رازیانه و قصه دانه‌هایی که خام از دست می‌روند

به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، صبح، هنوز آفتاب درست و حسابی خودش را روی دشت پهن نکرده که اگر راه مزارع رازیانه را در پیش بگیرید از هوا خنک و نشاط زمین، آن‌طور که زمین‌های کشاورزی صبح زود هستند و بوی نم و زندگی می‌دهند سرمست می‌شوید، کمی جلوتر، رنگ زمین عوض می‌شود، ردیف‌های رازیانه یکی پس از دیگری تا جایی که چشم می‌بیند کش آمده‌اند و ساقه‌ها در باد آرام تکان می‌خورند تا بوی تند و شیرین رازیانه، پیش از آنکه خود مزرعه را ببینی، به استقبالت بیایند برای همین اینجا رازیانه فقط یک گیاه نیست، برای کسی که تمام سال چشمش به همین زمین است، هر ساقه رازیانه بخشی از حساب زندگی است، بخشی از خرج خانه، مدرسه بچه‌ها، بدهی‌ها، هزینه کشت سال بعد و شاید پس‌اندازی که قرار است هیچ‌وقت آن‌قدر بزرگ نباشد که اسمش را سرمایه بگذارند.

در رزن، زمین با رازیانه حرف می‌زند و کشاورز زبانش را خوب می‌فهمد، می‌داند چه وقت باید بذر را در خاک بگذارد، چه وقت چشم به آسمان بدوزد و چه وقت منتظر بماند تا محصول برسد، می‌داند سالی که بازار گرم باشد، زمین بیشتری را می‌شود زیر کشت برد و سالی که بازار سرد شود، باید محتاط‌تر بود برای همین این رابطه سال‌هاست ادامه دارد، آن‌قدر که دیگر نمی‌شود رازیانه را از زندگی این شهرستان جدا کرد.

در این منطقه از خاک ایران اگر درباره رازیانه حرف بزنید، خیلی زود پای کشاورز و بازار به میان می‌آید، بعد صادرات، بعد واسطه‌ها، بعد بسته‌بندی و فرآوری، بعد سرمایه‌گذاری و حتی ثبت جهانی به عنوان یک میراث فرهنگی، چون رازیانه برای رزن فقط محصولی نیست که از خاک بیرون بیاید و در پایان فصل فروخته شود، بخشی از هویت این منطقه به شمار می‌رود.

تقریباً تمام راه‌های رازیانه به رزن می‌رسد

عددها وقتی روی کاغذ نوشته می‌شوند، خشک و بی‌روح‌اند، اما وقتی پایشان به مزرعه باز می‌شود، شکل دیگری پیدا می‌کنند، مسئولان می‌گویند میانگین تولید سالانه رازیانه در کشور بیش از هفت‌هزار و 800 تن است و از این مقدار حدود هفت‌هزار و 600 تن، یعنی نزدیک به 97 درصد، در استان همدان تولید می‌شود. از همین مقدار هم حدود هفت‌هزار و 500 تن سهم رزن است یعنی نزدیک به 99 درصد رازیانه همدان در رزن کشت می‌شود و بیش از 95 درصد تولید کشور به این شهرستان می‌رسد از همین‌رو در این منطقه دیگر با یک «قطب تولید» معمولی روبه‌رو نیستیم، اگر ملایر را با انگورش و تویسرکان را با گردویش شناخته می‌شود، در مورد رزن ماجرا کمی فرق دارد رازیانه محصولی است که تقریباً تمام قد خودش را در این شهرستان نشان می‌دهد.

در روستاهای اطراف، مخصوصاً حوالی سلطان آباد، زمین‌هایی هست که انگار برای رازیانه ساخته شده‌اند، چند نسل از کشاورزان این محصول را کاشته‌اند و برداشت کرده‌اند برای همین دست‌ها راهش را بلدند، چشم‌ها رنگ رسیدن محصول را می‌شناسند و خانه‌ها فصل برداشت را از روی بوی زمین تشخیص می‌دهند اما همین‌جا، درست وسط این همه تولید، یک پرسش اقتصادی آرام و سمج خودش را نشان می‌دهد اینکه اگر رزن این‌همه رازیانه تولید می‌کند، چرا سهمش از ارزش نهایی این محصول به اندازه سهمش از تولید نیست؟

محصول از رزن می‌رود، ارزش افزوده هم با آن می‌رود

رازیانه که برداشت می‌شود، فرصت زیادی برای ماندن ندارد، محصول را واسطه‌ها می‌خرند و بخش عمده‌اش راهی بازارهای خارج از کشور می‌شود برای کشاورز، این لحظه پایان ماه‌ها انتظار است، محصول روی زمین یا در انبار است و باید فروخته شود اما برای اقتصاد منطقه، تازه می‌توانست آغاز یک مسیر طولانی‌تر باشد چرا که رازیانه می‌تواند روغن شود، اسانس شود، عرقیات شود، بسته‌بندی شود، نام و نشان پیدا کند و با قیمت دیگری به بازار برود اما وقتی این اتفاق در رزن نمی‌افتد، محصول خام از شهرستان بیرون می‌رود و بخش مهمی از ارزش افزوده نیز همراه آن از منطقه خارج می‌شود.

در این بخش است که  تناقض خودش را نشان می‌دهد، رزن در تولید رازیانه تقریباً صاحب میدان است، بیش از 200 کشاورز در شهرستان، زندگی و درآمدشان را به این محصول گره زده‌اند، پشت عدد 7500 تن، بیش از 200 مزرعه و تعداد بسیار بیشتری خانواده ایستاده‌اند اما در حلقه‌های بعدی زنجیره هنوز جای زیادی برای کار دارد، 

برای همین، وقتی از «صنایع تبدیلی» حرف زده می‌شود، موضوع فقط ساخت یک کارخانه نیست، حرف از ماندن پول در همان جایی است که محصول تولید شده، حرف از این است که کشاورز فقط تولیدکننده ماده اولیه نباشد و بخشی از زنجیره‌ای باشد که محصولش را به کالایی با ارزش بیشتر تبدیل می‌کند.

رازیانه، محصولی که با بازار بالا و پایین می‌شود

سطح زیرکشت رازیانه در رزن عدد ثابتی نیست، میزان تقاضا در بازار، مستقیماً روی تصمیم کشاورزان اثر می‌گذارد به طوریکه هر وقت بازار کشش بیشتری نشان دهد، سطح زیرکشت هم می‌تواند افزایش پیدا کند و در سال‌هایی که تقاضا کاهش پیدا می‌کند، کشاورزان نیز در انتخاب محصول محتاط‌تر می‌شوند به این ترتیب، اقتصاد رازیانه رزن فقط به میزان بارندگی، کیفیت خاک و توان کشاورز وابسته نیست؛ بازار نیز در تعیین سرنوشت این محصول نقش مهمی دارد.

صداهایی که  از میان مزارع رازیانه رزن کمتر شنیده شده‌اند

در مزرعه، حرف‌ها کوتاه‌ترند، شاید چون آدمی که تمام روز با خاک و آفتاب و محصول سروکار دارد، حوصله جمله‌های بلند ندارد و حرفش را همان‌طور می‌زند که بذر را در خاک می‌گذارد، ساده، بی‌پیرایه و مستقیم، برای همین رازیانه که می‌رسد، هر کشاورز قصه خودش را دارد. یکی از پدرش یاد گرفته، یکی از پدربزرگش، یکی می‌گوید این گیاه نان خانه‌اش را داده و دیگری می‌گوید اگر کارخانه‌ای در رزن ساخته شود، شاید دیگر مجبور نباشد محصولش را همان روز اول به دست واسطه بسپارد.

احمد پیران پیرمردی حدودا 50 ساله که کنار زمین ایستاده و کلاهش را کمی جلو کشیده، دستش را روی ساقه‌های رازیانه می‌کشد، انگار می‌خواهد مطمئن شود محصول امسال هم همان چیزی شده که انتظار داشته است و می‌گوید: کشت رازیانه را از پدرش یاد گرفته، پدرش هم از پدر خودش، برای من و خانواده‌ام رازیانه فقط یک محصول نیست که یک سال بکاریم و سال بعد شاید سراغ محصول دیگری برویم، بخشی از زندگی خانواده‌ است.

وی ادامه می‌دهد: ما با همین زمین بزرگ شدیم، از بچگی رازیانه دیده‌ایم، می‌دانیم چه سالی خوب می‌شود و چه سالی نه، وقتی باران کم باشد، آدم از همان اول دلش شور می‌زند وقتی محصول خوب از آب دربیاید، تازه امید پیدا می‌کنیم که زحمت یک ساله‌مان روی زمین نمانده باشد.

پیرمرد، بعد مکث می‌کند، نفسی عمیق می‌کشد و ادامه می‌دهد: مشکل این است که ما فقط می‌توانیم تولید کنیم. محصول را که برداشت کردیم، باید بفروشیم دیگر دست ما نیست که این را کجا می‌برند و چه چیزی از آن درست می‌کنند.این جمله را که می‌گوید صدایش آرام است، اما جمله آخرش شبیه شکایت نیست، بیشتر شبیه پذیرفتن چیزی است که سال‌ها اتفاق افتاده.

ما تولید می‌کنیم، واسطه قیمت را تعیین می‌کند

رسول احمدی کشاورز دیگری است که از قیمت حرف می‌زند، از همان چیزی که شاید برایش از همه چیز مهم‌تر باشد و می‌گوید: وقتی محصول آماده می‌شود، کشاورز فرصت زیادی برای نگهداری ندارد، باید بفروشد چون هزینه‌ها منتظر نمی‌مانند، بدهی، دستمزد کارگر، هزینه کشت سال بعد و خرج خانه همه سر موعد خودشان می‌رسند.

وی ادامه می‌دهد: کشاورز وقتی محصولش را برداشت می‌کند، دیگر نمی‌تواند زیاد صبر کند. پول لازم دارد و همین باعث می‌شود دستش برای چانه‌زدن باز نباشد.

این کشاورز از واسطه‌ها ناراضی است، اما آنها را دشمن خودش هم نمی‌داند و می‌افزاید: بالاخره واسطه هم کار خودش را می‌کند، محصول را جمع می‌کند، می‌برد، بازار پیدا می‌کند، حرف ما این است که چرا خود کشاورز نتواند مستقیم‌تر به بازار برسد؟ چرا نتوانیم محصول‌هایمان را با یک اسم و بسته‌بندی مشخص بفروشیم؟بعد به کیسه‌های رازیانه نگاه می‌کند و ادامه می‌دهد: اینها وقتی از اینجا می‌روند، دیگر اسم رزن رویشان نیست و فقط رازیانه‌اند این  جمله را دوباره تکرار می‌کند، انگار تمام مسئله همین باشد.

رازیانه اگر فرآوری شود، قصه فرق می‌کند

کرامت زارعی کشاورز جوان‌تری و نگاهش بیشتر از زمین، به آینده است و می‌گوید:  رازیانه را دوست دارم، اما نمی‌خواهم تا آخر عمر فقط تولیدکننده ماده خام باشم ما الان بذر می‌کاریم، مراقبت می‌کنیم، برداشت می‌کنیم و آخرش محصول را می‌فروشیم‌اما مگر رازیانه فقط همین است؟

وی شروع می‌کند به شمردن محصولاتی که می‌توان از رازیانه تولید کرد از روغن، اسانس، عرقیات و محصولات بسته‌بندی‌شده و ادامه می‌دهد: اگر این کارخانه‌ها اینجا باشند، شاید جوان‌های روستا هم بتوانند کار کنند یکی در بسته‌بندی، یکی در فرآوری، یکی در فروش و بازاریابی آن وقت دیگر فقط درآمد کشاورز نیست که مهم است یک زنجیره درست می‌شود.

این کشاورز جوان تاکید می‌کند: جوان‌های روستا اگر کار پیدا کنند، کمتر مجبور می‌شوند برای کار راهی شهر شوند، ما زمین را اگر رها کنیم، فردا دیگر کسی نیست که روی آن رازیانه بکارد شاید هم روزی این محصول کلا در حافظه این منطقه از بین برود.

رازیانه ما را به خارج از کشور برده، اما اسم رزن را نه!

وی با بیان اینکه  محصول رزن به کشورهای مختلف از جمله عراق و افغانستان و امارات می‌رود و بخشی از رازیانه‌ای که در زمین ما و همسایه‌ها‌ کاشته شده، سر از بازارهای خارجی درمی‌آورد، می‌گوید: رازیانه ما صادر می‌شود، یعنی بازار دارد اما چرا وقتی به خارج می‌رود، کسی نمی‌داند این محصول از رزن آمده برای من به شخصه  «برند» فقط یک کلمه تبلیغاتی نیست چرا که اگر کیفیت رازیانه رزن خوب است، باید اسمش هم شناخته شود مثل بعضی محصولات دیگر که وقتی اسم شهرشان می‌آید، آدم می‌داند چه چیزی می‌خرد.

در میان مردانی که درباره زمین حرف می‌زنند، مریم توکلی زنی است که دست‌هایش بوی رازیانه گرفته و از ساعت کار می‌گوید، از روزهایی که برداشت شروع می‌شود و خانه و مزرعه دیگر از هم جدا نیستند و ادامه می‌دهد: وقتی برداشت شروع می‌شود، همه کمک می‌کنند، زن و مرد و بچه‌ها. هرکس کاری از دستش بربیاید انجام می‌دهد چون رازیانه برای ما فقط درآمد نیست، آدم وقتی محصول را می‌بیند که خوب شده، خستگی‌اش کمتر می‌شود اما وقتی می‌فروشیم و می‌بینیم قیمتش آن چیزی نیست که انتظار داشتیم، آدم فکر می‌کند این همه زحمت برای چه بود؟

وی از بسته‌بندی و فرآوری هم حرف می‌زند و می‌گوید: اگر محصول خودمان را همین‌جا بسته‌بندی کنیم، اگر با اسم رزن بفروشیم، شاید ارزشش بیشتر شود. شاید حتی بتوانیم خودمان محصول را بفروشیم و لازم نباشد همیشه منتظر خریدار باشیم.

توکلی از جشن و جشنواره برداشت رازیانه استقبال می‌کند و ادامه می‌دهد:  اینکه آیین برداشت ثبت ملی شده، برای مردم منطقه اتفاق خوبی است، خوب است مردم بیایند و ببینند رازیانه چطور کاشته می‌شود و چطور برداشت می‌شود. خوب است اسم رزن با رازیانه شناخته شود اما بعد از جشن چه؟

وی می‌گوید: اگر گردشگر آمد و رازیانه را دید، باید چیزی برای خریدن داشته باشد، اگر فقط مزرعه را نشانش بدهیم و بعد محصول خام را بفرستیم بیرون، چیزی عوض نمی‌شود باید روغن داشته باشیم، اسانس داشته باشیم، عرقیات داشته باشیم، بسته‌بندی داشته باشیم باید چیزی باشد که گردشگر ببرد و وقتی به شهر خودش برگشت، باز هم اسم رزن را ببیند و بعد نگاهش را به زمین می‌دوزد و تاکید می‌کند: رازیانه اینجا فقط محصول نیست اگر درست از آن استفاده کنیم، می‌تواند اسم رزن را هم با خودش ببرد.

فرآوری رازیانه در رزن عزم جدی مسئولان را می‌خواهد

نماینده مردم رزن و درگزین در مجلس شورای اسلامی نیز می‌گوید: مسئولان استان باید با جدیت بیشتری موضوع رازیانه را پیگیری کنند چراکه مردم شهرستان رزن به شدت پای کار و همراه هستند و ضروری است مسئولان نیز در کنار آنان باشند.

سید ابوالحسن مصطفوی ادامه می‌دهد: امیدواریم تا سال آینده بتوانیم رازیانه و گشنیز را که از محصولات شاخص منطقه و استان هستند، به جایگاه مناسبی برسانیم و از این طریق سرمایه و ارزش اقتصادی بیشتری برای مردم منطقه ایجاد کنیم، در این راستا حمایت از کارگاه‌های کوچک و خانگی نیز اهمیت زیادی دارد و باید این ظرفیت‌ها تقویت شود تا زمینه ایجاد ارزش افزوده و پیشرفت اقتصادی در منطقه فراهم شود.

90 درصد رازیانه تولیدی صادر می‌شود

رئیس جهاد کشاورزی رزن با تشریح جایگاه این شهرستان در تولید رازیانه کشور می‌گوید: میانگین تولید سالانه رازیانه در ایران بیش از هفت‌هزار و 800 تن است که حدود هفت‌هزار و 600 تن آن در استان همدان تولید می‌شود و از این میزان نیز حدود هفت‌هزار و 500 تن سهم شهرستان رزن است.

شعبانی افزود:  به این ترتیب حدود 99 درصد رازیانه تولیدی استان همدان در رزن کشت می‌شود و سهم این شهرستان از تولید رازیانه کشور نیز به بیش از 95 درصد می‌رسد، این شرایط باعث شده رزن در حوزه رازیانه یک قطب معمولی نباشد، بلکه عملاً قطب اصلی و مطلق تولید این محصول در کشور باشد.

وی در توضیح وضعیت تولید می‌گوید: پنج درصد باقی‌مانده تولید رازیانه کشور در نقاط مختلف به صورت پراکنده انجام می‌شود و در مقایسه با حجم تولید رزن، سهم بسیار ناچیزی دارد از همین‌رو همان‌طور که ملایر به عنوان قطب انگور و تویسرکان به عنوان قطب گردو شناخته می‌شوند، تولید انگور یا گردو در سایر نقاط کشور نیز وجود دارد‌ اما درباره رازیانه، شرایط رزن متفاوت است و بخش بسیار بزرگی از تولید کشور به همین شهرستان اختصاص دارد.

رئیس جهاد کشاورزی رزن با اشاره به وضعیت بازار این محصول می‌گوید: کل تولید رازیانه شهرستان تقریباً بلافاصله پس از برداشت توسط واسطه‌ها خریداری و بخش اندکی از محصول در بازار داخلی مصرف شده و بخش عمده آن صادر می‌شود.

وی مقصد بخش مهمی از رازیانه تولیدی رزن را بازارهای خارجی عنوان می‌کند و می‌گوید:  حدود 90 درصد محصول تولیدشده شهرستان به کشورهای دیگر از جمله عراق، امارات و افغانستان صادر می‌شود و از طریق این بازارها، بخشی از محصول به صورت غیرمستقیم به دیگر کشورها نیز می‌رسد اما همین ساختار صادراتی، یک مشکل مهم برای کشاورزان ایجاد کرده است اینکه محصول در رزن تولید می‌شود، اما بخش مهمی از فرآیند ارزش‌آفرینی در خارج از منطقه اتفاق می‌افتد.

رئیس جهاد کشاورزی رزن نبود صنایع تبدیلی، فرآوری و بسته‌بندی را یکی از مشکلات اصلی رازیانه‌کاران شهرستان می‌داند و ادامه می‌دهد: نبود این صنایع موجب شده رازیانه رزن عمدتاً به شکل خام از منطقه خارج شود و ارزش افزوده‌ای که می‌تواند از فرآوری محصول ایجاد شود، سهم تولیدکننده و منطقه نباشد.

شعبانی توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری را برای آینده رازیانه رزن ضروری می‌داند و می‌گوید: اقداماتی برای جانمایی طرح احداث صنایع تبدیلی رازیانه انجام شده و مجموعه جهاد کشاورزی به دنبال جذب سرمایه‌گذار برای اجرای این طرح‌هاست چرا که ایجاد واحدهای تولید روغن و اسانس رازیانه، تولید عرقیات، فرآوری و بسته‌بندی محصول از جمله نیازهای اصلی شهرستان است.

وی همچنین بر ضرورت حذف واسطه‌های غیرضروری، ایجاد بازار مستقیم، برند‌سازی رازیانه رزن و جلوگیری از خام‌فروشی تأکید می‌کند و می‌‌افزاید:  اگر فرآوری در خود شهرستان شکل بگیرد، رازیانه دیگر فقط محصولی برای فروش در زمان برداشت نخواهد بود‌ بلکه می‌تواند به مجموعه‌ای از محصولات با ارزش اقتصادی بالاتر تبدیل شود.

رئیس جهاد کشاورزی رزن در کنار مسائل اقتصادی، به موضوع هویت فرهنگی محصول نیز اشاره می‌کند و ثبت جشن برداشت رازیانه در فهرست آثار ناملموس میراث فرهنگی را یکی از مطالبات مهم رازیانه‌کاران شهرستان می‌داند‌ و می‌گوید: در واقع رازیانه برای رزن فقط یک محصول نیست؛ محصولی است که می‌تواند بخشی از هویت کشاورزی منطقه را هم نمایندگی کند.

 

باید رازیانه را به دیگران معرفی کنیم

فرماندار رزن، وقتی درباره وضعیت رازیانه شهرستان صحبت می‌کند، اول سراغ یک واقعیت جغرافیایی می‌رود و می‌گوید: بیش از 90 درصد رازیانه کشور در شهرستان رزن و به طور مشخص در روستای سلطان و چند روستای اطراف تولید می‌شود، منطقه‌ای که سال‌هاست بخش مهمی از اقتصاد کشاورزی آن با این محصول گره خورده است.

فرهاد جهانیان، با بیان اینکه در سال‌های گذشته اقداماتی برای توسعه و معرفی رازیانه انجام شده، اما این اقدامات پیوستگی لازم را نداشته و در نهایت نتوانسته‌اند به نتیجه مورد انتظار برسند، ادامه می‌دهد: طی یکی دو سال اخیر، این موضوع با جدیت بیشتری دنبال شده است که نتیجه این هماهنگی‌ها، برگزاری برنامه‌ای با محوریت رازیانه و تلاش برای معرفی هرچه بیشتر این محصول است.

فرماندار رزن تأکید می‌کند: هدف از این اقدامات فقط برگزاری یک برنامه یا جشن نیست بلکه موضوع اصلی، کمک به توسعه رازیانه، شناساندن ظرفیت شهرستان و ایجاد یک جریان تبلیغاتی و رسانه‌ای برای معرفی این محصول است.

وی معتقد است رازیانه رزن باید از یک محصول شناخته‌شده در منطقه، به محصولی با هویت و برند مشخص در سطح کشور و حتی بازارهای خارجی تبدیل شود و می‌گوید:نخستین قدم برای ایجاد ارزش اقتصادی بیشتر، شناساندن محصول است، محصولی که اگرچه بخش عمده تولید کشور را در اختیار دارد، اما هنوز ظرفیت برند شدن آن به اندازه ظرفیت تولیدش توسعه پیدا نکرده است.

فرماندار رزن با بیان اینکه سالانه حدود هفت هزار تن رازیانه در شهرستان تولید و به فروش می‌رسد، گفت: با وجود بازار مناسب محصول در زنجیره واسطه‌گری دست‌به‌دست می‌شود و در برخی موارد فاصله قیمت اولیه تا قیمت نهایی بسیار چشمگیر است بنابراین اگر رازیانه خام تولیدشده در شهرستان در همین منطقه فرآوری شود می‌توان ارزش افزوده بیشتری ایجاد کرد و ظرفیت قابل توجهی برای اقتصاد شهرستان به وجود آورد.

برداشت رازیانه ثبت ملی شد

برای رازیانه رزن اما داستان فقط به زمین و بازار ختم نمی‌شود در همین راستا مهدی فتحی، رئیس میراث فرهنگی رزن، از مسیری می‌گوید که طی آن آیین برداشت رازیانه شهرستان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور ثبت شده است و توضیح می‌دهد: در اسفندماه سال 1403، جلسه‌ای با حضور نماینده مردم شهرستان و جمعی از فعالان و اعضای تعاونی رازیانه برگزار شد و موضوع ثبت آیین برداشت این محصول به عنوان میراث فرهنگی ناملموس مطرح گردید و با توجه به زمان برداشت محصول، برنامه‌ریزی برای تهیه مستندات نیز از همان زمان دنبال شد.

وی می‌گوید:  در پاییز سال بعد، مستندات مربوط به این آیین تکمیل و برای بررسی به استان ارسال شد و با همکاری مجموعه میراث فرهنگی استان و حمایت مسئولان مرتبط، فرآیند ثبت ملی ادامه پیدا کرد و در نهایت، آیین برداشت رازیانه با شماره ثبت 3363 به عنوان میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت رسید.

فتحی تاکید می‌کند: وقتی یک محصول کشاورزی علاوه بر ارزش اقتصادی، صاحب آیین، داستان و هویت فرهنگی می‌شود، امکان معرفی آن در قالب گردشگری کشاورزی، جشنواره، برند منطقه‌ای و رویدادهای تخصصی نیز بیشتر می‌شود در شهرستان رزن دیگر فقط دانه رازیانه فروخته نمی‌شود و داستان یک محصول و منطقه نیز می‌تواند بخشی از ارزش آن باشد.

مشکل اصلی، جایی میان مزرعه و بازار است

به گزارش تسنیم، اگر همه این اعداد را کنار هم بگذاریم، تصویری جالب از اقتصاد رازیانه رزن شکل می‌گیرد، به این معنا که سالانه حدود هفت‌هزار و 500 تن رازیانه در شهرستان رزت تولید می‌شود،  بیش از 200 کشاورز درگیر این محصول هستند، بیش از 90 درصد تولید، راهی بازارهای خارجی می‌شود و مقصدهایی مانند عراق، امارات و افغانستان برای آن وجود دارد و در ظاهر، همه‌چیز امیدوارکننده است، محصول تولید می‌شود، بازار دارد، صادر می‌شود و تقاضا وجود دارد اما یک حلقه بزرگ هنوز خالی است آن هم فرآوری محصول رازیانه است.

رازیانه رزن عمدتاً به صورت خام از منطقه خارج می‌شود در حالی که می‌توان از همین محصول روغن، اسانس، عرقیات و محصولات بسته‌بندی‌شده تولید کرد و تفاوت اقتصادی دقیقاً همین‌جاست در مدل فعلی، اینکه کشاورز محصول را تولید می‌کند و واسطه آن را خریداری می‌کند و بخش قابل‌توجهی از محصول از شهرستان خارج می‌شود و ارزش افزوده اصلی در حلقه‌های بعدی شکل می‌گیر‌د اما در مدل دوم، محصول در خود رزن فرآوری می‌شود، واحد بسته‌بندی ایجاد می‌شود، روغن و اسانس تولید می‌شود، برند شکل می‌گیرد و محصول با نام و هویت مشخص وارد بازار می‌شود در این حالت، رازیانه فقط یک محصول کشاورزی نیست و تبدیل به یک زنجیره اقتصادی می‌شود.

از «طلای سبز» تا برند رزن

رازیانه در رزن به دلیل عطر، کاربردهای دارویی و غذایی و جایگاه آن در بازارهای خارجی، ظرفیت آن را دارد که از یک محصول فله‌ای به یک برند منطقه‌ای تبدیل شود اما برای این اتفاق چند قطعه باید کنار هم قرار بگیرد نخست سرمایه‌گذار باید وارد شود، صنایع تبدیلی باید شکل بگیرد، بسته‌بندی استاندارد توسعه پیدا کند، برند «رازیانه رزن» تعریف شود، واسطه‌های غیرضروری از زنجیره حذف شوند‌و مهم‌تر از همه، کشاورز بتواند سهم بیشتری از ارزش نهایی محصول را دریافت کند از سوی دیگر، ثبت آیین برداشت رازیانه در فهرست میراث فرهنگی ناملموس می‌تواند یک فرصت جانبی ایجاد کند، فرصتی برای پیوند کشاورزی با گردشگری و برگزاری جشن برداشت در روستاهایی که بخش مهمی از تولید کشور را بر دوش دارند‌ در چنین شرایطی، حتی یک مزرعه رازیانه می‌تواند فقط محل تولید نباشد‌ می‌تواند بخشی از یک روایت گردشگری و اقتصادی باشد.

بنابر آنچه روایت شد رازیانه در رزن امروز تقریباً تمام ویژگی‌هایی  را که برای تبدیل شدن به یک برند خاص اقتصادی نیاز دارد، در اختیار دارد، زمین، کشاورز، تجربه، محصول، بازار و حتی حالا یک هویت فرهنگی ثبت‌شده‌اما یک حلقه هنوز کم‌رنگ است و آن هم صنعتی شدن است، اما بخش مهمی از محصول خام از منطقه خارج می‌شود و در مراحل بعدی زنجیره ارزش هنوز فاصله قابل‌توجهی با ظرفیت واقعی خود دارد اگر سرمایه‌گذاری برای احداث صنایع تبدیلی اتفاق بیفتد، روغن و اسانس و عرقیات و محصولات بسته‌بندی‌شده در خود شهرستان تولید شوند و برند رازیانه رزن شکل بگیرد، داستان اقتصادی این محصول می‌تواند تغییر کند آن وقت دیگر کشاورز فقط دانه را نمی‌فروشد و بخشی از ارزش فرآوری و برند و بازار را هم در اختیار خواهد داشت و شاید آن روز، وقتی پاییز دوباره به سلطان آباد و روستاهای اطرافش برسد و بوی رازیانه در مزارع بپیچد، چیزی بیشتر از یک محصول کشاورزی برداشت شود، یک اقتصاد محلی که از دل زمین شروع شده و این بار قرار است بخش بزرگ‌تری از ارزشش در خود رزن باقی بماند.

گزارش از: شکوفه رنجبر

انتهای پیام/