گفت‌وگو| مصائب پروژه‌های نیمه‌تمام‌/ ‌بودجه زنجان کجا خرج می‌شود؟

خبرگزاری تسنیم ـ نرگس رسولی| پول هست، پروژه هست و مصوبه هم کم نیست؛ اما سؤال اساسی اینجاست که سهم مردم زنجان از این اعداد و وعده‌ها چقدر است؟ وقتی بیش از 90 درصد اعتبارات عمرانی استان تخصیص یافته، چرا همچنان صدها پروژه نیمه‌تمام در انتظار تأمین اعتبار و تکمیل هستند؟ آیا مشکل فقط کمبود منابع است یا شیوه مدیریت و اولویت‌بندی اعتبارات نیز در سرنوشت پروژه‌های عمرانی نقش دارد؟

مسئولان زنجان از قرار گرفتن استان در رتبه سوم فضای کسب‌وکار کشور، عبور درآمد خانوارهای روستایی و شهری از میانگین کشوری و اختصاص سرانه قابل‌توجه درآمدهای ارزش افزوده به شهرداری‌ها و دهیاری‌ها خبر می‌دهند؛ شاخص‌هایی که اگرچه تصویری امیدوارکننده از اقتصاد استان ارائه می‌کنند، اما سنجش نهایی موفقیت برنامه‌های توسعه‌ای زمانی معنا پیدا می‌کند که آثار آن در زندگی روزمره مردم دیده شود.

پروژه‌های نیمه‌تمام، اعتبارات سفر رئیس‌جمهور، استفاده از ظرفیت مولدسازی، توزیع متوازن امکانات در شهرستان‌ها و اجرای سند آمایش سرزمین، از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی مدیریت استان است.

در گفت‌وگوی تسنیم با «خداوردی» رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان زنجان، تلاش کرده‌ایم پشت اعداد و ردیف‌های بودجه را ببینیم و درباره مهم‌ترین پرسش‌های اقتصادی و مدیریتی استان پاسخ‌های روشن بگیریم؛ از اینکه بودجه زنجان چگونه توزیع می‌شود و چه میزان از آن واقعاً جذب شده تا اینکه سرنوشت پروژه‌های نیمه‌تمام چه خواهد شد و مردم چگونه می‌توانند عملکرد دستگاه‌های اجرایی را مستقیماً به چالش بکشند.

مشروح گفت وگوی تسنیم با خداوردی، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان زنجان از نظر خوانندگان تسنیم می‌گذرد:

تسنیم : برای آشنایی مردم بفرمایید، فرآیند کلی تصویب و تخصیص بودجه در کشور چگونه است؟

خداوردی: اگر بخواهیم یک تعریف قانونی داشته باشیم، بودجه، برنامه سالانه دولت برای سال آتی است که لزوماً باید به تصویب مجلس برسد. روند آن بدین صورت است که لایحه بودجه توسط سازمان برنامه و بودجه کشور تهیه شده، در ارکان مختلف دولت واکاوی و پس از تصویب در شورای اقتصاد و دولت، برای بررسی و تصویب نهایی به مجلس ارسال می‌شود. بودجه در سطوح مختلفی دسته‌بندی می‌شود؛ بودجه شرکت‌ها و بودجه عمومی دولت از آن جمله‌اند. وقتی از بودجه استانی صحبت می‌کنیم، بخشی از بودجه عمومی است که در دو سطح ملی و استانی بسته می‌شود.

تسنیم: بودجه استانی دقیقاً بر چه مبنایی توزیع می‌شود و مرجع تصمیم‌گیر آن کیست؟

خداوردی: اختیارات توزیع بودجه استانی در سرجمع اعتبارات، طبق قانون در اختیار «شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان» به ریاست استاندار است. این توزیع بر اساس وظایف تعریف شده در قانون، ویژگی‌های استان (پهن‌آور بودن، زیرساخت‌ها، محرومیت‌ها) و در قالب ردیف‌های مختلف مانند بودجه عمرانی، نفت و گاز و «قانون استفاده متوازن از امکانات کشور» انجام می‌شود. البته سرجمع بودجه باید بالانس باشد؛ یعنی مجلس ابتدا ردیف‌های درآمدی را می‌بندد و سقف بودجه تعیین می‌شود؛ بنابراین ممکن است نیازهای استان فراتر از سقف بودجه باشد، اما عملیات بر اساس سقف‌های مصوب انجام می‌گیرد.

تسنیم: بودجه ملی در چه قالبی تعریف می‌شود؟

خداوردی: بودجه ملی شامل طرح‌ها و پروژه‌هایی است که در پیوست قانون ذکر می‌شوند. برخی پروژه‌ها بی‌نام و برخی با نام هستند که در پیوست قانون قید می‌شوند. در استان زنجان حدود 13 الی 14 پروژه بزرگ ملی داریم که برخی استانی و برخی مشترک با استان‌های همجوار است.

تسنیم: بازه زمانی تصویب، تخصیص و پرداخت بودجه چقدر است و چرا مردم گاهی از کندی پیشرفت طرح‌ها گلایه دارند؟

خداوردی: بودجه سنواتی از اول فروردین تا 28 اسفند عملیاتی می‌شود. فرآیند تصویب در مجلس و شورای نگهبان باید تا بهمن‌ماه نهایی شود تا برای اجرا ابلاغ شود. پس از ابلاغ به سازمان برنامه، توزیع اجزای بودجه زمان‌بر است و از خردادماه، بودجه عمرانی عملاً وارد فاز عملیاتی می‌شود. البته باید توجه داشت که طول دوره هزینه‌کرد بودجه عمرانی 12 ماه نیست، بلکه 16 ماه است؛ یعنی تا 31 شهریورماه سال بعد، امکان استفاده از بودجه سال قبل وجود دارد.

تسنیم: وضعیت بودجه استان زنجان در سال گذشته چگونه بود؟

خداوردی: در سال 1404، مجموع اعتبارات تملک دارایی سرمایه‌ای استان زنجان 3.3 همت بود که با وجود شرایط خاص کشور، بیش از 90 درصد آن تخصیص یافت. این عدد در مقایسه با سال‌های گذشته که تخصیص‌ها بین 60 تا 70 درصد بود، بسیار قابل‌توجه است و زنجان جزو استان‌های پیشرو در جذب اعتبارات بود که بخشی از آن به دلیل استفاده بهینه از «اوراق مرابحه» محقق شد.

تسنیم: نقش درآمدهای مالیاتی در بودجه چیست و آیا بازگشت آن را در استان می‌بینیم؟

خداوردی: درآمدهای استانی شامل بخش‌های مختلفی همچون شرکت‌ها، اصناف، کارمندان و ارزش افزوده است. در زنجان، بیش از 60 درصد درآمدها مربوط به ارزش افزوده یک واحد تولیدی (صنعت دخانیات) است که مصرف‌کننده آن در کل کشور است، نه صرفاً استان زنجان. با این حال، معادل 3.3 همت که دولت به عنوان اعتبار به ما اختصاص داد، از محل درآمدهای ارزش افزوده، کمک‌های قابل‌توجهی به شهرداری‌ها و دهیاری‌های استان شده است. اگر این درآمدها نبود، بودجه شهرداری‌های ما بسیار ناچیز می‌شد.

تسنیم: درباره توزیع درآمدهای ارزش افزوده و وضعیت تخصیص آن به شهرداری‌ها و دهیاری‌ها توضیح دهید.

خداوردی: درآمدهای ارزش افزوده پس از کسر سهم بهداشت و بازنشستگان، توزیع می‌شود که 40 درصد از باقی‌مانده به شهرداری‌ها و دهیاری‌ها تعلق می‌گیرد. مقایسه استان زنجان با استان اردبیل که جمعیتی نزدیک به دو برابر ما دارد، نشان می‌دهد که زنجان در این بخش بسیار موفق‌تر عمل کرده؛ به‌طوری‌که سرانه تخصیصی به شهرداری‌ها و دهیاری‌های زنجان چهار برابر استان‌های هم‌تراز است که این موضوع زیرساخت‌های عمرانی شهرها و روستاها را تقویت کرده است.

تسنیم با توجه به فرصت اندک باقی‌مانده برای هزینه‌کرد بودجه‌های سال گذشته، چه تدابیری برای جلوگیری از برگشت اعتبارات اندیشیده شده است؟

خداوردی: بودجه‌های عمرانی تا 31 شهریورماه سال بعد قابل هزینه هستند. در حال حاضر حدود 20 روز تا پایان این مهلت باقی مانده است. در دو ماه گذشته، با حضور استاندار، شورای برنامه‌ریزی و دیوان محاسبات، وضعیت دستگاه‌های اجرایی را بیش از پنج مرتبه به‌صورت دقیق رصد کرده‌ایم. با صدور بیش از 20 ابلاغیه، مشکلات مسیر تخصیص نقدینگی رفع شده و دستگاه‌ها مکلف شده‌اند تا با جدیت برای تکمیل پروژه‌های اولویت‌دار، به‌ویژه پروژه‌های آموزشی نظیر مدارس، اقدام کنند. هدف ما این است که حتی یک ریال از اعتبارات استان به خزانه بازنگردد.

تسنیم: در شرایط سخت اقتصادی سال گذشته، برنامه سازمان مدیریت برای جلوگیری از تعطیلی بنگاه‌های اقتصادی چه بود؟

خداوردی: خوشبختانه با تدابیر دولت، هیچ واحد تولیدی در استان به دلیل شرایط اقتصادی تعطیل نشد. در تأمین نهاده‌های تولید با تغییر مسیرهای وارداتی از مرزهای غربی و جنوبی کشور، خللی در تولید ایجاد نشد. در کنار تسهیلات سرمایه در گردش، با تسهیل ترخیص کالاهای رسوبی از گمرک، فضای تولید حفظ شد. نتیجه این تلاش‌ها این بود که طبق آخرین گزارش محیط کسب‌وکار، استان زنجان با دو پله صعود، از رتبه پنجم به رتبه سوم کشور ارتقا یافت.

تسنیم: در مورد اعتبارات سفر رئیس‌جمهور و وضعیت پروژه‌های نیمه‌تمام چه برنامه‌ای دارید؟

خداوردی: در سفر هیئت دولت، 40.3 هزار میلیارد تومان مصوبه داشتیم که از این مبلغ، 9.4 هزار میلیارد تومان سهم سازمان برنامه، 3.2 هزار میلیارد تومان سهم منابع عمومی استان، 20 هزار میلیارد تومان سهم وزارتخانه‌ها و 7.7 هزار میلیارد تومان سهم مولدسازی است. تاکنون حدود 38 درصد اعتبارات سازمان برنامه و 27 درصد اعتبارات استانی تخصیص یافته است.

در خصوص پروژه‌های نیمه‌تمام، از حدود 380 پروژه، 40 تا 45 پروژه را در اولویت اتمام تا شهریورماه سال آینده قرار داده‌ایم. البته باید تفکیک قائل شد؛ برخی پروژه‌ها مانند ورزشگاه 15 هزار نفری در حال پیشرفت است و با مولدسازی در حال پیگیری است، اما برخی پروژه‌ها مانند آبرسانی به شهر زنجان، به دلیل رشد جمعیت، پروژه‌هایی «سیال» و همیشگی هستند که متناسب با توسعه شهر ارتقا می‌یابند. اولویت اول ما اکنون کارسازی مصوبات سفر و تکمیل پروژه‌های پیشران در بخش آب، انرژی و راه است.

تسنیم: با توجه به فشارهای تورمی، برنامه دولت برای اتمام پروژه‌های نیمه‌تمام استان چیست و چگونه می‌توان بر مشکل کمبود بودجه فائق آمد

خداوردی: برای اتمام پروژه‌های نیمه‌تمام (مانند ورزشگاه 15 هزار نفری یا تقاطع‌های نیمه‌کاره راهداری)، بودجه‌های عمرانی معمول با توجه به تورم سالیانه کافی نیست. راهکار عملیاتی ما استفاده از ظرفیت «مولدسازی» است. در حال حاضر فضاهای مازاد دولتی (به‌ویژه در بخش آموزشی و ورزشی) شناسایی شده‌اند که با فروش یا تغییر کاربری آن‌ها، منابع حاصله مستقیماً به چرخه تکمیل همان پروژه‌ها بازمی‌گردد. خوشبختانه طبق قانون، ریال حاصل از فروش این املاک در همان حوزه هزینه می‌شود و این نقدینگی، شتاب پروژه‌های اولویت‌دار را تا شهریورماه سال آینده تضمین می‌کند.

تسنیم :سند «آمایش سرزمین» که از آن به عنوان نقشه راه توسعه یاد می‌کنید، چه تأثیری بر توزیع امکانات در شهرستان‌های استان دارد؟

خداوردی: آمایش سرزمین در واقع یک برنامه فضایی 20 ساله (آغاز شده از سال 1400) است که رابطه میان انسان، محیط و فعالیت اقتصادی را تنظیم می‌کند. هدف اصلی این سند، جلوگیری از رشد نامتوازن است؛ برای مثال، برنامه بر این است که از تمرکز بیش از حد جمعیت و امکانات در «شهر زنجان» کاسته شده و شهرهای دیگر استان مانند «قیدار» تقویت شوند تا در نقش‌آفرینی در شمال‌غرب کشور سهیم باشند.

تسنیم: آیا این برنامه اکنون در مرحله اجراست یا صرفاً یک سند مطالعاتی است؟

خداوردی: این سند اکنون کاملاً عملیاتی است. تمام تصمیمات استان در حوزه‌های استقرار صنایع، احداث راه‌های جدید و توسعه زیرساخت‌ها بر اساس این برنامه 20 صفحه‌ای انجام می‌شود. آمایش به ما می‌گوید که با توجه به محدودیت‌ها و ظرفیت‌های هر نقطه، کدام صنعت یا زیرساخت در کجا باید ایجاد شود. این برنامه اگرچه تدوین آن زمان‌بر و دشوار بود، اما امروز «قطب‌نمای» مدیریت استان برای توسعه متوازن است و اجازه نمی‌دهد منابع استان در طرح‌های غیرکارشناسی هدر رود.

تسنیم: پیش از پرداختن به ارزیابی عملکرد دستگاه‌ها، برآیند نهایی اقدامات توسعه‌ای استان در سفره و اقتصاد خانوارها چگونه نمایان شده است؟

خداوردی: مجموع آن چیزی که در اقتصاد و برنامه‌ریزی رخ می‌دهد، در نهایت باید در جیب مردم و بهبود معیشت آن‌ها ملموس باشد. در دو دهه گذشته همواره شاهد یک شکاف درآمدی تا حدود 30 درصد میان خانوارهای استان با میانگین کشوری بودیم؛ اما طی دو سال اخیر موفق شدیم از متوسط کشور عبور کنیم. در حال حاضر میانگین درآمد خانوار روستایی ما 23 درصد و درآمد خانوار شهری بین 6 تا 7 درصد بالاتر از متوسط کشور قرار گرفته است.

از نظر ارزش افزوده و حساب تولید، طبق آخرین آمار رسمی سال 1401، حجم تولید ناخالص استان 145 هزار میلیارد تومان (همت) بوده است که با تقسیم این رقم بر جمعیت استان، از حیث درآمد سرانه در رتبه یازدهم کشور قرار گرفته‌ایم. تداوم این روند طی سال‌های آینده اثبات می‌کند که شاخص‌های بنیادی اقتصاد استان زنجان ارتقا یافته و قدرت خرید نیز تحت تأثیر این رشد قرار گرفته است.

تسنیم: در آستانه برگزاری جشنواره شهید رجایی، فرآیند ارزیابی عملکرد دستگاه‌های اجرایی استان به چه صورت انجام می‌شود؟

خداوردی: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تنها مجموعه‌ای است که ذیل دو معاونت رئیس‌جمهور (سازمان برنامه و بودجه و سازمان امور اداری و استخدامی) فعالیت می‌کند. بخش ارزیابی عملکرد دستگاه‌های ملی و استانی ذیل سازمان امور اداری و استخدامی تعریف شده و اختیارات استانی آن به ما تفویض می‌شود. ارزیابی‌ها بر اساس دو دسته شاخص‌های عمومی و اختصاصی تفصیلی انجام می‌گیرد که اسناد آن در استان با دقت واکاوی و امتیازدهی می‌شود.

ظاهر قضیه رتبه‌بندی، مقایسه و انتخاب دستگاه برتر در قالب یک جشنواره است؛ اما هدف اصلی و باطن آن، عارضه‌یابی و شناسایی نقاط ضعف سیستم است. پس از پایان جشنواره، جلسات تخصصی برگزار می‌شود تا به مدیران اعلام شود کدام بخش‌ها نیازمند اصلاح فرآیند، بازنگری ساختار و ارتقای کیفیت خدمت‌رسانی است.

تسنیم: با توجه به ضرورت تحول اداری در کشور، چه سازوکارهایی برای بهبود ساختار و تمرکززدایی در استان زنجان در حال پیگیری است؟

خداوردی: تحول اداری فرآیندی بلندمدت و مستمر است. در حال حاضر طرح «مانا» برای تحول ساختاری در استان‌ها در دست اجراست که به استان‌ها اختیار می‌دهد نیازهای خود را از سطوح پایین به مرکز منعکس کنند. همگام با سیاست‌های کلان کشور در زمینه کوچک‌سازی بدنه دولت و ادغام ساختارها، در استان نیز تلاش شده اختیارات اداری از مرکز استان به شهرستان‌ها تفویض شود تا خدمت‌گیرنده در کوتاه‌ترین زمان به نتیجه برسد.

تسنیم: نقش و نظارت مستقیم مردم در ارزیابی سلامت و کارآمدی ادارات چگونه تعریف شده است؟

خداوردی: یکی از مهم‌ترین ابزارهای نظارتی مردم، سامانه «فواد 128» است. شهروندان هنگام مراجعه به هر دستگاه اداری، در صورت مشاهده هرگونه نقص در ساختار، سوءبرخورد کارکنان یا مدیران و کارکرد سیستم‌ها، می‌توانند با شماره 128 تماس بگیرند. این سامانه مبتنی بر 8 شاخص طراحی شده و زنجان از اسفندماه به عنوان هشتمین استان کشور این بستر را فعال کرده است. سازوکار به این شکل است که ظرف مدت 3 ساعت باید تعیین‌تکلیف و پاسخ رسمی به متقاضی داده شود و تیم‌های بازرسی بلافاصله موضوع را در محل پیگیری می‌کنند.

تسنیم: شایستگی و توان مدیریتی تا چه اندازه در موفقیت و پیشبرد خدمات دستگاه‌های اجرایی مؤثر است؟

خداوردی: مدیریت، شالوده اصلی ارائه خدمات است. بخش عمده‌ای از کارایی سیستم به تصمیمات راهبردی مدیران بازمی‌گردد. اگر توان مدیریتی بدنه دولت تقویت نشود، خدمت‌رسانی با اختلال مواجه خواهد شد. به همین منظور دولت نظام ارزیابی شایستگی را مستقر کرده است. طبق ضوابط جدید، حتی برای انتصاب در سطوح پایه نظیر «رئیس گروه» نیز افراد باید در کانون‌های ارزیابی حاضر شده، گواهی شایستگی مدیریتی را کسب و در صورت وجود نقص، دوره‌های آموزشی لازم را طی کنند تا ارتقای بهره‌وری در دستگاه‌های اجرایی تضمین شود.

انتهای پیام/