پادشکنندگی؛ ویژگی کلیدی در ساختار جمهوری اسلامی ایران

به گزارش خبرگزاری تسنیم از اسلامشهر، سیستم‌ها در مواجهه با بحران‌ها به سه دسته «شکننده»، «مقاوم» و «پادشکننده» تقسیم می‌شوند. ساختارهای شکننده با ضربه فرو می‌ریزند، ساختارهای مقاوم تنها تاب می‌آورند، اما سیستم‌های پادشکننده از دل تنش‌ها توانمندتر می‌شوند.

پادشکنندگی مفهومی فراتر از ارتجاع و تاب‌آوری است؛ چرا که سیستم پادشکننده پس از بحران، در وضعیتی بهتر از گذشته قرار می‌گیرد. پادشکنندگی؛ رشد در دل بی‌نظمی برخی سیستم‌ها از شوک‌ها بهره می‌برند و در مواجهه با نوسان، تصادفی‌بودن و عوامل استرس‌زا شکوفا می‌شوند. آینده کشورها و سازمان‌ها باید به‌گونه‌ای طراحی شود که اگر با چالش یا حمله مواجه شدند، قوی‌تر و بزرگ‌تر از قبل ظاهر شوند. تمرکززدایی و افزایش ظرفیت بهره‌گیری از رخدادهای پیش‌بینی‌ناپذیر، لازمه چنین ساختاری است.

جمهوری اسلامی ایران؛ نمونه‌ای از پادشکنندگی

جمهوری اسلامی ایران نمونه‌ای از یک سیستم پادشکننده است؛ ایران طی بیش از چهار دهه با طیفی گسترده از بحران‌ها و فشارهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی مواجه بوده است؛ از جنگ تحمیلی و تحریم‌های گسترده گرفته تا ناآرامی‌های داخلی و فشارهای بین‌المللی. با این حال، الگوی بقا و تحول نظام نشان می‌دهد که ساختار سیاسی کشور تنها «تاب‌آور» نبوده، بلکه توانسته از دل این تنش‌ها ظرفیت‌های جدیدی برای تثبیت و گسترش قدرت خود ایجاد کند.

فراتر از تاب‌آوری در برابر فشارهای خارجی واکنش جمهوری اسلامی ایران در برابر فشارهای بیرونی نشان می‌دهد که کشور از مرحله تاب‌آوری عبور کرده و به سطحی رسیده که در آن، بحران‌ها به فرصتی برای تقویت ساختار، تغییر موازنه و ارتقای توان ملی تبدیل شده‌اند. این ویژگی را نشانه‌ای از پادشکنندگی است؛ وضعیتی که در آن، سیستم نه‌تنها از بحران عبور می‌کند، بلکه در برابر عامل فشار نیز مقاوم‌تر می‌شود.

نقش نیروهای اجتماعی در تقویت ساختار

در ایران، اقشار مختلف مردم ــ از کارگران و طبقه متوسط تا نخبگان مذهبی، جوانان و اقوام ــ در بزنگاه‌های مختلف تاریخی نه‌تنها واکنش نشان داده‌اند، بلکه در مواردی با ورود به عرصه‌های جدید، موجب تحول در ساختار قدرت نیز شده‌اند. این ویژگی بخشی از الگوی پادشکنندگی است که در آن، جامعه و ساختار سیاسی به‌صورت هم‌زمان در برابر بحران‌ها رشد می‌کنند.

الگوی جمهوری اسلامی ایران نشان می‌دهد به‌جای تلاش برای حذف بحران‌ها یا برخورد صرفاً قهری با آن‌ها، از این رخدادها برای بازسازی قدرت، افزایش مشروعیت و تقویت ساختارهای نهادی استفاده شده است. تنوع نیروهای اجتماعی و پراکندگی نهادی نه‌تنها موجب تضعیف ساختار نشده، بلکه انعطاف‌پذیری و توان آزمون‌پذیری نظام را افزایش داده است.

یادداشت از: مجید امیرعبدالهیان، کارشناس امور سیاسی و استراتژیک

انتهای پیام/