یادداشت| تاسوعا؛ تجلی وفاداری و بصیرت در مکتب‌العباس(ع)

خبرگزاری تسنیم، علی نورعلیپور – تاسوعا روز مردی است که تاریخ او را نه با حکومت شناخت، نه با ثروت و نه با پیروزی ظاهری، بلکه با وفاداری شناخت روز مردی که می‌توانست برود، اما ماند، می‌توانست بنوشد، اما ننوشید، می‌توانست نجات یابد، اما نجات خویش را جدا از امامش نخواست تاسوعا روز حضرت ابوالفضل العباس(ع) است؛ علمداری که نام او پس از قرن‌ها همچنان مترادف با بصیرت، ولایتمداری، ایثار، شجاعت و جوانمردی است.

تاسوعا تنها یادآور یک واقعه تاریخی نیست، روزی است که در آن یکی از کامل‌ترین الگوهای انسانی و الهی در برابر دیدگان تاریخ قرار می‌گیرد روزی که انسان می‌تواند معنای واقعی شناخت حق، وفاداری به حقیقت و ایستادگی در کنار امام زمان خویش را در سیمای درخشان حضرت عباس(ع) مشاهده کند شاید به همین دلیل است که نام آن حضرت تنها در حافظه شیعیان زنده نمانده، بلکه به نمادی جهانی از فداکاری و جوانمردی تبدیل شده است.

حضرت عباس(ع)؛ پرورش‌یافته خانه ولایت و معرفت

حضرت ابوالفضل العباس(ع) در خانه‌ای چشم به جهان گشودند که سرچشمه فضیلت و کانون تربیت الهی بود پدری چون امیرالمؤمنین علی(ع)، مظهر عدالت، حکمت و شجاعت، برادرانی هم‌چون امام حسن و امام حسین داشت و مادری چون حضرت ام‌البنین(س)، نمونه‌ای کم‌نظیر از ایمان، معرفت، ادب و وفاداری، زمینه‌ساز شکل‌گیری شخصیتی شدند که بعدها در کربلا به یکی از بزرگ‌ترین چهره‌های تاریخ اسلام تبدیل شد.

عباس(ع) از همان کودکی در فضایی رشد یافت که محور آن ولایت الهی بود ایشان نه‌تنها فرزند امیرالمؤمنین(ع)، بلکه شاگرد مکتب آن حضرت بودند در کنار امام حسن مجتبی(ع) و امام حسین(ع) رشد کردند و از سرچشمه علم، اخلاق، معرفت و بصیرت اهل‌بیت(ع) بهره بردند همین تربیت بود که از ایشان شخصیتی ساخت که قدرت جسمانی، دانش، شجاعت، ادب و اخلاص را در عالی‌ترین سطح با یکدیگر جمع کرده بود.

مادری که عباس(ع) را به تاریخ هدیه کرد

در شناخت شخصیت حضرت عباس(ع)، نمی‌توان از نقش حضرت ام‌البنین(س) غفلت کرد آن بانوی بزرگوار تنها مادر چهار شهید کربلا نبود؛ بلکه نمونه‌ای برجسته از بصیرت و ولایتمداری در تاریخ اسلام به شمار می‌رود ایشان از همان آغاز زندگی مشترک با امیرالمؤمنین(ع)، همه وجود خود را وقف خدمت به خاندان پیامبر(ص) کرد و فرزندانش را با عشق به اهل‌بیت(ع) و اطاعت از امام زمان خویش پرورش داد.

تربیت حضرت عباس(ع) در دامان چنین مادری، یکی از عوامل مهم شکل‌گیری شخصیت ممتاز ایشان بود پس از عاشورا نیز هنگامی که خبر شهادت فرزندانش را به وی رساندند، پیش از هر چیز سراغ امام حسین(ع) را گرفت این رفتار نشان می‌دهد که در نگاه حضرت ام‌البنین(س)، محور همه عواطف و تعلقات، ولایت بود عباس(ع) پیش از آنکه در کربلا علمدار شود، در دامان مادری تربیت یافته بود که معنای حقیقی وفاداری به ولایت را در زندگی خود متجلی ساخته بود.

کربلا؛ میدان شناخت‌ها پیش از شمشیرها

بسیاری عاشورا را در صرفاً یک نبرد نظامی می‌بینند، اما حقیقت آن است که کربلا پیش از آنکه میدان شمشیرها باشد، میدان شناخت‌ها بود در آن روزگار افراد بسیاری بودند که سابقه درخشان داشتند، عبادت کرده بودند، در میدان‌های مختلف حضور یافته بودند و حتی سال‌هایی از عمر خود را در کنار بزرگان اسلام گذرانده بودند؛ اما هنگامی که زمان انتخاب فرا رسید، نتوانستند حق را تشخیص دهند یا بر تشخیص خود پایدار بمانند.

راز عظمت حضرت عباس(ع) در همین نقطه نهفته است ایشان حقیقت را شناختند و پس از شناخت، تا آخرین لحظه بر آن استقامت کردند بسیاری شمشیر داشتند اما بصیرت نداشتند، بسیاری قدرت داشتند اما حقیقت را ندیدند، بسیاری اهل ظاهر دین بودند اما در کنار ولیّ خدا قرار نگرفتند عباس(ع) اما هم قدرت داشت، هم معرفت؛ هم شجاعت داشت و هم بصیرت از همین رو نام ایشان در تاریخ ماندگار شد.

تاسوعا؛ روز ولایت‌مداری، انتخاب و بصیرت

اگر عاشورا روز شهادت است، تاسوعا روز انتخاب و بصیرت است عاشورا نتیجه انتخاب‌هایی است که پیش از آن انجام شد، در تاسوعا صفوف حق و باطل آشکارتر از همیشه بود و هرکس جایگاه خود را انتخاب کرد برخی دنیا را برگزیدند و برخی خدا را، برخی امنیت را بر حقیقت ترجیح دادند و برخی حقیقت را بر جان خویش مقدم داشتند.

شخصیت حضرت عباس(ع) به انسان معاصر نیز پیام دارد امروز نیز بشر با همان آزمون‌های بزرگ روبه‌روست؛ آزمون تشخیص حق از باطل، آزمون وفاداری به ارزش‌ها، آزمون ترجیح منافع شخصی بر حقیقت و آزمون ایستادگی در برابر فشارها از این منظر، عباس(ع) تنها یک شخصیت تاریخی نیستند؛ بلکه الگویی زنده برای همه کسانی هستند که می‌خواهند در میان پیچیدگی‌های زمانه، مسیر حق را گم نکنند.

باب‌الحوائج؛ جلوه‌ای از عبودیت و کرامت

حضرت ابوالفضل العباس(ع) در میان مؤمنان و شعیعیان به «باب‌الحوائج» شهرت یافته‌اند؛ لقبی که تنها یک عنوان عاطفی یا برخاسته از محبت شیعیان نیست، بلکه ریشه در عظمت روحی، مقام معنوی و جایگاه ویژه آن حضرت نزد پروردگار متعال دارد در فرهنگ اسلامی، گره‌گشایی از مشکلات بندگان خدا و دستگیری از نیازمندان از برجسته‌ترین صفات اولیای الهی است.

 حضرت عباس(ع) نیز در طول زندگی پربرکت خویش، همواره پناه مظلومان، یاور نیازمندان و گره‌گشای مشکلات مردم بودند به همین دلیل پس از شهادت نیز خداوند متعال منزلتی به ایشان عطا کرد که دل‌های بی‌شماری در طول تاریخ با توسل به آن حضرت آرام گرفته و بسیاری از گرفتاران، راه نجات و گشایش را در سایه توسل به علمدار کربلا یافته‌اند، شهرت جهانی حضرت عباس(ع) به عنوان باب‌الحوائج، در حقیقت جلوه‌ای از کرامت الهی نسبت به بنده‌ای است که همه عمر خود را در مسیر خدمت به خدا، ولایت وبندگان او سپری کرد.

راز این جایگاه بلند را باید در عبودیت خالصانه حضرت عباس(ع) جست‌وجو کرد امام صادق(ع) در زیارت مأثور آن حضرت، ایشان را با تعبیر «السلام علیک أیها العبد الصالح» مورد خطاب قرار می‌دهند؛ عنوانی که از والاترین اوصاف در فرهنگ دینی به شمار می‌رود، در منطق قرآن و اهل‌بیت(ع)، بزرگ‌ترین افتخار انسان رسیدن به مقام بندگی خالص خداوند است و حضرت عباس(ع) به چنان مرتبه‌ای از ایمان، اخلاص و اطاعت الهی دست یافتند که از سوی امام معصوم «بنده شایسته خدا» نامیده شدند.

باب‌الحوائج بودن حضرت عباس(ع) پیش از آنکه نتیجه رشادت‌های باشد، ثمره یک عمر بندگی، معرفت، خدمت به خلق، وفاداری به ولایت و زندگی سراسر الهی ایشان است؛ زندگی پربرکتی که در کربلا به اوج رسید و نام صاحب آن را برای همیشه در قلب مؤمنان و آزادگان جهان جاودانه ساخت.

حضرت عباس(ع) در رأس کسانی قرار داشتند که با آگاهی کامل جانب حق را انتخاب کردند انتخابی که نه از روی احساسات زودگذر، بلکه بر پایه معرفت و شناخت عمیق صورت گرفت به همین دلیل تاسوعا بیش از آنکه روز سوگواری باشد، روز تأمل در کیفیت انتخاب‌های انسان است؛ روزی برای اندیشیدن به این پرسش که اگر در میدان تشخیص حق و باطل قرار بگیریم، در کدام سوی تاریخ خواهیم ایستاد.

امان‌نامه‌ای که در برابر وفاداری شکست خورد

یکی از درخشان‌ترین جلوه‌های شخصیت حضرت عباس(ع)، ماجرای امان‌نامه است دشمنان به‌خوبی می‌دانستند که ایشان ستون استوار سپاه حسینی و تکیه‌گاه خیمه‌های اهل‌بیت(ع) هستند، به همین دلیل تلاش کردند با وعده امنیت و حفظ جان، ایشان را از امام حسین(ع) جدا کنند.

اما حضرت عباس(ع) تنها یک امان‌نامه را رد نکردند؛ ایشان منطق نجات فردی به بهای تنهایی ولیّ خدا را رد کردند، تفاوت عباس(ع) با بسیاری از خواص تاریخ در همین نقطه آشکار می‌شود ایشان دریافتند که زندگی بدون امام، امنیت بدون حقیقت و آسایش بدون ولایت ارزشی ندارد، پاسخ قاطع آن حضرت به امان‌نامه دشمن، تنها یک موضع‌گیری شخصی نبود؛ بلکه درسی جاودانه برای همه تاریخ بود که نشان می‌دهد وفاداری زمانی ارزش پیدا می‌کند که انسان در برابر وسوسه‌ها، تهدیدها و پیشنهادهای فریبنده نیز بر عهد خود استوار بماند.

ولایتمداری؛ راز جاودانگی علمدار کربلا

شاید هیچ ویژگی‌ای به اندازه ولایتمداری نتواند شخصیت حضرت عباس(ع) را تبیین کند ایشان هرگز خود را در عرض امام حسین(ع) نمی‌دیدند، بلکه تمام هویت خویش را در نسبت با امام معنا می‌کردند قدرت، شجاعت، دانش و محبوبیت خود را در خدمت ولایت قرار داده بودند و همین امر راز جاودانگی آنان شد.

حضرت عباس(ع) به ما می‌آموزند که ارزش انسان نه به قدرت ظاهری، نه به موقعیت اجتماعی و نه به محبوبیت او، بلکه به میزان پیوندش با حقیقت و ولایت الهی بستگی دارد از همین روست که نام ایشان پس از قرن‌ها همچنان در کنار نام سیدالشهدا(ع) می‌درخشد و الهام‌بخش نسل‌های مختلف است.

علم، معرفت و عقلانیت دینی در شخصیت حضرت عباس(ع)

یکی از ابعاد کمتر مورد توجه شخصیت حضرت عباس(ع)، جایگاه علمی و معرفتی ایشان است بسیاری آن حضرت را تنها با شجاعت می‌شناسند، در حالی که شجاعت ایشان بر پایه معرفت استوار بود، عباس(ع) در مکتب امیرالمؤمنین(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) پرورش یافتند و از علوم و معارف اهل‌بیت(ع) بهره فراوان بردند.

شجاعت بدون معرفت می‌تواند به بی‌مبالاتی تبدیل شود، اما شجاعتی که بر پایه شناخت و بصیرت شکل بگیرد، انسان را به قله‌های کمال می‌رساند حضرت عباس(ع) نمونه‌ای کامل از این حقیقت بودند تصمیم‌های ایشان در کربلا محصول احساسات لحظه‌ای نبود، بلکه حاصل فهم عمیق از جایگاه امام، شناخت حق و درک مسئولیت تاریخی خویش بود به همین دلیل می‌توان ایشان را تجسم عقلانیت دینی و معرفت عملی دانست.

غیرت و شجاعتی فراتر از میدان نبرد

شجاعت حضرت عباس(ع) تنها در میدان جنگ معنا پیدا نمی‌کند شجاعت حقیقی آن است که انسان در برابر فشارها تسلیم نشود، حقیقت را فدای منفعت نکند و در دفاع از ارزش‌ها عقب‌نشینی نکند بزرگ‌ترین شجاعت حضرت عباس(ع)، ایستادن آگاهانه در کنار امام زمان خویش بود.

غیرت آن حضرت نیز تنها یک احساس عاطفی نبود، بلکه مسئولیتی الهی بود غیرت نسبت به حریم اهل‌بیت(ع)، نسبت به کودکان تشنه، نسبت به امام خویش و نسبت به حقیقت، از همین رو نام عباس(ع) تنها نماد قدرت نیست؛ بلکه نماد مسئولیت‌پذیری، مردانگی و دفاع از ارزش‌های الهی است.

تجلی عالی‌ترین مرتبه ایثار انسانی؛ اوج ایثار در کنار فرات

صحنه حضور حضرت عباس(ع) در کنار فرات، یکی از ماندگارترین لحظات تاریخ بشریت است روزها تشنگی را تحمل کرده بودند و آب در اختیارشان قرار گرفته بود، اما پیش از آنکه به خویش بیندیشند، عطش امام حسین(ع)، کودکان و اهل حرم را به یاد آوردند.

این حادثه تنها یک روایت تاریخی نیست؛ تجلی عالی‌ترین مرتبه ایثار انسانی است، در جهانی که بسیاری از انسان‌ها منافع خویش را بر دیگران ترجیح می‌دهند، حضرت عباس(ع) نشان دادند که انسان می‌تواند از خواسته‌های مشروع خود نیز به خاطر حقیقت و دیگران چشم بپوشد ایشان کنار فرات ایستادند، اما تاریخ را از چشمه ایثار خویش سیراب کردند.

شخصیتی فراتر از مرزهای دین و مذهب

محبت به حضرت عباس(ع) محدود به شیعیان نیست در بسیاری از جوامع اسلامی و حتی در میان پیروان ادیان دیگر، نام ایشان با وفاداری، جوانمردی، شجاعت و فداکاری گره خورده است، دلیل این محبوبیت فراگیر آن است که فضائل حضرت عباس(ع)، فضائلی صرفاً فقط برای یک دین و مذهب نیست؛ بلکه ارزش‌هایی انسانی و جهانی است که هر وجدان بیداری آنها را تحسین می‌کند.

جایگاه حضرت عباس(ع) در کربلا تنها به عنوان یک فرمانده شجاع یا پرچمدار سپاه امام حسین(ع) قابل تبیین نیست در حقیقت، ایشان تکیه‌گاه روحی و مایه آرامش اهل‌بیت(ع) و یاران سیدالشهدا(ع) بودند هرگاه نام عباس(ع) در میان خیمه‌ها برده می‌شد، امید در دل‌ها زنده می‌گشت و اطمینان خاطر در میان کودکان، زنان و یاران امام موج می‌زد.

همه می‌دانستند که در میان اصحاب، شخصیتی چون عباس(ع) حضور دارد که با تمام وجود از امام خویش دفاع خواهد کرد و تا آخرین نفس از حریم ولایت پاسداری خواهد نمود، به همین دلیل بود که وجود آن حضرت برای کاروان حسینی تنها یک نیروی نظامی نبود، بلکه پشتوانه‌ای بزرگ از امنیت، اعتماد و امید به شمار می‌رفت.

عظمت قمر منیر بنی هاشم تا آنجاست که در روز عاشورا، پس از خداوند متعال، امید خیمه‌های حسینی به وجود ایشان گره خورده بود حتی امام حسین(ع) نیز در حساس‌ترین لحظات نبرد، جایگاه ویژه برادر وفادار خویش را به خوبی می‌شناختند، هنگامی که حضرت عباس(ع) برای آوردن آب عازم فرات شدند، نگاه امید کودکان تشنه و اهل حرم به ایشان دوخته شده بود و بازگشت علمدار را انتظار می‌کشیدند شهادت حضرت عباس(ع) تنها از دست رفتن یک رزمنده نبود؛ شکستن ستون استوار خیمه‌های حسینی بود.

در نقل‌های تاریخی آمده است که امام حسین(ع) پس از شهادت برادر فرمودند: «الآن انکسر ظهری»؛ اکنون پشتم شکست این تعبیر به‌خوبی نشان می‌دهد که حضرت عباس(ع) چه جایگاه بی‌بدیل و چه نقش عظیمی در نهضت عاشورا و در قلب امام خویش داشتند.

بصیرت، ولایتمداری و دشمن‌شناسی درس جاودانه تاسوعا

امروز بیش از هر زمان دیگری، جامعه اسلامی به الگوی بصیرت و ولایتمداری حضرت ابوالفضل العباس(ع) نیازمند است؛ زیرا دشمنان همواره تلاش می‌کنند با جنگ روایت‌ها، تحریف حقایق، ایجاد تردید، اختلاف‌افکنی و فتنه‌انگیزی، قدرت تشخیص حق از باطل را در جامعه تضعیف کنند.

برجسته‌ترین ویژگی حضرت عباس(ع) آن بود که در پیچیده‌ترین و حساس‌ترین مقطع تاریخ اسلام، نه دچار غفلت شدند و نه فریب فضاسازی‌ها، تهدیدها و تطمیع‌های دشمن را خوردند ایشان با شناخت عمیق از جایگاه امام زمان خویش، آگاهانه و استوار در کنار ولایت ایستادند و نشان دادند که بصیرت، مهم‌تر از قدرت و شجاعت است؛ چرا که بسیاری در تاریخ قدرت داشتند اما راه را گم کردند.

سیره حضرت عباس(ع) به جامعه امروز می‌آموزد که در برابر جنگ شناختی و رسانه‌ای دشمن، هوشیار باشد، حقیقت را از میان غبار فتنه‌ها تشخیص دهد، فریب ظواهر را نخورد و با حفظ وحدت و تبعیت از مسیر حق، اجازه ندهد دشمن در اراده و باورهای جامعه نفوذ کند از این منظر، حضرت عباس(ع) نه تنها نماد وفاداری و ایثار، بلکه الگویی ماندگار برای دشمن‌شناسی، فتنه‌شناسی و دفاع آگاهانه از ولایت و ارزش‌های الهی در همه عصرها هستند.

سخن پایانی

شاید راز جاودانگی قمر بنی هاشم در همین باشد که ایشان مرز میان قدرت و حقیقت را به زیبایی ترسیم کردند. تاریخ پهلوانان فراوانی به خود دیده است؛ مردانی که در میدان نبرد پیروز شدند اما نامشان در گذر زمان فراموش شد اما عباس(ع) در حافظه تاریخ ماندگار شد، زیرا قدرت را در خدمت حقیقت قرار داد.

او می‌توانست برود اما ماند، می‌توانست بنوشد اما ننوشید، می‌توانست جان خویش را حفظ کند اما بقای حقیقت را بر بقای خود ترجیح داد، کنار فرات ایستاد و تشنه بازگشت، اما وجدان تاریخ را سیراب کرد.

از همین روست که پس از قرن‌ها، هرگاه سخن از وفاداری، غیرت، جوانمردی، بصیرت و ایثار به میان می‌آید، دل‌ها بی‌اختیار به سوی علمدار کربلا می‌رود؛ مردی که نه فقط پرچمدار سپاه حسین(ع)، بلکه پرچمدار همه آزادگان تاریخ شد.

تاسوعای حسینی را به محضر حضرت صاحب‌الزمان(عج)، تمامی شیعیان، مسلمانان و همه آزادگان جهان تسلیت عرض می‌کنیم و از خداوند متعال مسئلت داریم که ما را در مسیر مبارزه با دشمنان خدا، ولایتمداری و بصیرت، وفاداری و ایثارِ علمدار کربلا ثابت‌قدم بدارد.

انتهای پیام/