خون‌بازی در جاده‌های شمال/ چرا تعداد جان‌باختگان تصادفات بالاست؟

به گزارش خبرگزاری تسنیم از گرگان، تصادفات جاده‌ای همچنان یکی از مسائل جدی حوزه حمل‌ونقل در کشور است؛ حوادثی که بخش قابل توجهی از آنها در جاده‌های برون‌شهری رخ می‌دهد و هر سال جان هزاران نفر را می‌گیرد. براساس آمار سازمان پزشکی قانونی، در سال 1404، 19 هزار و 540 نفر در حوادث رانندگی کشور جان باختند؛ آماری که در مقایسه با 19 هزار و 435 فوتی سال 1403 تغییر چندانی نداشته است.

بررسی محل وقوع این حوادث نیز نشان می‌دهد جاده‌های برون‌شهری همچنان سهم بالایی در تلفات دارند. در سال 1404، 13 هزار و 382 نفر در محورهای برون‌شهری، 4 هزار و 979 نفر در محورهای درون‌شهری و هزار و 73 نفر در محورهای روستایی جان خود را از دست دادند. همین آمار نشان می‌دهد که ایمنی جاده‌ها، وضعیت محورهای مواصلاتی و نحوه تردد در آنها همچنان از عوامل مهم در کاهش تلفات رانندگی است.

در گلستان نیز وضعیت جاده‌ها و تلفات ناشی از تصادفات نیازمند توجه جدی است. در طرح نوروزی 1405، 20 نفر در حوادث جاده‌ای استان جان باختند که البته نسبت به 23 فوتی مدت مشابه سال قبل، 13 درصد کاهش داشت. با این حال، ترکیب تلفات قابل توجه بود؛ براساس اعلام پلیس راه استان، 14 نفر از این 20 جان‌باخته راکب موتورسیکلت بودند. این آمار نشان می‌دهد موتورسواران در گلستان همچنان یکی از گروه‌های در معرض خطر در حوادث جاده‌ای هستند.

مسئله فقط به موتورسواران محدود نمی‌شود. عابران پیاده نیز در شمار کاربران آسیب‌پذیر راه‌ها قرار دارند و در کنار آنها، رفتار رانندگان، سرعت غیرمجاز، سبقت‌های پرخطر و بی‌توجهی به مقررات از عواملی است که می‌تواند شدت حوادث را افزایش دهد. در کنار رفتار رانندگان، وضعیت خود جاده نیز اهمیت دارد؛ بخشی از محورهای گلستان دوطرفه و فاقد جداکننده فیزیکی هستند و در برخی مسیرها همچنان نیاز به تعریض و اصلاح نقاط پرخطر وجود دارد.

از طرف دیگر، تعداد وسایل نقلیه استان طی سال‌های گذشته رشد قابل توجهی داشته است. براساس آمار اعلام‌شده از سوی پلیس راه گلستان، تعداد خودروهای استان از حدود 96 هزار دستگاه در سال 1391 به بیش از 500 هزار دستگاه در سال جاری رسیده است. رشد ناوگان در شرایطی اتفاق افتاده که توسعه معابر و ظرفیت برخی محورهای استان متناسب با این افزایش پیش نرفته و همین موضوع، مدیریت ترافیک و ایمنی تردد را دشوارتر کرده است.

در چنین شرایطی، کاهش تلفات نیازمند توجه همزمان به رفتار کاربران، برخورد با تخلفات حادثه‌ساز و اصلاح زیرساخت‌های جاده‌ای است. تجربه برخی محورهای استان نیز نشان داده است که اصلاح نقاط حادثه‌خیز و افزایش ایمنی مسیر می‌تواند در کاهش حوادث مؤثر باشد، اما همچنان محورهایی وجود دارند که نیازمند اقدامات جدی‌تر هستند.

اکنون با توجه به اینکه از ابتدای مهرماه تاکنون 19 نفر در حوادث ترافیکی راه‌های استان گلستان جان خود را از دست داده‌اند، این پرسش مطرح است که مهم‌ترین عوامل تداوم این حوادث در جاده‌های استان چیست و پلیس برای کاهش تلفات چه اقداماتی را دنبال می‌کند؟ در گفت‌وگوی تفصیلی محمود شهرکی، رئیس پلیس راه استان گلستان، وضعیت جان باختگان، سهم عابران پیاده و موتورسواران، تخلفات حادثه‌ساز، نقاط پرخطر، وضعیت محورهای دوطرفه و رشد تردد وسایل نقلیه در جاده‌های استان را بررسی کرده‌ایم.

تسنیم: آمار تلفات ترافیکی گلستان در ابتدای مهرماه چه تصویری از وضعیت ایمنی راه‌های استان ارائه می‌دهد و چرا عابران پیاده و موتورسواران سهم بالایی از این تلفات دارند؟

شهرکی: از ابتدای مهرماه تاکنون 19 نفر در حوادث ترافیکی در سطح راه‌های استان گلستان جان خود را از دست داده‌اند که بررسی نوع کاربران ترافیکی نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از این تلفات مربوط به کاربران آسیب‌پذیر یعنی عابران پیاده و راکبان موتورسیکلت است. از مجموع 19 جان‌باخته، چهار نفر عابر پیاده و 6 نفر راکب موتورسیکلت بوده‌اند و سایر جان‌باختگان نیز مربوط به رانندگان و سرنشینان خودروهای سواری بوده‌اند.

این آمار نشان می‌دهد که مسئله ایمنی ترافیک صرفاً به رفتار رانندگان خودروهای سواری محدود نمی‌شود و باید همه اجزای نظام ترافیک را همزمان مورد توجه قرار داد. عابر پیاده و موتورسوار در صورت وقوع تصادف، به دلیل نداشتن حفاظ فیزیکی مناسب در مقایسه با سرنشینان خودرو، آسیب‌پذیری بسیار بیشتری دارند و شدت پیامدهای تصادف برای این دو گروه بالاتر است.

از سوی دیگر، روند تلفات در روزهای ابتدایی مهرماه نیز نیازمند توجه جدی است. از ابتدای مهر تا سیزدهم این ماه، روند حوادث و تلفات در برخی محورهای استان افزایشی بوده و انتظار ما این است که با افزایش رعایت مقررات، احتیاط بیشتر و توجه رانندگان به شرایط راه، این روند در ادامه ماه کنترل و بهبود پیدا کند.

واقعیت این است که کاهش تلفات نیازمند یک رویکرد چندوجهی است. برخورد قانونی با تخلفات ضروری است، اما در کنار آن باید آموزش، فرهنگ‌سازی، ارتقای مهارت رانندگی، ایمن‌سازی مسیرها و توجه ویژه به کاربران آسیب‌پذیر نیز دنبال شود. وقتی سهم عابر پیاده و موتورسوار در تلفات بالاست، باید برای این گروه‌ها برنامه مشخص و هدفمند داشت و نمی‌توان صرفاً با برخورد انتظامی انتظار کاهش پایدار تلفات را داشت.

تسنیم: پلیس در برابر تخلفات حادثه‌ساز و رانندگان پرخطر چه رویکردی دارد؟ آیا برخوردهای بازدارنده می‌تواند رفتارهای پرخطر را کنترل کند؟

شهرکی: یکی از مهم‌ترین ریشه‌های حوادث ترافیکی، تخلفات رانندگی است و به همین دلیل برخورد با تخلفات حادثه‌ساز و رفتارهای پرخطر، خط قرمز پلیس راه محسوب می‌شود. بی‌نظمی، سرعت غیرمجاز، سبقت غیرمجاز و حرکات مخاطره‌آمیز رفتارهایی هستند که فقط جان فرد متخلف را تهدید نمی‌کنند، بلکه امنیت سایر کاربران راه را نیز به خطر می‌اندازند.

در مواردی که یک وسیله نقلیه همزمان مرتکب دو تخلف حادثه‌ساز شود، برخورد قانونی تشدید می‌شود. برای نمونه، خودرویی که همزمان مرتکب سرعت غیرمجاز و سبقت غیرمجاز شود، مشمول توقیف 72 ساعته در پارکینگ خواهد شد و برای راننده نیز نمره منفی در نظر گرفته می‌شود. هدف از این اقدام، صرفاً اعمال قانون نیست، بلکه جلوگیری از تکرار رفتار پرخطر و خارج کردن موقت وسیله نقلیه و راننده از چرخه خطرآفرینی است.

در مورد خودروها و رانندگانی که رفتار آنها به شکل جدی مخاطره‌آمیز و خطرآفرین باشد، با هماهنگی و دستور مقام قضایی امکان توقیف 21 روزه نیز وجود دارد. این دسته از رانندگان باید بدانند که تردد پرخطر در جاده، موضوعی فردی نیست؛ زیرا کوچک‌ترین خطای آنها ممکن است جان چندین نفر را در معرض خطر قرار دهد.

در کنار برخورد قانونی، آموزش نیز برای رانندگان دارای رفتارهای پرخطر پیش‌بینی شده است. سیاست پلیس این است که برخورد انتظامی و اقدامات آموزشی در کنار یکدیگر دنبال شوند. یک راننده خوب فقط کسی نیست که مهارت فنی رانندگی داشته باشد؛ رعایت مقررات، افزایش مهارت، صبر و گذشت نیز بخش مهمی از رفتار صحیح ترافیکی است و مجموعه این عوامل می‌تواند در کاهش تصادفات مؤثر باشد.

تسنیم: بخش مهمی از تصادفات مرگبار به وضعیت راه و زیرساخت‌های ایمنی مربوط است. مهم‌ترین نقاط و محورهایی که از نگاه پلیس نیازمند اصلاح هستند کدام‌اند؟

شهرکی: ایمنی راه یک موضوع چندعاملی است و نمی‌توان تمام تصادفات را صرفاً به رفتار راننده نسبت داد. یکی از موضوعات مهم در کاهش تصادفات، اصلاح و ایمن‌سازی محورهایی است که فاقد جداکننده فیزیکی هستند. تصادفات رخ‌به‌رخ از جمله مرگبارترین انواع تصادفات محسوب می‌شوند و در محورهای دوطرفه، احداث جداکننده فیزیکی می‌تواند در کاهش احتمال برخورد مستقیم خودروها نقش مهمی داشته باشد.

گلستان در سال‌های گذشته از نظر تعداد نقاط حادثه‌خیز شرایط مناسبی نداشت و حتی بعد از تهران، یکی از استان‌هایی بود که تعداد نقاط حادثه‌خیز بالایی داشت. خوشبختانه با اقداماتی که طی سال‌های اخیر انجام شده، وضعیت بسیاری از این نقاط بهبود پیدا کرده است و روند اصلاح نقاط حادثه‌خیز در استان رضایت‌بخش بوده است.

در این زمینه از اقدامات اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای استان تشکر می‌کنیم، اما همچنان نیازمند تداوم این اقدامات هستیم. انتظار داریم همین روند اصلاح و ایمن‌سازی در محورهای شمالی استان نیز با جدیت بیشتری دنبال شود؛ زیرا بخشی از محورهای پرتردد همچنان از نظر ایمنی و ظرفیت تردد نیازمند مداخله زیرساختی هستند.

محور آق‌قلا به بندرترکمن از جمله مسیرهایی است که نیازمند توجه جدی و احداث جداکننده فیزیکی است. همچنین محور قدیم کردکوی ـ گرگان ـ بندرگز، کلاله ـ گنبدکاووس، آق‌آباد ـ گنبدکاووس، گنبدکاووس ـ دیگچه، انبارالوم ـ آق‌قلا و آق‌قلا ـ اینچه‌برون از جمله محورهای دوطرفه و پرتردد استان هستند که به دلیل نبود جداکننده فیزیکی، نیازمند اقدامات ایمن‌سازی و در برخی موارد تعریض هستند. اصلاح این زیرساخت‌ها در کنار کنترل تخلفات می‌تواند به شکل محسوسی احتمال تصادفات شدید و مرگبار را کاهش دهد.

تسنیم: یکی از چالش‌های اساسی، رشد سریع تعداد وسایل نقلیه است. آیا زیرساخت‌های ترافیکی استان توان پاسخگویی به این حجم از وسایل نقلیه را دارد؟

شهرکی: تعداد وسایل نقلیه در استان گلستان طی سال‌های گذشته رشد بسیار قابل‌توجهی داشته است. طبیعتاً چنین رشدی نیازمند توسعه متناسب زیرساخت‌های جاده‌ای، معابر، ظرفیت عبور و همچنین تجهیزات و امکانات مدیریت ترافیک است.

مشکل اینجاست که توسعه زیرساخت‌ها متناسب با رشد وسایل نقلیه پیش نرفته است. وقتی تعداد وسایل نقلیه چندین برابر می‌شود اما ظرفیت معابر و خیابان‌ها با همان سرعت افزایش پیدا نمی‌کند، طبیعی است که مدیریت ترافیک با دشواری‌های بیشتری مواجه شود. این ناترازی، هم در مدیریت جریان ترافیک و هم در حوزه ایمنی اثرگذار است.

بنابراین برای حل مسئله ترافیک نباید صرفاً به برخورد با تخلفات اکتفا کرد. پلیس وظیفه کنترل و اعمال قانون را بر عهده دارد، اما توسعه زیرساخت، اصلاح هندسی مسیرها، افزایش ظرفیت معابر، ایجاد جداکننده‌های فیزیکی در محورهای مورد نیاز و رفع نقاط پرخطر نیز باید همزمان دنبال شود.

از طرف دیگر، افزایش تعداد وسایل نقلیه به این معناست که تعداد کاربران جاده‌ای نیز افزایش پیدا کرده و در نتیجه کوچک‌ترین ضعف در رفتار رانندگی یا زیرساخت می‌تواند پیامد گسترده‌تری داشته باشد. بنابراین نگاه به ایمنی ترافیک باید از یک اقدام مقطعی و صرفاً انتظامی فراتر برود و به عنوان یک مسئله مستمر در حوزه حمل‌ونقل، زیرساخت و فرهنگ عمومی دنبال شود.

تسنیم: پلیس برای کاهش تلفات کاربران آسیب‌پذیر و اصلاح فرهنگ ترافیک چه برنامه‌ای دارد و نقش آموزش را در کنار برخورد انتظامی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

شهرکی: در ماه‌های اخیر عابران پیاده و راکبان موتورسیکلت سهم قابل‌توجهی از تلفات حوادث ترافیکی را به خود اختصاص داده‌اند و این مسئله نشان می‌دهد که باید برای کاهش آسیب‌پذیری این دو گروه برنامه جدی‌تری داشته باشیم. برخورد انتظامی لازم است، اما به تنهایی کافی نیست و آموزش و فرهنگ‌سازی باید در کنار آن دنبال شود.

به همین دلیل، در برنامه‌های هفته انتظامی، موضوع ارتقای فرهنگ ترافیک و آموزش عمومی مورد توجه قرار گرفته است. ارتباط با طلایه‌داران ترافیک، استفاده از ظرفیت دهیاران در روستاها و اجرای برنامه‌های آموزشی در مدارس و مساجد از جمله اقداماتی است که با هدف افزایش آگاهی عمومی و اصلاح رفتارهای ترافیکی دنبال می‌شود.

مدرسه، مسجد و محیط‌های اجتماعی می‌توانند در شکل‌گیری رفتار صحیح ترافیکی نقش مهمی داشته باشند. فرهنگ ترافیک موضوعی نیست که صرفاً در زمان دریافت گواهینامه یا هنگام اعمال قانون به افراد آموزش داده شود؛ بلکه باید از سنین پایین و در محیط‌های مختلف اجتماعی نهادینه شود.

در نهایت، کاهش تلفات یک مسئولیت مشترک است. پلیس وظیفه دارد با تخلفات حادثه‌ساز برخورد کند، دستگاه‌های مسئول باید برای اصلاح زیرساخت‌ها اقدام کنند و خود کاربران ترافیکی نیز باید مسئولیت رفتار خود را بپذیرند. اگر راننده مهارت کافی داشته باشد، مقررات را رعایت کند، در رانندگی صبور باشد و نسبت به جان دیگران احساس مسئولیت کند، بخش مهمی از زمینه‌های وقوع حوادث قابل کنترل خواهد بود.

انتهای پیام/