خشکسالی در خوزستان؛ روایت چند سال هشدار، نگرانی و پرسش‌های بی‌پاسخ

به گزارش خبرگزاری تسنیم از خوزستان، زهرا سلیمی فعال رسانه‌ای و خبرنگار ـ خوزستان؛ استانی که نامش با کارون، کرخه، دز و تالاب‌های بزرگ گره خورده است، این روزها بیش از هر زمان دیگری با واژه‌ای تلخ شناخته می‌شود؛ «خشکسالی».

سال‌هاست که مسئولان از کاهش بارش‌ها، افت ذخایر سدها، تنش آبی، تهدید کشاورزی و خطر برای تالاب‌ها سخن می‌گویند. هر سال آمارها نگران‌کننده‌تر می‌شود و هر سال هشدارها جدی‌تر. اما پرسش اصلی اینجاست؛ چرا استانی که قلب منابع آبی ایران محسوب می‌شود، حالا خود با بحران آب دست‌وپنجه نرم می‌کند؟

داستان خشکسالی خوزستان، داستان امروز و دیروز نیست. این روایت از سال‌ها پیش آغاز شد؛ زمانی که کارشناسان و مدیران حوزه آب نسبت به کاهش بارندگی‌ها و تغییرات اقلیمی هشدار دادند، اما در دو سال اخیر، شدت بحران به اندازه‌ای افزایش یافته که تقریباً همه دستگاه‌های مسئول درباره آن موضع‌گیری کرده‌اند.

در تیرماه 1404، علی عبداللهی، مدیرکل مدیریت بحران خوزستان، اعلام کرد که سال آبی جاری یکی از خشک‌ترین سال‌های 60 سال اخیر استان بوده است. او گفت میزان بارش‌ها نسبت به شرایط نرمال حدود 40 درصد کاهش یافته و همین موضوع باعث افت شدید آورد رودخانه‌ها و سدهای استان شده است.

این هشدار در حالی مطرح شد که مناطق جنوبی استان از جمله آبادان و خرمشهر با تنش آبی روبه‌رو بودند و برای تأمین آب آشامیدنی، ناوگان تانکرهای آبرسان به منطقه اعزام شد.
چند ماه بعد، موسی مدحجی، رئیس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان، نسبت به وضعیت تالاب‌های استان هشدار داد.

او در خرداد 1404 اعلام کرد که در صورت تأمین نشدن حق‌آبه‌های زیست‌محیطی، تالاب‌های خوزستان با تنش آبی جدی مواجه خواهند شد. مدحجی تأکید کرد که خشکسالی، گرمای شدید و تبخیر بالا، شرایط تالاب‌ها را شکننده‌تر از گذشته کرده است.

همزمان کارشناسان هواشناسی نیز از شرایط کم‌سابقه اقلیمی خبر دادند. محمد سبزه‌زاری، مدیرکل هواشناسی خوزستان، اعلام کرد که استان ششمین سال خشکسالی متوالی خود را پشت سر می‌گذارد و میزان بارندگی‌ها به‌طور قابل توجهی کمتر از میانگین بلندمدت بوده است. به گفته او، ماه‌های ابتدایی سال آبی با خشکی کم‌سابقه همراه بوده‌اند.

اما شاید یکی از مهم‌ترین اظهارنظرهای سال گذشته مربوط به سازمان آب و برق خوزستان باشد. علی شهبازی، معاون مطالعات جامع منابع آب این سازمان، در آبان 1404 اعلام کرد که سال آبی 1403 تا 1404 یکی از خشک‌ترین سال‌های ثبت‌شده در تاریخ منابع آبی خوزستان بوده است.

او از کاهش 41 درصدی ورودی سدها نسبت به سال قبل و کاهش بیش از 53 درصدی نسبت به میانگین بلندمدت خبر داد. آماری که نشان می‌دهد بحران تنها در آسمان نیست؛ بلکه در پشت سدهای استان نیز به وضوح دیده می‌شود.

خشکسالی تنها منابع آب شرب را تهدید نکرده است. بخش کشاورزی نیز یکی از بزرگ‌ترین قربانیان این وضعیت بوده است. جواد سلطانی‌کاظمی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان، آذرماه 1404 اعلام کرد که سال زراعی 1403 تا 1404 یکی از سخت‌ترین سال‌های تاریخ کشاورزی استان بوده و بیش از 40 هزار میلیارد تومان خسارت به این بخش وارد شده است. او این دوره را بزرگ‌ترین خشکسالی سال‌های اخیر خوزستان توصیف کرد.

در سطح ملی نیز هشدارها ادامه دارد. احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور، در سال 1404 نسبت به شرایط کم‌بارشی و تشدید بحران آب در کشور هشدار داد و از احتمال ثبت یکی از خشک‌ترین دوره‌های اقلیمی در دهه‌های اخیر سخن گفت.

وقتی این اظهارات را کنار هم قرار می‌دهیم، یک تصویر مشترک شکل می‌گیرد؛ تصویری از استانی که سال به سال خشک‌تر شده، رودخانه‌هایش کم‌آب‌تر شده‌اند، تالاب‌هایش نگران‌کننده‌تر شده‌اند و کشاورزانش خسارت‌های بیشتری دیده‌اند.

اما نکته مهم این است که تقریباً همه مسئولان در سخنان خود بر یک موضوع تأکید دارند؛ خوزستان تنها با کمبود بارش روبه‌رو نیست. مجموعه‌ای از عوامل شامل تغییرات اقلیمی، افزایش دما، مدیریت منابع آب، کاهش ورودی سدها، مصرف بالا و فشار بر منابع آبی در شکل‌گیری این وضعیت نقش داشته‌اند.

امروز خوزستان در نقطه‌ای ایستاده که هر تصمیم درباره آب، مستقیماً بر زندگی میلیون‌ها نفر تأثیر می‌گذارد؛ از کشاورزان و دامداران گرفته تا ساکنان شهرها، صنایع و محیط زیست.

سوالی که هنوز بی‌پاسخ مانده است این است که، اگر مسئولان طی سال‌های اخیر بارها درباره کاهش بارندگی، افت ذخایر سدها، خشکسالی کم‌سابقه، تهدید تالاب‌ها و خسارت‌های سنگین کشاورزی هشدار داده‌اند، چرا خوزستان همچنان هر سال با بحرانی عمیق‌تر از سال قبل روبه‌رو می‌شود؟

آیا مشکل فقط خشکسالی است، یا زمان آن رسیده که درباره نحوه مدیریت منابع آب در استانی که روزگاری نماد فراوانی آب در ایران بود، پرسش‌های جدی‌تری مطرح شود؟

انتهای پیام/