زنگ خطر برای سیستان و بلوچستان؛ مهاجرت نیروهای متخصص ‌‌سبقت گرفت!

به گزارش خبرگزاری تسنیم از زاهدان، توسعه هیچ سرزمینی بدون سرمایه انسانی ممکن نیست. جاده، راه‌آهن، بندر، کارخانه، مدرسه و بیمارستان هرچقدر هم ساخته شوند، بدون حضور مدیران، پزشکان، مهندسان، معلمان، کارشناسان و نیروهای متخصص، نمی‌توانند موتور توسعه را به حرکت درآورند. تجربه کشورهای توسعه‌یافته نیز نشان داده است که مهم‌ترین سرمایه هر جامعه، نه منابع طبیعی بلکه نیروی انسانی توانمند آن است.

این اصل درباره سیستان و بلوچستان اهمیت دوچندان پیدا می‌کند؛ استانی که در سال‌های اخیر با اجرای پروژه‌های بزرگی همچون توسعه سواحل مکران، گسترش زیرساخت‌های بندر چابهار، توسعه شبکه ریلی، افزایش سرمایه‌گذاری در بخش معدن، انرژی، کشاورزی و ترانزیت، بیش از هر زمان دیگری به نیروهای متخصص و مدیران کارآمد نیاز دارد. اما درست در همین نقطه، یکی از عمیق‌ترین چالش‌های استان خودنمایی می‌کند؛ کمبود نیروی انسانی متخصص و خروج مستمر نیروهای توانمند از استان.

توسعه‌ای که بدون نیروی انسانی کامل نمی‌شود

بسیاری از کارشناسان معتقدند توسعه صرفاً با اختصاص اعتبارات عمرانی اتفاق نمی‌افتد. ساخت زیرساخت‌ها تنها بخشی از مسیر توسعه است؛ بخش مهم‌تر، بهره‌برداری صحیح از این ظرفیت‌ها توسط نیروهای متخصص، مدیران توانمند و کارکنان آموزش‌دیده است. هر پروژه‌ای که اجرا می‌شود، برای ادامه فعالیت خود به نیروی انسانی نیاز دارد و هر خلأ در این بخش، مستقیماً بر کیفیت خدمات، سرعت اجرای طرح‌ها و حتی میزان سرمایه‌گذاری اثر می‌گذارد. در سیستان و بلوچستان این موضوع طی سال‌های گذشته به یکی از چالش‌های مزمن تبدیل شده است.

آمارهایی که زنگ خطر را به صدا درآورده‌اند

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی سیستان و بلوچستان، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، تصویری نگران‌کننده از وضعیت نیروی انسانی دستگاه‌های اجرایی ارائه می‌دهد. مهرداد عرب‌اول می‌گوید: با وجود اختصاص سهمیه‌های استخدامی، میزان خروج کارکنان از بدنه اداری استان 1.7 برابر ظرفیت جذب نیرو بوده است. 

همین یک جمله به خوبی ابعاد مسئله را نشان می‌دهد. یعنی هرچقدر دولت برای استخدام نیروی جدید برنامه‌ریزی می‌کند، سرعت خروج نیروها از استان بیشتر از ورود آنهاست. به گفته وی، در سال 1401 تعداد هزار و 291 مجوز استخدامی برای استان صادر شد و در مجموع نیز برای سال‌های 1401 تا 1404 حدود دو هزار و 287 سهمیه استخدامی پیش‌بینی شده است. اما این آمار نتوانسته خلأ ایجاد شده را جبران کند؛ زیرا روند خروج نیرو همچنان از روند جذب پیشی گرفته است.

چرا نیروهای متخصص استان را ترک می‌کنند؟ پاسخ این سؤال را باید در مجموعه‌ای از عوامل جست‌وجو کرد. فاصله زیاد استان از مراکز تصمیم‌گیری کشور، محدودیت برخی امکانات آموزشی و درمانی، کمبود زیرساخت‌های رفاهی، شرایط سخت اقلیمی در برخی مناطق، فاصله زیاد شهرها، مشکلات ناشی از خشکسالی و همچنین اختلاف سطح برخورداری با بسیاری از استان‌های کشور، از مهم‌ترین عواملی هستند که باعث می‌شوند بخشی از نیروهای متخصص، ادامه فعالیت در استان را دشوار بدانند.

در برخی شهرستان‌های شمال استان، خشکسالی نزدیک به سه دهه، شرایط اقتصادی و اجتماعی را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. در جنوب استان نیز اگرچه ظرفیت‌های اقتصادی فراوانی وجود دارد، اما هنوز بسیاری از زیرساخت‌های رفاهی و خدماتی متناسب با سرعت توسعه پروژه‌ها رشد نکرده‌اند. مجموع این عوامل باعث شده ماندگاری نیروی انسانی به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مدیران استان تبدیل شود.

چرخه‌ای که توسعه را کند می‌کند

کارشناسان توسعه منطقه‌ای معتقدند خروج نیروهای متخصص، تنها یک مسئله اداری نیست. وقتی پزشک متخصص، استاد دانشگاه، کارشناس فنی، مدیر پروژه، مهندس یا معلم باتجربه استان را ترک می‌کند، تنها یک صندلی خالی نمی‌شود؛ بلکه بخشی از تجربه، دانش و سرمایه اجتماعی استان نیز از دست می‌رود.

این موضوع به مرور زمان یک چرخه معیوب ایجاد می‌کند. کمبود نیروی انسانی موجب کاهش کیفیت خدمات می‌شود؛ کاهش کیفیت خدمات، انگیزه ماندگاری را کمتر می‌کند؛ در نتیجه افراد بیشتری استان را ترک می‌کنند. این روند دوباره کمبود نیروی انسانی را تشدید می‌کند. همین چرخه، سرعت توسعه استان را نیز کاهش می‌دهد.

استان فرصت‌های بزرگ با کمبود نیروی متخصص

سیستان و بلوچستان امروز دیگر تنها استانی محروم نیست؛ بلکه به یکی از مهم‌ترین مناطق راهبردی کشور تبدیل شده است. چابهار، مکران، کریدورهای ترانزیتی، ظرفیت‌های معدنی، انرژی‌های تجدیدپذیر، تجارت مرزی، شیلات، کشاورزی گرمسیری و صنایع معدنی، همگی به مدیران و متخصصان توانمند نیاز دارند. سرمایه‌گذاران نیز پیش از هر چیز به وجود نیروی انسانی متخصص نگاه می‌کنند. هرچه استان بتواند سرمایه انسانی خود را حفظ کند، جذب سرمایه نیز آسان‌تر خواهد شد.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان تاکید می‌کند: اگرچه هزار و 831 پست سازمانی مصوب در دستگاه‌های اجرایی استان وجود دارد، اما ماندگاری نیروی انسانی همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام اداری سیستان و بلوچستان است.

به گفته عرب‌اول، صرف استخدام نیرو نمی‌تواند مشکل را حل کند؛ بلکه باید شرایطی فراهم شود که کارکنان انگیزه ماندن و ادامه فعالیت در استان را داشته باشند. به گفته رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، استاندار سیستان و بلوچستان نیز موضوع کمبود نیروی انسانی را به صورت ویژه دنبال کرده است.

وی می‌گوید با پیگیری استاندار، مکاتباتی با سازمان امور استخدامی کشور انجام شده تا حمایت‌های ویژه‌ای برای تأمین و تثبیت نیروی انسانی دستگاه‌های اجرایی استان در نظر گرفته شود. این حمایت‌ها می‌تواند شامل امتیازات ویژه برای کارکنان، افزایش انگیزه ماندگاری و فراهم شدن شرایط مناسب‌تر برای ادامه خدمت در استان باشد.

تجربه جهان چه می‌گوید؟

بررسی تجربه مناطق کمتر برخوردار در کشورهای مختلف نشان می‌دهد بسیاری از دولت‌ها برای حفظ نیروهای متخصص، از مشوق‌های متنوع استفاده می‌کنند. پرداخت فوق‌العاده‌های ویژه، تامین مسکن سازمانی، حمایت از ادامه تحصیل، ارتقای سریع‌تر شغلی، امکانات آموزشی برای خانواده کارکنان، توسعه خدمات درمانی و رفاهی و اعطای امتیازات استخدامی از جمله سیاست‌هایی است که در بسیاری از کشورها برای جلوگیری از مهاجرت نیروهای متخصص اجرا می‌شود.

برخی کارشناسان معتقدند سیستان و بلوچستان نیز به بسته‌ای جامع از این مشوق‌ها نیاز دارد؛ زیرا رقابت برای جذب و نگهداشت نیروی انسانی متخصص، دیگر صرفاً با استخدام امکان‌پذیر نیست.

پیشرفت و آبادانی از نیروی انسانی آغاز می‌شود

اگرچه اجرای پروژه‌های عمرانی، توسعه زیرساخت‌ها و جذب سرمایه‌گذاری در سیستان و بلوچستان طی سال‌های اخیر شتاب گرفته، اما موفقیت این برنامه‌ها در نهایت به نیروی انسانی وابسته است. هیچ پروژه‌ای بدون متخصص، مدیر، کارشناس و نیروی آموزش‌دیده به نتیجه مطلوب نمی‌رسد. بنابراین، حفظ سرمایه انسانی باید هم‌ردیف توسعه زیرساخت‌ها قرار گیرد؛ چرا که نیروی انسانی، موتور محرک همه برنامه‌های توسعه‌ای است.

سیستان و بلوچستان امروز در نقطه‌ای تعیین‌ کننده قرار دارد؛ استانی که از یک‌سو ظرفیت‌های کم‌نظیر اقتصادی، ترانزیتی و سرمایه‌گذاری را در اختیار دارد و از سوی دیگر با یکی از جدی‌ترین چالش‌های سرمایه انسانی روبه‌روست. اگر روند خروج نیروهای متخصص ادامه پیدا کند، حتی بزرگ‌ترین پروژه‌های عمرانی نیز با کمبود نیروی کارآمد مواجه خواهند شد و دستیابی به اهداف توسعه‌ای با کندی همراه می‌شود.

در مقابل، اگر سیاست‌های موثر برای حفظ و ماندگاری نیروهای متخصص، ایجاد مشوق‌های ویژه، ارتقای کیفیت زندگی، تقویت زیرساخت‌های رفاهی و افزایش انگیزه خدمت در استان به‌صورت جدی دنبال شود، سیستان و بلوچستان می‌تواند علاوه بر حفظ نخبگان خود، به مقصدی جذاب برای جذب نیروهای متخصص از سراسر کشور نیز تبدیل شود. سرمایه انسانی، مهم‌ترین سرمایه هر جامعه است و آینده توسعه سیستان و بلوچستان، بیش از هر چیز، به حفظ همین سرمایه گره خورده است.

انتهای پیام/