بر زندگی آدم‌ها اثر بگذارد. خبرنگار نمی‌تواند از جامعه دقت و صداقت بخواهد و خودش در برابر همین اصول بی‌تفاوت باشد.

شاید همین‌جا یکی از سخت‌ترین بخش‌های این حرفه خودش را نشان می‌دهد؛ خبرنگار باید هم سریع باشد و هم دقیق. باید در لحظه تصمیم بگیرد، اما تصمیم عجولانه نگیرد. باید روایت کند، اما احساسات خودش را جای واقعیت ننشاند. باید صدای آدم‌هایی باشد که شاید امکان شنیده شدن ندارند، اما در عین حال مراقب باشد روایت آنها را تحریف نکند.
و پشت همه این مسئولیت‌ها، یک آدم معمولی قرار دارد.

کسی کهخسته می‌شود، استرس می‌گیرد، گاهی از یک اتفاق سنگین تحت تأثیر قرار می‌گیرد و شاید خودش هم هزار دغدغه داشته باشد؛ اما وقتی کارش شروع می‌شود، باید همه اینها را کنار بگذارد و دنبال خبر برود. ممکن است ساعت‌ها برای یک گزارش وقت بگذارد و در نهایت سهمش از آن، چند خط روی صفحه باشد. ممکن است کسی هیچ‌وقت نفهمد برای رسیدن به همان چند خط چه مسیری طی شده است.

شاید ارزش خبرنگاری دقیقاً در همین بخش‌های دیده‌نشده باشد؛ در تلاشی که معمولاً تیتر نمی‌شود، در تماس‌هایی که کسی از آنها خبر ندارد، در ساعت‌های انتظار، در رفتن به جایی که دیگران فقط از دور درباره‌اش شنیده‌اند و در دوباره پرسیدن همان سؤالی که هنوز جوابش پیدا نشده است.

برای همین، شاید 17 مرداد فقط فرصتی برای تبریک گفتن نباشد؛ فرصتی باشد برای اینکه درباره جایگاه واقعی خبرنگار در جامعه فکر کنیم. اگر رسانه قرار است یکی از مسیرهای اصلی آگاهی مردم باشد، باید خبرنگار بتواند به اطلاعات دسترسی داشته باشد، سؤال بپرسد، در میدان امنیت داشته باشد و شأن حرفه‌ای‌اش حفظ شود. اینها امتیازهای ویژه نیستند؛ لازمه کار رسانه‌ای حرفه‌ای‌اند.

از خبرنگار انتظار داریم چشم و گوش جامعه باشد؛ پس باید بتواند ببیند و بشنود. از او می‌خواهیم سؤال‌های مردم را دنبال کند؛ پس باید حق پرسیدن داشته باشد. از او می‌خواهیم واقعیت را روایت کند؛ پس باید امکان رسیدن به اطلاعات و بررسی آن را داشته باشد. و وقتی برای انجام همین وظیفه به میدان می‌رود، باید امنیت و احترام حرفه‌ای او جدی گرفته شود.

17 مرداد می‌گذرد و پیام‌های تبریک هم کم‌کم از صفحه‌ها کنار می‌روند. اما خبرنگار دوباره به همان روزهای معمولی برمی‌گردد؛ به تلفنی که ممکن است هر لحظه زنگ بخورد، به سوژه‌ای که باید دنبالش برود و به سؤالی که هنوز برایش پاسخی پیدا نشده است.

شاید بهترین تبریک به خبرنگار این نباشد که یک روز بیشتر از همیشه درباره اهمیتش حرف بزنیم؛ شاید این باشد که در تمام روزهای سال، حرفه‌اش را جدی بگیریم، سؤالش را به رسمیت بشناسیم، امکان دسترسی‌اش به اطلاعات را فراهم کنیم و امنیت و شأن حرفه‌ای او را هنگام انجام وظیفه حفظ کنیم. این شاید همان چیزی باشد که نباید بعد از تمام شدن 17 مرداد فراموش شود.

یادداشت از: زهرا سلیمی، فعال رسانه‌ای و خبرنگار

انتهای پیام/