گزارش |ظرفیت فراموش شده گردشگری کشاورزی در چهارمحال و بختیاری

به گزارش خبرگزاری تسنیم از شهرکرد، چهارمحال و بختیاری فقط سرزمین کوهستان‌ها، رودخانه‌ها و چشمه‌ها نیست؛ بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی و هویتی این استان در باغ‌هایی شکل گرفته که در نقاط مختلف آن گسترده شده‌اند.

بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی سازمان جهاد کشاورزی، حدود 50 هزار هکتار باغ در استان وجود دارد؛ ظرفیتی که علاوه بر تولید محصولات کشاورزی، می‌تواند زمینه‌ای برای پیوند میان کشاورزی و گردشگری باشد.

گردشگری کشاورزی در جهان به معنای استفاده گردشگری از ظرفیت‌های واقعی مزرعه، باغ، دامداری و زندگی روستایی است؛ به‌گونه‌ای که فعالیت اصلی کشاورزی همچنان ادامه داشته باشد و گردشگر نیز بتواند از نزدیک با فرآیند تولید، محصولات محلی و شیوه زندگی جامعه میزبان آشنا شود.

سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) نیز در بررسی‌های خود، کشاورزی و گردشگری را از حوزه‌هایی می‌داند که در صورت ایجاد ارتباط درست میان آنها، می‌توانند به تنوع‌بخشی درآمد روستایی و تقویت اقتصاد محلی کمک کند.

اهمیت این موضوع برای چهارمحال و بختیاری زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم باغ‌های استان تنها محل تولید یک محصول نیستند، بلکه بخشی از چشم‌انداز روستاها و مناطق طبیعی را نیز شکل می‌دهند. بادام، گردو، سیب، انگور و هلو از محصولات عمده باغی استان هستند و محصولاتی مانند انار، زردآلو، گیلاس و آلبالو نیز در نقاط مختلف تولید می‌شوند. بنابراین ظرفیت گردشگری می‌تواند از خود محصول فراتر رفته و به تجربه‌ای از باغ، فصل برداشت، غذا، صنایع دستی و زندگی روستایی تبدیل شود.

افزایش ارزش اقتصادی تولیدات با تجاربی که گردشگر به دست می‌آورد

در چنین مدلی، گردشگر صرفاً برای دیدن یک منظره وارد باغ نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند بخشی از فرآیند تولید را از نزدیک ببیند و با محصولی که در همان منطقه تولید می‌شود ارتباط برقرار کند.

تجربه برداشت محصول، خرید مستقیم از تولیدکننده و آشنایی با شیوه‌های سنتی تولید و فرآوری می‌تواند ارزش اقتصادی بیشتری برای محصول ایجاد کند. پژوهش‌های علمی نیز نشان داده‌اند که تجربه‌های مستقیم و مشارکتی در گردشگری روستایی می‌توانند به تقویت ارتباط گردشگر با مقصد و محصولات محلی کمک کنند.

با این حال، تبدیل باغ به مقصد گردشگری به معنای آزاد بودن هر نوع ساخت‌وساز در زمین کشاورزی نیست. در ایران، قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها برای جلوگیری از تغییر بی‌ضابطه کاربری این اراضی وضع شده است.

بر اساس این قانون، تغییر کاربری اراضی کشاورزی خارج از محدوده قانونی شهرها و شهرک‌ها، تابع ضوابط و فرآیندهای مشخصی است و در مواردی باید در کمیسیون مربوط بررسی و درباره آن تصمیم‌گیری شود.

این مسئله یکی از چالش‌های اصلی توسعه گردشگری کشاورزی در چهارمحال و بختیاری نیز محسوب می‌شود. آن‌طور که مسئولان استان اعلام کرده‌اند، کوچک بودن برخی باغ‌ها، محدودیت‌های مربوط به اراضی شیب‌دار، حریم راه‌ها و منابع آب و همچنین ضوابط تغییر کاربری، امکان اجرای برخی طرح‌ها را محدود کرده است. از سوی دیگر، حفظ زمین کشاورزی و منابع طبیعی در استانی که بخش قابل توجهی از عرصه آن دارای شیب و شرایط خاص توپوگرافی است، اهمیت ویژه‌ای دارد.

از همین رو، توسعه گردشگری کشاورزی را نمی‌توان صرفاً با ساخت آلاچیق، اقامتگاه یا ایجاد یک فضای تفریحی در باغ تعریف کرد. اگر گردشگری باعث از بین رفتن زمین تولیدکننده یا مصرف بیش از ظرفیت منابع آب شود، ممکن است هدف اصلی یعنی تقویت اقتصاد روستا تحت تأثیر قرار گیرد.

اصول توسعه پایدار گردشگری نیز بر همین موضوع تأکید دارد که فعالیت گردشگری باید همزمان منافع اقتصادی، حفاظت از منابع طبیعی و منافع جامعه محلی را مورد توجه قرار دهد.

فاصله میان ظرفیت موجود و فعالیت رسمی در حوزه گردشگری کشاورزی

در چهارمحال و بختیاری، فاصله میان ظرفیت موجود و فعالیت رسمی در این حوزه نیز قابل توجه است. از یک سو مدیر باغبانی جهاد کشاورزی از وجود حدود 50 هزار هکتار باغ و ظرفیت بالای استان برای گردشگری کشاورزی سخن می‌گوید و از سوی دیگر معاون گردشگری استان اعلام کرده است که تاکنون مجوزی برای باغ گردشگری صادر نشده و حدود 274 باغ به‌صورت غیرمجاز در این حوزه فعالیت دارند. همین تفاوت نشان می‌دهد که مسئله تنها نبود ظرفیت نیست؛ بلکه چگونگی تعریف یک چارچوب قانونی و اجرایی برای استفاده از این ظرفیت نیز اهمیت دارد.

در این میان، همکاری میان دستگاه‌های مختلف می‌تواند تعیین‌کننده باشد. جهاد کشاورزی و امور اراضی از یک سو مسئول صیانت از اراضی کشاورزی و بررسی ضوابط تغییر کاربری هستند و میراث فرهنگی و گردشگری از سوی دیگر متولی ساماندهی فعالیت‌های گردشگری است.

در کنار این دو دستگاه، موضوعاتی مانند راه دسترسی، آب، محیط زیست، خدمات اقامتی و زیرساخت نیز باید در برنامه‌ریزی مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه یک مقصد گردشگری بدون دسترسی مناسب و خدمات کافی نمی‌تواند صرفاً با داشتن باغ و محصول، گردشگر را برای مدت بیشتری در منطقه نگه دارد.

اکنون 50 هزار هکتار باغ در چهارمحال و بختیاری می‌تواند نقطه آغاز یک بحث جدی‌تر درباره آینده گردشگری کشاورزی استان باشد؛ بحثی که در آن قرار نیست کشاورزی قربانی گردشگری شود، بلکه هدف می‌تواند ایجاد یک درآمد مکمل برای تولیدکننده و افزایش ارزش اقتصادی محصول در همان محل تولید باشد.

اگر ضوابط قانونی، ظرفیت منابع آب و خاک، منافع کشاورزان و نیازهای گردشگران همزمان دیده شود، باغ می‌تواند از یک محل صرفاً تولیدی به بخشی از زنجیره اقتصاد روستا تبدیل شود؛ زنجیره‌ای که محصول، طبیعت، فرهنگ و گردشگری را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.

50 هزار هکتار باغ در چهارمحال و بختیاری؛ گردشگری کشاورزی در مسیر توسعه

 ابراهیم شیرانی، مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با اشاره به ظرفیت باغات استان برای توسعه گردشگری کشاورزی اظهار کرد: در حال حاضر حدود 50 هزار هکتار باغ در چهارمحال و بختیاری وجود دارد.

وی افزود: پنج محصول بادام، گردو، سیب، انگور و هلو از محصولات عمده باغی استان هستند و محصولاتی مانند انار، زردآلو، گیلاس و آلبالو نیز در استان تولید می‌شوند، اما سطح زیرکشت آن‌ها نسبت به محصولات عمده کمتر است.

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری بیان کرد: در حوزه گردشگری کشاورزی، تاکنون مجوزی برای باغ‌های گردشگری صادر نشده است، اما این موضوع یکی از اولویت‌ها در آینده است و در جلسات مشترک با متولیان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، برنامه‌ریزی‌هایی در این زمینه انجام شده است.

شیرانی ادامه داد: قرار است در صورت فراهم شدن شرایط، برخی باغات در مناطق مشخص و مستعد، در قالب گردشگری کشاورزی و بوم‌گردی مورد استفاده قرار گیرند تا هم باغداری و تولید محصولات کشاورزی ادامه داشته باشد و هم امکان حضور گردشگران در این مناطق فراهم شود.

وی با بیان اینکه بیشتر نقاط استان ظرفیت توسعه گردشگری کشاورزی را دارند، گفت: برای اجرای این طرح باید مناطق مستعد به‌صورت دقیق تفکیک و مشخص شوند و ظرفیت‌های بخش کشاورزی، منابع طبیعی و منابع آب در این مناطق حفظ شود.

لزوم تدوین دستورالعمل مشخص در زمینه گردشگری کشاورزی

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: در توسعه گردشگری کشاورزی تنها جذب گردشگر نباید ملاک باشد، بلکه ماندگاری گردشگر نیز باید مورد توجه قرار گیرد و لازم است حوزه باغبانی، کشاورزی، دامداری و میراث فرهنگی و گردشگری به یک برنامه منسجم و مشترک دست پیدا کنند.

شیرانی افزود: هدف این است که ظرفیت‌های تولیدی روستاها در کنار بوم‌گردی قرار گیرد و به صورت زنجیره‌ای، زمینه اشتغال، افزایش درآمد و رونق اقتصادی روستاها و مناطق مختلف استان فراهم شود.

وی درباره مهم‌ترین موانع پیش روی کشاورزان برای تبدیل باغات به مجموعه‌های گردشگری گفت: موضوعات مربوط به امور اراضی، تغییر کاربری، رعایت حدنصاب‌ها و سایر ضوابط باید مورد توجه قرار گیرد.

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری خاطرنشان کرد: لازم است دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌های مشخصی در این زمینه تدوین شود تا بخشی از موانع قانونی برطرف شود چراکه یکی از موضوعات اصلی در این حوزه مسئله تغییر کاربری است.

بادام، گردو و هلو، محصولاتی که ظرفیت مناسبی برای برند گردشگری دارند

شیرانی با اشاره به آثار اقتصادی توسعه گردشگری کشاورزی گفت: حضور گردشگران در باغات و مناطق روستایی می‌تواند به فروش مستقیم محصولات و حذف واسطه‌ها کمک کند و گردشگران علاوه بر آشنایی با طبیعت و جاذبه‌های استان، با زندگی روستایی، محصولات محلی، صنایع دستی و غذاهای سنتی نیز آشنا می‌شوند.

وی گفت: بادام، گردو و هلو از جمله محصولات استان هستند که ظرفیت مناسبی برای معرفی به عنوان برند گردشگری دارند و می‌توانند گردشگران را برای آشنایی با محصول و منطقه تولیدکننده جذب کنند.

مدیر باغبانی سازمان جهادکشاورزی چهارمحال و بختیاری درباره پرداخت تسهیلات به کشاورزانی که در حوزه گردشگری فعالیت می‌کنند، اظهار کرد: تاکنون دستورالعمل و آیین‌نامه اجرایی مشخصی در این زمینه ابلاغ نشده است و در حوزه باغبانی نیز فعلاً تسهیلات مشخصی برای این موضوع در نظر گرفته نشده است.

شیرانی تأکید کرد: متولی اصلی این موضوع میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی است و در صورت وجود موانع قانونی، باید از طریق دستگاه‌های مربوط برای رفع آن‌ها اقدام شود تا در کنار تولید محصولات کشاورزی، حضور گردشگران نیز به رونق روستاها و مناطق مختلف استان کمک کند.

اکنون مجوزی برای باغ گردشگری در استان صادر نشده است

هادی قاسمی معاون گردشگری چهارمحال و بختیاری نیز در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم،با اشاره به ظرفیت استان در حوزه گردشگری کشاورزی گفت: حدود 274 باغ به‌صورت غیرمجاز در این حوزه فعالیت دارند، اما تاکنون مجوزی برای باغ گردشگری در استان صادر نشده است. 

 قاسمی اظهار داشت: حدود سال 1390 پنج مجوز به‌صورت مشارکتی با جهاد کشاورزی، بازرسی و امور اراضی صادر شد، اما در مرحله اجرا همکاری لازم برای ادامه کار انجام نشد.در حال حاضرمجوز برای دو طرح گردشگری کشاورزی در بروجن صادر شده که این دو طرح هنوز به‌طور کامل به بهره‌برداری نرسیده‌اند.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین موانع توسعه گردشگری کشاورزی، موضوع تغییر کاربری اراضی است؛ در حالی که گردشگری کشاورزی یک معامله برد -برد است و در کنار فعالیت کشاورزی، درآمد مکملی برای کشاورزان ایجاد کند.

معاون گردشگری چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: گردشگر می‌تواند با حضور در باغ، ضمن استفاده از فضای طبیعی، در فرآیند برداشت محصولاتی مانند بادام، گردو و گل محمدی مشارکت کند و از نزدیک با فرآیند تولید محصولات کشاورزی آشنا شود.

توسعه گردشگری نیازمند همکاری دستگاه‌های مختلف است

قاسمی کوچک بودن مساحت برخی باغ‌ها را از دیگر مشکلات این حوزه دانست و گفت: در شهرستان سامان باغ‌هایی با مساحت حدود هزار تا هزار و 500 مترمربع وجود دارد، در حالی که برای اجرای برخی طرح‌های گردشگری کشاورزی حداقل 5 هزار مترمربع زمین نیاز است.

وی ادامه داد: محدودیت‌های مربوط به اراضی شیب‌دار، حریم جاده‌ها و منابع آب نیز اجرای طرح‌های گردشگری را دشوار کرده است؛ به‌عنوان نمونه در برخی مناطق باید فاصله قابل توجهی از جاده یا منابع آب رعایت شود که عملاً زمین قابل استفاده برای اجرای طرح را کاهش می‌دهد.

معاون گردشگری چهارمحال و بختیاری با تأکید بر اینکه توسعه گردشگری نیازمند همکاری دستگاه‌های مختلف است، گفت: میراث فرهنگی، جهاد کشاورزی، امور اراضی، راهداری، راه و شهرسازی و دستگاه‌های خدمات‌رسان باید برای استفاده از ظرفیت‌های گردشگری استان هماهنگ باشند.

قاسمی همچنین محدودیت تردد اتوبوس در برخی مسیرهای گردشگری استان را از دیگر موانع توسعه این بخش عنوان کرد و افزود: محدودیت‌های ایمنی در برخی جاده‌ها باعث شده تردد اتوبوس در مسیرهایی مانند شیخ علیخان، ناغان و برخی مناطق دیگر با مشکل مواجه شود.

وی خاطرنشان کرد: گردشگران امروز تنها به جاذبه طبیعی اکتفا نمی‌کنند و مقصد گردشگری باید برای گروه‌های سنی مختلف، خدمات اقامتی، پذیرایی، تفریحی و سرگرمی متناسب فراهم کند تا ظرفیت‌های گردشگری استان از حالت بالقوه به بالفعل تبدیل شود.

مجوز تغییر کاربری اراضی گردشگری در چارچوب قانون صادر می‌شود

الماس حسن شیخی، مدیر امور اراضی جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری نیز در گفت ‌وگو با خبرنگار تسنیم، با اشاره به روند صدور مجوز تغییر کاربری اراضی برای طرح‌های گردشگری گفت: امور اراضی برای اجرای طرح‌های گردشگری مجوز صادر می‌کند، اما متقاضیان باید مراحل قانونی و اداری را طی کرده و پرونده آنها در کمیسیون تبصره یک قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها بررسی شود.

وی افزود: در اراضی مستثنیات، برای احداث مجتمع‌های گردشگری با مساحت بیش از 5 هزار مترمربع، متقاضی در صورت داشتن سند رسمی می‌تواند از طریق پنجره واحد درخواست خود را ثبت و پرونده را برای بررسی در کمیسیون تبصره یک مطرح کند.

مدیر امور اراضی جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری ادامه داد: این کمیسیون پنج عضو اصلی دارای حق رأی شامل مدیر امور اراضی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی، نماینده استاندار، مدیرکل حفاظت محیط زیست و مدیرکل راه و شهرسازی استان دارد و نماینده اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز به عنوان دستگاه متولی در جلسه حضور یافته و از طرح گردشگری دفاع می‌کند.

شیخی با بیان اینکه صدور مجوز پس از بررسی ضرورت تغییر کاربری و رأی کمیسیون انجام می‌شود، گفت: در حوزه اردوگاه‌های گردشگری نیز متقاضیان برای اراضی با مساحت بیش از یک‌هزار و 200 مترمربع و با داشتن سند رسمی می‌توانند درخواست خود را در پنجره واحد ثبت کنند و تاکنون مجوزهای متعددی در این زمینه صادر شده است.

باغ گردشگری بدون سازه سنگین مشکلی ندارد

وی تصریح کرد: در خصوص هتل‌آپارتمان نیز متقاضیان برای اراضی با مساحت بیش از 800 مترمربع و با داشتن سند رسمی می‌توانند درخواست خود را ثبت و پس از طی مراحل قانونی، پرونده را در کمیسیون تغییر کاربری مطرح کنند.

مدیر امور اراضی جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری درباره سفره‌خانه‌های سنتی و اقامتگاه‌های بوم‌گردی نیز گفت: میراث فرهنگی برای این طرح‌ها در مساحت بیش از 200 مترمربع به شرط داشتن سند موافقت اصولی صادر می‌کند و متقاضی پس از طی مراحل مربوطه می‌تواند پرونده خود را در پنجره واحد دنبال کند.

شیخی با اشاره به موضوع باغ‌های گردشگری بیان کرد: اگر فردی باغی داشته باشد که به حد نصاب لازم برای طرح‌های گردشگری نرسد، استفاده از ظرفیت آن در قالب گردشگری کشاورزی و تفریحی، در صورت انعقاد تفاهم‌نامه میان دستگاه متولی گردشگری و جهاد کشاورزی، بدون سازه سنگین امکان‌پذیر است.

وی ادامه داد: در این قالب، فعالیت‌هایی مانند برپایی چادر یا ایجاد آلاچیق‌های چوبی سبک در میان درختان، مشروط بر اینکه سازه سنگین و بنای جدید احداث نشود، می‌تواند انجام شود؛ چراکه هرگونه احداث سازه سنگین در اراضی کشاورزی نیازمند اخذ مجوز تغییر کاربری است.

مدیر امور اراضی جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری درباره اعلام وجود 274 باغ گردشگری فاقد مجوز در استان گفت: اگر این باغ‌ها بخواهند در قالب گردشگری کشاورزی فعالیت کنند، باید تفاهم‌نامه مربوطه میان میراث فرهنگی و جهاد کشاورزی آماده و نهایی شود تا فعالیت آنها در چارچوب مشخص انجام شود.

پرونده قضایی برای افرادی که بدون مجوز فعالیت می‌کنند

شیخی با تأکید بر اینکه متقاضی باید برای دریافت مجوز قانونی باغ گردشگری از مسیر کمیسیون تغییر کاربری اقدام کندخاطرنشان کرد: در صورت اجرای فعالیت‌های گردشگری در قالب تفاهم‌نامه نیز نظارت بر رعایت مفاد تفاهم‌نامه ضروری است و در صورت تخطی و انجام ساخت‌وساز غیرمجاز، یگان حفاظت امور اراضی وارد عمل شده و پرونده تخلف برای رسیدگی قضایی تشکیل می‌شود.

مدیر امور اراضی جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری گفت: در مجموع، برای اجرای قانونی طرح‌های گردشگری در اراضی کشاورزی منعی وجود ندارد و متقاضیان می‌توانند در چارچوب ضوابط تعیین‌شده، از طریق پنجره واحد اقدام کرده و پس از بررسی در کمیسیون مربوطه، مجوز قانونی خود را دریافت کنند

به گزارش تسنیم گردشگری کشاورزی می‌تواند 50 هزار هکتار باغ چهارمحال و بختیاری را به ظرفیتی برای جذب گردشگر و رونق اقتصاد روستاها تبدیل کند، اما تغییر کاربری، کوچک بودن قطعات، محدودیت‌های قانونی و نبود چارچوب اجرایی مشخص، همچنان مهم‌ترین موانع فعال شدن این ظرفیت هستند.

تا زمانی که میان دستگاه‌های متولی برای رفع این موانع هماهنگی ایجاد نشود و ضوابط مشخصی برای فعالیت باغ‌های گردشگری تدوین نشود، بخش مهمی از ظرفیت باغ‌های استان برای پیوند کشاورزی و گردشگری بلااستفاده خواهد ماند.

انتهای پیام/7540