اقتدار دفاعی ایران چگونه در سایه تفکر شهید سلامی شکل گرفت؟

خبرگزاری تسنیم ـ امین عربشاهی| در تاریخ پر فراز و نشیب انقلاب اسلامی، برخی شخصیت‌ها تنها در چارچوب مسئولیت‌های اجرایی و نظامی قابل تعریف نیستند، بلکه به دلیل عمق اندیشه، گستره تأثیرگذاری و نقش‌آفرینی در مقاطع حساس تاریخی، به یک «مکتب» تبدیل می‌شوند؛ مکتبی که فراتر از یک فرد، حامل مجموعه‌ای از باورها، ارزش‌ها، روش‌ها و راهبردهاست و می‌تواند برای نسل‌های آینده الهام‌بخش باشد.

شهید سپهبد حسین سلامی از جمله این چهره‌های برجسته بود؛ فرمانده‌ای که نام او تنها با ساختار دفاعی جمهوری اسلامی ایران گره نخورده، بلکه با مفاهیمی چون ولایت‌مداری، بصیرت انقلابی، مجاهدت خستگی‌ناپذیر، مردم‌باوری، اقتدار ملی، جهاد تبیین و امیدآفرینی در جامعه پیوند خورده است. او در سال‌هایی فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را برعهده داشت که جمهوری اسلامی ایران با پیچیده‌ترین تهدیدهای امنیتی، سیاسی، رسانه‌ای و شناختی مواجه بود؛ تهدیدهایی که صرفاً در میدان‌های نظامی تعریف نمی‌شد و ابعاد مختلف زندگی اجتماعی و فرهنگی ملت ایران را هدف قرار داده بود.

بسیاری از صاحب‌نظران معتقدند شهید سلامی علاوه بر آنکه یک فرمانده برجسته نظامی و استراتژیست دفاعی بود، در عرصه تولید گفتمان انقلاب اسلامی نیز نقش‌آفرینی مؤثری داشت. سخنان، مواضع و مشی مدیریتی او نشان می‌دهد که نگاهش به امنیت، قدرت، مردم و آینده انقلاب، نگاهی عمیق، تمدنی و راهبردی بود. از همین رو امروز می‌توان از «مکتب شهید سلامی» سخن گفت؛ مکتبی که در آن ایمان، عقلانیت، ولایت‌مداری، مقاومت و امید به آینده در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

برای واکاوی ابعاد مختلف شخصیت، اندیشه و میراث این فرمانده شهید، با حجت‌الاسلام والمسلمین رضا نوری، نماینده ولی‌فقیه در خراسان شمالی و امام جمعه بجنورد به گفت‌وگویی تفصیلی نشسته‌ایم.

تسنیم: در ابتدا بفرمایید شهید سپهبد حسین سلامی را از منظر شخصیتی و اخلاقی چگونه می‌توان معرفی کرد؟ چه ویژگی‌هایی باعث شد نام ایشان در میان مردم و نیروهای انقلاب ماندگار شود؟

حجت‌الاسلام والمسلمین نوری: وقتی درباره شهید حسین سلامی سخن می‌گوییم، در واقع درباره شخصیتی سخن می‌گوییم که مجموعه‌ای از فضائل اخلاقی، ایمان عمیق، بصیرت سیاسی، شجاعت انقلابی و اخلاص عملی را در وجود خود جمع کرده بود. بسیاری از فرماندهان در تاریخ جنگ‌ها به دلیل مهارت‌های نظامی شناخته می‌شوند اما آنچه شهید سلامی را ممتاز می‌کرد، شخصیت معنوی و اخلاقی او بود.

ایشان در عین برخورداری از جایگاه عالی نظامی، روحیه‌ای متواضع داشت. هرگز مسئولیت و قدرت باعث فاصله گرفتن او از مردم نشد. کسانی که از نزدیک با ایشان ارتباط داشتند، بارها به این نکته اشاره کرده‌اند که شهید سلامی با وجود مسئولیت‌های سنگین، شنونده دغدغه‌های مردم و نیروهای خود بود و برای حل مشکلات آنان احساس مسئولیت می‌کرد.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های ایشان، اخلاص در عمل بود. بسیاری از اقدامات بزرگ و اثرگذار فرماندهان در تاریخ، ممکن است با انگیزه‌های مختلف همراه باشد، اما در شخصیت شهید سلامی، اخلاص به‌عنوان یک عنصر بنیادین قابل مشاهده بود. او به دنبال دیده شدن نبود؛ به دنبال انجام تکلیف بود. همین روحیه سبب شد سخنان او بر دل‌ها بنشیند و اقداماتش مورد اعتماد مردم قرار گیرد.

ویژگی دیگر ایشان شجاعت بود؛ اما نه صرفاً شجاعت نظامی. شجاعت در بیان حق، شجاعت در دفاع از آرمان‌های انقلاب، شجاعت در مواجهه با دشمن و شجاعت در تصمیم‌گیری‌های دشوار. در بسیاری از مقاطع حساس، زمانی که دشمن تلاش می‌کرد فضای ترس و ناامیدی ایجاد کند، شهید سلامی با اقتدار سخن می‌گفت و امید را به جامعه بازمی‌گرداند.

در کنار همه این ویژگی‌ها، باید به ایمان عمیق ایشان اشاره کرد. شهید سلامی معتقد بود که قدرت حقیقی از اتصال به خداوند متعال سرچشمه می‌گیرد. به همین دلیل هرگز در برابر تهدیدها دچار تزلزل نمی‌شد. این ایمان بود که از او شخصیتی مقاوم، استوار و الهام‌بخش ساخته بود.

تسنیم: بسیاری از کارشناسان از «مکتب فرماندهی شهید سلامی» سخن می‌گویند. به نظر شما مهم‌ترین مؤلفه‌های این مکتب مدیریتی و فرماندهی چه بود؟

نوری: به اعتقاد من، شهید سلامی تنها یک فرمانده نبود، بلکه صاحب یک مکتب مدیریتی و فرماندهی بود. مکتبی که می‌تواند برای مدیران در همه عرصه‌ها، اعم از نظامی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، الگو باشد.

نخستین ویژگی این مکتب، آینده‌نگری بود. شهید سلامی همواره چند گام جلوتر از تحولات حرکت می‌کرد. او تهدیدها را زمانی می‌دید که بسیاری هنوز متوجه شکل‌گیری آن‌ها نشده بودند. این ویژگی باعث شد سپاه پاسداران بتواند در برابر بسیاری از تهدیدات نوظهور آمادگی لازم را داشته باشد.

ویژگی دوم، مردم‌محوری بود. برخلاف برخی نگاه‌ها که قدرت را در ساختارها جست‌وجو می‌کنند، شهید سلامی قدرت اصلی جمهوری اسلامی را در مردم می‌دانست. او معتقد بود هر جا مردم حضور داشته باشند، هیچ قدرتی نمی‌تواند در برابر ملت ایران ایستادگی کند.

سومین ویژگی، روحیه تحول‌خواهی و نوآوری بود. ایشان باور داشت که توقف به معنای عقب‌ماندگی است. به همین دلیل همواره بر ارتقای توانمندی‌ها، استفاده از دانش روز، تقویت فناوری‌های نوین و تربیت نیروهای جوان تأکید داشت.

از سوی دیگر، شهید سلامی مدیری شجاع و در عین حال مدبر بود. شجاعت بدون تدبیر می‌تواند خسارت‌آفرین باشد و تدبیر بدون شجاعت نیز به محافظه‌کاری منجر می‌شود. اما در شخصیت ایشان این دو عنصر در کنار یکدیگر قرار گرفته بود.

اگر بخواهیم مکتب فرماندهی شهید سلامی را در چند واژه خلاصه کنیم، باید بگوییم: «ایمان، مردم‌باوری، آینده‌نگری، شجاعت، نوآوری و عمل‌گرایی». این‌ها مؤلفه‌هایی هستند که می‌توانند برای نسل جدید مدیران کشور نیز الهام‌بخش باشند.

تسنیم: یکی از محورهای برجسته در زندگی شهید سلامی، ولایت‌مداری بود. این ویژگی چه نقشی در موفقیت‌های ایشان داشت؟

نوری: اگر بخواهیم ریشه بسیاری از موفقیت‌های شهید سلامی را پیدا کنیم، بدون تردید باید به مسئله ولایت‌مداری اشاره کنیم. ایشان ولایت فقیه را نه صرفاً یک اصل سیاسی، بلکه ستون خیمه انقلاب اسلامی می‌دانست.

شهید سلامی باور داشت که انقلاب اسلامی در طول دهه‌های گذشته هر زمان به رهنمودهای رهبری عمل کرده، پیشرفت کرده و هر جا فاصله‌ای ایجاد شده، آسیب دیده است. به همین دلیل تلاش می‌کرد تمام تصمیم‌ها و برنامه‌های خود را در چارچوب سیاست‌های کلان نظام تنظیم کند.

اما ولایت‌مداری در نگاه ایشان تنها به اطاعت محدود نمی‌شد. ایشان تلاش می‌کرد منویات رهبر معظم انقلاب را به برنامه‌های عملی تبدیل کند. این موضوع نشان‌دهنده درک عمیق او از مفهوم ولایت بود.

شهید سلامی بارها تأکید می‌کرد که ولایت فقیه عامل حفظ وحدت ملی و انسجام اجتماعی است. او به خوبی می‌دانست که دشمنان انقلاب اسلامی بیش از هر چیز به دنبال ایجاد شکاف میان مردم و رهبری هستند. از همین رو با صراحت و شجاعت از جایگاه ولایت دفاع می‌کرد.

در حقیقت، ولایت‌مداری برای شهید سلامی یک قطب‌نما بود؛ قطب‌نمایی که در پیچیده‌ترین شرایط، مسیر درست را به او نشان می‌داد و مانع از انحراف در تصمیم‌گیری‌ها می‌شد.

تسنیم: نقش شهید سلامی در تقویت اقتدار دفاعی جمهوری اسلامی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

نوری:‌ امروز اگر جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک قدرت تأثیرگذار منطقه‌ای شناخته می‌شود، بخشی از این جایگاه مرهون مجاهدت فرماندهانی همچون شهید سلامی است.

ایشان به خوبی درک کرده بود که امنیت و پیشرفت بدون اقتدار امکان‌پذیر نیست. در جهانی که قدرت‌های سلطه‌گر برای تأمین منافع خود از هیچ اقدامی دریغ نمی‌کنند، تنها ملت‌هایی می‌توانند استقلال خود را حفظ کنند که از قدرت بازدارندگی برخوردار باشند.

شهید سلامی بارها تأکید می‌کرد که بازدارندگی به معنای جنگ‌طلبی نیست؛ بلکه به معنای جلوگیری از جنگ است. وقتی دشمن بداند هزینه هرگونه تعرض بسیار سنگین خواهد بود، جرأت اقدام پیدا نمی‌کند.

یکی از مهم‌ترین خدمات ایشان، توسعه نگاه راهبردی به مقوله دفاع بود. او تهدیدها را صرفاً در قالب جنگ کلاسیک نمی‌دید، بلکه معتقد بود باید در حوزه‌های سایبری، اطلاعاتی، فناوری، رسانه و جنگ شناختی نیز آماده بود.

امروز بخش مهمی از آرامش و امنیتی که مردم در کشور احساس می‌کنند، نتیجه همین نگاه آینده‌نگرانه است. شهید سلامی توانست مفهوم اقتدار را از یک مفهوم صرفاً نظامی به یک مفهوم ملی و همه‌جانبه تبدیل کند.

تسنیم: مقام معظم رهبری شهید بارها بر جهاد تبیین تأکید کرده‌اند. شهید سلامی در این عرصه چه جایگاهی داشت؟

نوری: حقیقتاً شهید سلامی را باید یکی از فرماندهان برجسته جهاد تبیین دانست. ایشان فقط اهل میدان نظامی نبود؛ اهل میدان اندیشه و بیان نیز بود.

ویژگی مهم شهید سلامی این بود که توانایی بالایی در تبیین مسائل پیچیده داشت. او می‌توانست تحولات منطقه‌ای، تهدیدهای دشمن و ظرفیت‌های ملت ایران را به زبانی روشن برای مردم بیان کند.

در شرایطی که دشمنان با استفاده از رسانه‌های گسترده تلاش می‌کنند امید مردم را هدف قرار دهند، جهاد تبیین اهمیت دوچندان پیدا می‌کند. شهید سلامی به خوبی این مسئله را درک کرده بود و همواره تلاش می‌کرد واقعیت‌ها را برای مردم تبیین کند.

نکته مهم این است که ایشان نه دچار سیاه‌نمایی می‌شد و نه گرفتار خوش‌بینی افراطی. او هم تهدیدها را بیان می‌کرد و هم ظرفیت‌های عظیم کشور را نشان می‌داد. این همان رویکردی است که رهبر معظم انقلاب از آن به عنوان جهاد تبیین یاد می‌کنند.

به اعتقاد من، سخنرانی‌ها و مواضع شهید سلامی امروز می‌تواند به عنوان یک منبع ارزشمند برای فعالان فرهنگی، رسانه‌ای و جوانان مورد مطالعه قرار گیرد؛ زیرا در آن‌ها هم تحلیل وجود دارد، هم امید، هم بصیرت و هم روحیه مقاومت.

تسنیم: اگر بخواهیم شهید سلامی را به نسل جوان امروز معرفی کنیم، مهم‌ترین پیام و الگوی او برای جوانان چیست؟

نوری: نسل جوان امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند الگوهای واقعی و الهام‌بخش است و شهید سلامی یکی از این الگوهاست. او به جوانان نشان داد که می‌توان از یک جوان مؤمن و انقلابی به یک شخصیت اثرگذار در سطح ملی و بین‌المللی تبدیل شد.

مهم‌ترین پیام شهید سلامی برای جوانان، خودباوری است. او معتقد بود ملت ایران هر زمان به توانایی‌های خود اعتماد کرده، موفق شده است. این پیام برای جوانان امروز نیز کاملاً کاربردی است.

پیام دوم، امید است. شهید سلامی هرگز اجازه نمی‌داد فضای ناامیدی بر جامعه حاکم شود. او معتقد بود ملت ایران ظرفیت عبور از همه مشکلات را دارد و آینده متعلق به کسانی است که با ایمان، دانش و تلاش حرکت می‌کنند.

پیام سوم، مسئولیت‌پذیری است. شهید سلامی به جوانان می‌آموخت که نباید منتظر دیگران باشند؛ هر فرد باید سهم خود را در پیشرفت کشور ایفا کند.

و در نهایت، پیام اصلی او این بود که راه پیشرفت از دل مجاهدت، بصیرت، ولایت‌مداری و اعتماد به توان داخلی می‌گذرد. این میراث فکری و معنوی می‌تواند چراغ راه نسل جوان باشد و آنان را در مسیر ساختن آینده‌ای بهتر برای ایران اسلامی هدایت کند.

تسنیم: بسیاری از فرماندهان نظامی در عرصه دفاعی شناخته می‌شوند، اما درباره شهید سلامی از «مکتب مدیریتی و انقلابی» سخن گفته می‌شود. مهم‌ترین ویژگی‌های شخصیتی و فکری این فرمانده شهید چه بود؟

حجت‌الاسلام والمسلمین رضا نوری: اگر بخواهیم شهید حسین سلامی را به درستی معرفی کنیم، نباید او را صرفاً در چارچوب یک فرمانده نظامی تعریف کنیم. حقیقت این است که ایشان فراتر از یک مدیر نظامی یا فرمانده عملیاتی بود. شهید سلامی نمونه‌ای از یک انسان مؤمن، انقلابی، بصیر و زمان‌شناس بود که توانست میان ایمان، دانش، مدیریت، شجاعت و تدبیر پیوندی عمیق برقرار کند.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های ایشان این بود که انقلاب اسلامی را صرفاً یک ساختار سیاسی نمی‌دید، بلکه آن را یک حقیقت زنده، پویا و تمدن‌ساز می‌دانست. به همین دلیل تمام اقدامات، مواضع و تصمیم‌های خود را در راستای حفظ و تقویت این حرکت تاریخی تنظیم می‌کرد.

شهید سلامی به‌خوبی فهمیده بود که در جهان امروز، دشمنی‌ها با جمهوری اسلامی صرفاً در میدان نظامی تعریف نمی‌شود. او با نگاه راهبردی خود، تهدیدها را در ابعاد مختلف سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، رسانه‌ای و شناختی رصد می‌کرد و معتقد بود برای مقابله با این تهدیدها باید همه ظرفیت‌های کشور به میدان بیایند.

از سوی دیگر ایشان ارتباط عمیقی با مردم داشت. مردم را صرفاً مخاطب یا تماشاگر نمی‌دانست، بلکه آنان را اصلی‌ترین پشتوانه اقتدار جمهوری اسلامی می‌شمرد. این نگاه مردم‌محور یکی از رموز موفقیت ایشان در مدیریت کلان بود.

تسنیم: شما بر مسئله ولایت‌مداری شهید سلامی تأکید ویژه‌ای دارید. این ویژگی چگونه در رفتار و عملکرد ایشان نمود پیدا می‌کرد؟

نوری: ولایت‌مداری در نگاه شهید سلامی یک شعار سیاسی یا یک عبارت تبلیغاتی نبود؛ بلکه یک باور عمیق و یک روش عملی برای اداره امور محسوب می‌شد. ایشان به این حقیقت رسیده بود که رمز موفقیت انقلاب اسلامی در طول بیش از چهار دهه، تبعیت از رهبری الهی و حرکت در مسیر ولایت فقیه بوده است.

در بسیاری از مقاطع حساس، مشاهده می‌کردیم که ایشان با صراحت و شجاعت از مواضع نظام و رهبری دفاع می‌کرد. اما آنچه اهمیت بیشتری دارد این است که این دفاع صرفاً در سخن نبود، بلکه در عمل و تصمیم‌گیری‌های کلان نیز نمود داشت.

شهید سلامی باور داشت که ولایت فقیه عامل وحدت، انسجام و جلوگیری از انحراف حرکت انقلاب است. او بارها تأکید می‌کرد که هرجا از این محور فاصله گرفته شود، زمینه سوءاستفاده دشمن فراهم خواهد شد.

در واقع ایشان ولایت‌مداری را یک نقشه راه مدیریتی می‌دانست. معتقد بود مدیر انقلابی باید بداند در شرایط پیچیده چگونه تصمیم بگیرد، چه اولویت‌هایی را دنبال کند و چگونه منافع ملی را در چارچوب آرمان‌های انقلاب تأمین نماید. این نگاه باعث شد در سخت‌ترین شرایط نیز دچار تردید و سردرگمی نشود.

تسنیم: یکی از مهم‌ترین محورهای فعالیت شهید سلامی، تقویت اقتدار دفاعی و قدرت بازدارندگی کشور بود. اهمیت این مسئله را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

نوری: امروز اگر ملت ایران در منطقه‌ای پرآشوب از امنیت، آرامش و ثبات برخوردار است، این امنیت اتفاقی به دست نیامده است. پشت این آرامش، سال‌ها مجاهدت، برنامه‌ریزی، آینده‌نگری و تلاش شبانه‌روزی فرماندهانی مانند شهید سلامی قرار دارد.

ایشان به‌خوبی می‌دانست که در نظام بین‌الملل، کشورها زمانی می‌توانند از منافع خود دفاع کنند که از قدرت کافی برخوردار باشند. قدرت نیز صرفاً به معنای تجهیزات نظامی نیست، بلکه مجموعه‌ای از توانمندی‌های علمی، فناوری، اطلاعاتی، فرهنگی و دفاعی را شامل می‌شود.

شهید سلامی معتقد بود دشمن زمانی از تهدید دست می‌کشد که هزینه اقدامات خود را سنگین ببیند. این همان مفهوم بازدارندگی است. بازدارندگی یعنی دشمن به این جمع‌بندی برسد که تعرض به جمهوری اسلامی هزینه‌ای بسیار بیشتر از دستاوردهای احتمالی آن خواهد داشت.

از همین رو ایشان همواره بر تقویت توان دفاعی، توسعه فناوری‌های بومی، خودکفایی در صنایع راهبردی و ارتقای قدرت بازدارندگی کشور تأکید داشت و این رویکرد نقش مهمی در تثبیت امنیت ملی جمهوری اسلامی ایفا کرد.

تسنیم: شهید سلامی بارها درباره جنگ ترکیبی و تهدیدات نوین هشدار داده بود. منظور از این نگاه چه بود؟

نوری: یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های شهید سلامی آینده‌نگری و شناخت دقیق صحنه نبرد بود. ایشان معتقد بود دشمنان انقلاب اسلامی شیوه‌های تقابل خود را تغییر داده‌اند. اگر روزی جنگ‌ها عمدتاً نظامی بود، امروز با پدیده‌ای به نام جنگ ترکیبی روبه‌رو هستیم.

در جنگ ترکیبی، دشمن به صورت همزمان از ابزارهای اقتصادی، رسانه‌ای، فرهنگی، سیاسی، سایبری و روانی استفاده می‌کند. هدف نیز صرفاً تخریب زیرساخت‌ها نیست؛ بلکه تغییر محاسبات مردم، ایجاد ناامیدی، تضعیف اعتماد عمومی و ایجاد شکاف اجتماعی است.

شهید سلامی بارها تأکید می‌کرد که امروز مرزهای دفاع از کشور فقط در جغرافیا خلاصه نمی‌شود. ما باید از مرزهای فکری، فرهنگی و رسانه‌ای نیز دفاع کنیم. این نگاه نشان می‌دهد که ایشان درک عمیقی از تحولات جدید جهان داشت و صرفاً به تهدیدات کلاسیک توجه نمی‌کرد.

ادامه این مسیر و تبیین این نگاه برای نسل جوان، یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های امروز ماست؛ زیرا دشمن همچنان همان راهبردها را دنبال می‌کند و مقابله با آن نیازمند بصیرت، آگاهی و حضور فعال در میدان جهاد تبیین است.

انتهای پیام/