سناریوی تلخ خشکیدن دریاچه ارومیه اینبار نه در شمالغرب کشور، بلکه در قلب ایران در حال تکرار است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از گرمسار،خشکی تدریجی دریاچه نمک گرمسار بار دیگر زنگ خطر شکلگیری یکی از بزرگترین کانونهای گردوغبار در مرکز ایران را به صدا درآورده است. پهنهای طبیعی که علاوه بر نقش زیستمحیطی، بهعنوان یکی از مهمترین تنظیمکنندههای اکولوژیک در حاشیه جنوبی استان سمنان شناخته میشود و هرگونه اختلال در چرخه طبیعی آن میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای استانی به همراه داشته باشد.
کارشناسان محیط زیست طی سالهای اخیر بارها نسبت به کاهش حقابههای زیستمحیطی و افت ورودی آب به این دریاچه هشدار دادهاند.تجربه خشک شدن تالابها و دریاچههای کشور در سالهای گذشته نشان داده است که تبدیل بسترهای آبی به اراضی خشک و شور، زمینه شکلگیری کانونهای فعال گردوغبار را فراهم میکند؛ پدیدهای که آثار آن در حوزه سلامت، کشاورزی، حملونقل و کیفیت زندگی شهروندان بهوضوح قابل مشاهده است.
دریاچه نمک و پارک ملی کویر؛ دو سرمایه راهبردی مرکز کشور
اهمیت دریاچه نمک گرمسار زمانی بیشتر نمایان میشود که این پهنه در مجاورت یکی از ارزشمندترین زیستبومهای ایران یعنی پارک ملی کویر قرار گرفته است. این پارک با وسعتی حدود 440 هزار هکتار از بزرگترین پارکهای ملی خشکی کشور به شمار میرود و زیستگاه گونههای ارزشمندی همچون یوزپلنگ آسیایی، جبیر، گربه شنی و دهها گونه جانوری و گیاهی کمنظیر است.
بررسیهای کارشناسی نشان میدهد بخش قابل توجهی از منابع آبی تغذیهکننده دریاچه نمک طی سالهای اخیر تحت تأثیر خشکسالیهای متوالی، افت بارندگی، برداشتهای بیرویه از سفرههای زیرزمینی و تغییر الگوی مصرف آب قرار گرفته است. تداوم این روند نهتنها حیات این پهنه طبیعی را تهدید میکند، بلکه میتواند مناطق پرجمعیتی مانند گرمسار، ورامین، پاکدشت و حتی تهران را در معرض افزایش روزهای گردوغباری قرار دهد.
در شرایطی که تغییرات اقلیمی و کمآبی به یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی کشور تبدیل شده است، کارشناسان بر این باورند که احیای حقابههای طبیعی، مدیریت مصرف آب و جلوگیری از فشار مضاعف بر منابع زیرزمینی باید در اولویت برنامهریزیهای ملی قرار گیرد. به اعتقاد آنان، هزینه پیشگیری از بحرانهای محیط زیستی بهمراتب کمتر از جبران خسارتهای اقتصادی و اجتماعی ناشی از گسترش بیابانزایی و ریزگردها خواهد بود.
اکنون دریاچه نمک گرمسار در نقطهای حساس قرار گرفته است؛ جایی که تصمیمگیری درباره مدیریت منابع آب، حفاظت از زیستبومهای کویری و تأمین حقابههای محیطزیستی میتواند سرنوشت یکی از مهمترین پهنههای طبیعی مرکز ایران را رقم بزند. موضوعی که به گفته متخصصان، تنها یک دغدغه محلی نیست و ابعاد آن به امنیت زیستمحیطی میلیونها نفر در استانهای همجوار گره خورده است.
مهدی لهردی ،فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان سمنان ،با اشاره به شرایط نگرانکننده دریاچه نمک اظهار کرد: کاهش حقابههای زیستمحیطی و افت محسوس ورود آب به این دریاچه، موضوعی فراتر از یک چالش محلی است و آثار آن میتواند زندگی میلیونها نفر را در استانهای همجوار تحت تأثیر قرار دهد.
وی بیان کرد: در صورت تداوم روند کنونی، مناطق مختلفی از جمله گرمسار، ورامین و حتی تهران با تشدید پدیده گردوغبار و ریزگردها روبهرو خواهند شد؛ موضوعی که علاوه بر پیامدهای زیستمحیطی، تبعات اجتماعی و اقتصادی گستردهای نیز به دنبال خواهد داشت.
لهردی خاطرنشان کرد: متخصصان و کارشناسان محیط زیست طی سالهای گذشته بارها نسبت به برداشتهای بیرویه از منابع آبی، اجرای برخی طرحهای محدودکننده جریانهای طبیعی آب و بیتوجهی به تأمین حقابههای محیطزیستی هشدار داده بودند، اما بخشی از این هشدارها مورد توجه کافی قرار نگرفت.
وی افزود: نتیجه این روند اکنون در بسیاری از مناطق کشور قابل مشاهده است؛ بهگونهای که تالابها و پهنههای آبی با کاهش شدید منابع آب مواجه شدهاند و افت سطح سفرههای زیرزمینی، زیستبومهای ارزشمند را با تهدیدهای جدی روبهرو کرده است.
فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان سمنان با اشاره به جایگاه ویژه این استان در حوزه حفاظت از طبیعت گفت: نزدیک به 19 درصد از مساحت استان تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار دارد و سمنان از نظر وسعت مناطق تحت حفاظت، از استانهای شاخص کشور محسوب میشود.
وی ادامه داد: سه پارک ملی، چهار منطقه حفاظتشده، دو پناهگاه حیات وحش، چهار منطقه شکارممنوع و دو ذخیرهگاه زیستکره در استان سمنان قرار دارد که بخشی از مهمترین ظرفیتهای طبیعی و زیستمحیطی کشور را در خود جای دادهاند.
لهردی با اشاره به اهمیت شهرستان گرمسار در حوزه حفاظت از منابع طبیعی اظهار داشت: یکی از مهمترین ذخایر طبیعی کشور در این منطقه واقع شده و نقش مؤثری در حفظ تنوع زیستی و پایداری اکولوژیک نواحی مرکزی ایران ایفا میکند.
وی تصریح کرد: پارک ملی کویر با وسعتی حدود 440 هزار هکتار، عنوان بزرگترین پارک ملی خشکی ایران را به خود اختصاص داده و بهعنوان یکی از ارزشمندترین زیستگاههای طبیعی کشور شناخته میشود.
مهدی لهردی، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان سمنان در همین رابطه، با اشاره به شرایط نگرانکننده دریاچه نمک اظهار کرد: کاهش حقابههای زیستمحیطی و افت محسوس ورود آب به این دریاچه، موضوعی فراتر از یک چالش محلی است و آثار آن میتواند زندگی میلیونها نفر را در استانهای همجوار تحت تأثیر قرار دهد.
فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان سمنان نسبت به پیامدهای ناشی از کاهش ورودی آب به دریاچه نمک هشدار داد و اعلام کرد: ادامه روند خشکسالی و افت حقابههای این پهنه طبیعی میتواند در سالهای آینده به گسترش کانونهای گردوغبار و افزایش ریزگردها در بخش وسیعی از مرکز کشور منجر شود.
او افزود: نتیجه این روند اکنون در بسیاری از مناطق کشور قابل مشاهده است؛ بهگونهای که تالابها و پهنههای آبی با کاهش شدید منابع آب مواجه شدهاند و افت سطح سفرههای زیرزمینی، زیستبومهای ارزشمند را با تهدیدهای جدی روبهرو کرده است.
او تصریح کرد: پارک ملی کویر با وسعتی حدود 440 هزار هکتار، عنوان بزرگترین پارک ملی خشکی ایران را به خود اختصاص داده و بهعنوان یکی از ارزشمندترین زیستگاههای طبیعی کشور شناخته میشود.فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان سمنان عنوان کرد: گستردگی عرصههای تحت حفاظت در کنار محدودیت نیروی انسانی، ضرورت مشارکت عمومی در حفاظت از محیط زیست را بیش از گذشته نمایان کرده است.
وی تأکید کرد: حفاظت مؤثر از منابع طبیعی و زیستگاههای حساس تنها با اتکا به ظرفیت دستگاههای اجرایی امکانپذیر نیست و همراهی مردم در این مسیر نقش تعیینکنندهای دارد.لهردی یادآور شد: کشاورزانی که به سمت کشت محصولات کمآببر حرکت میکنند، دامدارانی که ظرفیت مراتع را رعایت میکنند و شهروندانی که در مصرف آب و انرژی صرفهجویی دارند، عملاً در صیانت از محیط زیست و منابع طبیعی کشور سهیم هستند.
او با اشاره به اهمیت مسئولیت اجتماعی در حوزه محیط زیست گفت: تحقق شعار هر ایرانی یک محیطبان نیازمند مشارکت فراگیر مردم در کنار محیطبانان و دستگاههای مسئول است و توجه به هشدارهای کارشناسی، مدیریت اصولی منابع آب و تقویت همکاریهای عمومی میتواند از تشدید بحرانهای زیستمحیطی جلوگیری کرده و زمینه حفظ سرمایههای طبیعی کشور برای نسلهای آینده را فراهم کند.
بررسی تجربههای مشابه در ایران و منطقه نشان میدهد خشک شدن پهنههای آبی شور، صرفاً به از بین رفتن یک زیستبوم محدود نمیشود، بلکه میتواند به شکلگیری کانونهای فعال گردوغبار و ریزگردهای نمکی منجر شود. آنچه در سالهای اخیر در دریاچه ارومیه، تالاب هامون و برخی دریاچههای آسیای مرکزی رخ داده، نمونهای از پیامدهای بیتوجهی به حقابههای زیستمحیطی است؛ وضعیتی که اکنون کارشناسان نسبت به تکرار آن در دریاچه نمک گرمسار هشدار میدهند.
مطالعات علمی منتشرشده در سال 2025 نشان میدهد بخش قابل توجهی از کانونهای گردوغبار ایران در اراضی خشک، شورزارها و زمینهای فاقد پوشش گیاهی شکل میگیرد.بر اساس دادههای ماهوارهای، صدها نقطه مولد گردوغبار در کشور شناسایی شده و حدود 70 درصد طوفانهای گردوغبار با اراضی بایر و تخریبشده ارتباط مستقیم دارند. از این جنبه، کاهش تراز آبی دریاچه نمک میتواند زمینه فعال شدن یکی از مهمترین کانونهای بالقوه گردوغبار در مرکز کشور را فراهم کند.
از گرمسار تا تهران؛ ریزگردها در مسیر گسترش
اهمیت موضوع زمانی دوچندان میشود که موقعیت جغرافیایی دریاچه نمک در مجاورت استانهای پرجمعیت کشور قرار دارد. برخلاف برخی کانونهای گردوغبار در مناطق مرزی، هرگونه افزایش فعالیت ریزگردی در این پهنه میتواند مناطق وسیعی از استانهای سمنان، تهران، قم، البرز و بخشهایی از استان مرکزی را تحت تأثیر قرار دهد. کارشناسان مدیریت گردوغبار نیز بارها هشدار دادهاند که خشک شدن دریاچههای شور در مرکز ایران میتواند میلیونها نفر را در معرض مخاطرات بهداشتی و زیستمحیطی قرار دهد.
از جنبه اقتصادی نیز تداوم روند کنونی هزینههای قابل توجهی به کشور تحمیل خواهد کرد.افزایش روزهای گردوغباری، افت کیفیت هوا، کاهش بهرهوری کشاورزی، تهدید زیرساختهای حملونقل و افزایش بیماریهای تنفسی از جمله پیامدهایی است که در بسیاری از مناطق متاثر از خشکی تالابها و دریاچهها تجربه شده است. بررسی وضعیت دریاچه ارومیه و تالاب هامون نشان میدهد خسارتهای ناشی از بیابانزایی و مهاجرتهای اجباری بهمراتب سنگینتر از هزینههای پیشگیری و احیای منابع آبی است.
مدیریت منابع آب؛ حلقه مفقوده مهار بحرانهای زیستمحیطی
در کنار عوامل اقلیمی، بسیاری از پژوهشها نقش مدیریت منابع آب را در تشدید یا کنترل بحرانهای زیستمحیطی تعیینکننده میدانند. کاهش بارندگی، افت سطح آبهای زیرزمینی، توسعه نامتوازن کشاورزی و برداشتهای بیش از ظرفیت اکولوژیک از مهمترین عواملی است که طی دهههای اخیر فشار مضاعفی بر پهنههای آبی کشور وارد کرده است. پژوهشگران معتقدند بدون اصلاح الگوی مصرف آب و تأمین حقابههای طبیعی، روند گسترش کانونهای گردوغبار در مناطق خشک ایران ادامه خواهد یافت.
نکته قابل توجه آن است که دریاچه نمک گرمسار تنها یک پهنه طبیعی نیست، بلکه بخشی از زنجیره اکولوژیک پارک ملی کویر و زیستگاههای ارزشمند حیات وحش در مرکز ایران محسوب میشود. هرگونه تغییر در شرایط این دریاچه میتواند بر پایداری اکوسیستمهای پیرامونی، تنوع زیستی منطقه و حتی ظرفیتهای گردشگری طبیعی اثرگذار باشد. از این رو، حفاظت از این پهنه صرفاً یک مطالبه محیطزیستی نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ امنیت زیستی و توسعه پایدار منطقه به شمار میرود.
آخرین فرصت برای نجات دریاچه نمک و جلوگیری از بحران ملی
درنهایت میتوان گفت هشدارهای مطرحشده درباره دریاچه نمک گرمسار بیش از آنکه ناظر بر یک بحران محلی باشد، بیانگر خطری ملی است. تجربه سایر دریاچهها و تالابهای خشکشده نشان میدهد فرصت پیشگیری از بحران همواره محدود است و هرچه اقدامهای مدیریتی به تأخیر بیفتد، هزینههای احیا و جبران خسارت افزایش مییابد.تأمین حقابههای زیستمحیطی، مدیریت علمی منابع آب، تقویت پایشهای محیطزیستی و جلب مشارکت عمومی میتواند آخرین فرصت برای جلوگیری از تبدیل شدن دریاچه نمک به یکی از بزرگترین کانونهای ریزگرد در مرکز ایران باشد.
انتهای پیام/363/
رئیس آموزش و پرورش استثنایی استان سمنان گفت: نوبتگیری جهش تحصیلی تا 31 خرداد ادامه دارد.
مدیر امور اراضی جهاد کشاورزی استان سمنان گفت: چاههای خورشیدی از خاموشی معاف میشوند.
مدیرعامل هلالاحمر سمنان گفت: 8 سانحه جادهای 29 مصدوم و یک فوتی بر جای گذاشت.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان سمنان:مرحله منطقهای مسابقات قرآن و عترت دردو قطب شرق وغرب استان برگزارمی شود.
Δ
آفرین بر شما ....