گزارش | سالمندی جمعیت در چهارمحال‌وبختیاری؛ چالش بزرگ سال‌های آینده

به گزارش خبرگزاری تسنیم از شهرکرد، جمعیت ایران آرام‌آرام در حال تغییر چهره است؛ خانواده‌ها کوچک‌تر شده‌اند، تولدها کاهش پیدا کرده و همزمان با افزایش امید به زندگی، سهم سالمندان از جمعیت بیشتر می‌شود.

این تغییر فقط یک مسئله جمعیتی نیست؛ وقتی تعداد سالمندان افزایش پیدا می‌کند، نیازهای جامعه هم تغییر می‌کند و نظام سلامت، خانواده، خدمات اجتماعی، شهرسازی و حتی بازار کار باید خود را با این واقعیت تازه هماهنگ کنند. به همین دلیل، سالمندی جمعیت از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی کشور در سال‌های آینده است.

چهارمحال‌وبختیاری نیز در همین مسیر قرار دارد، اما مسئله را نمی‌توان فقط با گفتن اینکه «جمعیت استان در حال پیر شدن است» توضیح داد. سؤال مهم‌تر این است که سرعت این تغییر چقدر است و استان برای مواجهه با پیامدهای آن چه اندازه آماده شده است؟

زیرا سالمندی جمعیت زمانی به یک مسئله جدی تبدیل می‌شود که تعداد سالمندان افزایش پیدا کند، اما زیرساخت‌ها، خدمات و حتی سبک زندگی خانواده‌ها متناسب با این تغییر رشد نکرده باشند.

سالمندی جمعیت می‌تواند فشار بیشتری بر نظام سلامت وارد کند

بر اساس آخرین آمار بیش از 118 هزار نفر از جمعیت چهارمحال‌وبختیاری بالای 60 سال و بیش از 81 هزار نفر بالای 65 سال هستند. این آمار فقط تعداد سالمندان را  نشان می‌دهد؛ پشت این اعداد، هزاران خانواده قرار دارند که بخشی از آنها با مسئله مراقبت از والدین سالمند، هزینه‌های درمان، محدودیت‌های حرکتی و نیاز به خدمات توانبخشی مواجه‌اند.

البته افزایش سن به معنای ناتوانی نیست. بسیاری از سالمندان سالم، مستقل و فعال هستند و می‌توانند همچنان نقش مهمی در خانواده و جامعه داشته باشند. بنابراین سیاست سالمندی نباید صرفاً بر «نگهداری» از سالمندان متمرکز باشد؛ مسئله اصلی این است که چه شرایطی فراهم شده تا افراد بتوانند دوران سالمندی را با استقلال، سلامت و مشارکت اجتماعی بیشتری سپری کنند.

در حال حاضر بخشی از این مسئولیت بر عهده مراکز خدمات سالمندان و دستگاه‌های حمایتی است. طبق اعلام دبیرخانه شورای ملی سالمندان، 18 مراکز روزانه و سه مرکز شبانه‌روزی سالمندان در چهارمحال‌وبختیاری فعال است و حدود هزار و 200 سالمند از خدمات این مراکز استفاده می‌کنند. خدماتی مانند توانبخشی، پزشکی، پرستاری، فیزیوتراپی، کاردرمانی، روان‌شناسی و مددکاری در این مراکز ارائه می‌شود.

اما مقایسه تعداد سالمندان استان با جمعیتی که از خدمات مراکز تخصصی استفاده می‌کنند، نشان می‌دهد بخش بزرگی از سالمندان خارج از این مراکز و عمدتاً در خانواده زندگی می‌کنند.

همین موضوع اهمیت مراقبت در منزل، حمایت از خانواده‌ها و دسترسی عادلانه سالمندان به خدمات را بیشتر می‌کند؛ چراکه همه سالمندان قرار نیست به مرکز نگهداری مراجعه کنند و اتفاقاً بخش قابل توجهی از آنها می‌خواهند در خانه و در کنار خانواده خود زندگی کنند.

از سوی دیگر، سالمندی جمعیت می‌تواند فشار بیشتری بر نظام سلامت وارد کند. افزایش سن معمولاً با افزایش نیاز به مراقبت‌های پزشکی، توانبخشی و بیماری‌های مزمن همراه است.

الگوی سنتی مراقبت از سالمندان نیز نمی‌تواند تنها تکیه‌گاه آینده باشد

بنابراین اگر برنامه‌ریزی فقط به افزایش ظرفیت مراکز درمانی یا نگهداری محدود شود، بخشی از مسئله دیده نشده است؛ پیشگیری، مراقبت مستمر، توانبخشی، مراقبت در منزل و آموزش خانواده‌ها هم باید در این معادله دیده شوند.

مسئله حتی از حوزه سلامت هم فراتر می‌رود. سالمندی جمعیت به این معناست که شهرها و روستاها نیز باید برای حضور جمعیت بیشتری از سالمندان مناسب باشند؛ از پیاده‌رو و حمل‌ونقل گرفته تا دسترسی به مراکز خدماتی و امکان حضور سالمندان در فعالیت‌های اجتماعی. اگر محیط زندگی برای فرد سالمند مناسب نباشد، حتی یک سالمند سالم و توانمند نیز ممکن است به‌تدریج خانه‌نشین و وابسته شود.

از طرف دیگر، خانواده نیز در حال تغییر است. خانواده‌های کوچک‌تر و کاهش تعداد فرزندان به این معناست که در آینده ممکن است تعداد بیشتری از سالمندان، تعداد کمتری فرزند یا عضو خانواده برای مراقبت در اختیار داشته باشند. بنابراین الگوی سنتی مراقبت از سالمندان نیز نمی‌تواند تنها تکیه‌گاه آینده باشد و نقش خدمات اجتماعی و مراقبتی در کنار خانواده اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

به همین دلیل، مسئله اصلی فقط این نیست که «چند سالمند داریم»، بلکه باید پرسید چه تعداد از آنها سالمندِ تنها، نیازمند مراقبت، دارای بیماری‌های مزمن یا نیازمند خدمات توانبخشی هستند و استان برای هرکدام چه پاسخی دارد؟ ظرفیت موجود چقدر است و در صورت افزایش جمعیت سالمند، این ظرفیت تا چه اندازه پاسخگو خواهد بود؟حالا چهارمحال‌وبختیاری در برابر یک تغییر جمعیتی قرار دارد که از امروز باید برای پیامدهای فردای آن آماده شود.

18 مرکز روزانه برای سالمندان؛ خدمات بدون جدایی از خانواده

معصومه محمدی مدیرکل بهزیستی چهارمحال‌وبختیاری در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با اشاره به جمعیت سالمندان استان اظهار داشت: 14 هزار و 856 سالمند تحت پوشش بهزیستی قرار دارند و در حال حاضر سه مرکز شبانه‌روزی نگهداری سالمندان در شهرکرد و بروجن فعال است.

 مدیرکل بهزیستی استان چهارمحال‌وبختیاری، اظهار کرد: جمعیت 65 ساله و بالاتر استان 81 هزار و 221 نفر و جمعیت 60 ساله و بالاتر 118 هزار و 340 نفر است که از این تعداد 54 هزار و 713 نفر مرد هستند و 14 هزار و 856 سالمند تحت پوشش بهزیستی قرار دارند.

وی افزود: در حال حاضر سه مرکز نگهداری سالمندان در شهرکرد و بروجن فعال است و مرکز چهارم که مختص نگهداری شبانه‌روزی آقایان است، تا ماه آینده در شهرکرد افتتاح خواهد شد.

محمدی با اشاره به فعالیت 18 مرکز روزانه سالمندان در استان گفت: این مراکز به گونه‌ای فعالیت می‌کنند که ضمن حفظ عزت نفس و تکریم سالمند، فرد در کنار خانواده زندگی می‌کند و برای گذراندن اوقات فراغت خود به مراکز سالمندان مراجعه می‌کند.

مدیرکل بهزیستی چهارمحال‌وبختیاری ادامه داد: سالمندان در این مراکز از خدمات آموزشی، پزشکی، پرستاری، توانبخشی، فرهنگی و هنری بهره‌مند می‌شوند و اوقات فراغت آنها به شکل مناسبی سپری می‌شود تا از گوشه‌نشینی در خانه و حرکت به سمت افسردگی و آلزایمر دوران سالمندی جلوگیری شود.

از رفاه و معیشت تا درمان؛ نیاز سالمندان در شورای ساماندهی پیگیری می‌شود

وی درباره برنامه‌های ساماندهی سالمندان در استان بیان کرد: شورای ساماندهی سالمندان در سال 1386 توسط هیئت وزیران تشکیل و پس از آن به استان‌ها ابلاغ شد. ریاست این شورا بر عهده استاندار یا معاون سیاسی استاندار است و دبیرخانه آن نیز در بهزیستی قرار دارد.

محمدی افزود: از زمان تشکیل این شورا، خدمات رفاهی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، درمانی، معیشتی و سایر خدمات مورد نیاز سالمندان مورد توجه قرار گرفته است. 15 دستگاه عضو این شورا هستند و جلسات کمیته‌های تخصصی به صورت سه‌ماهه برگزار می‌شود.

وی ادامه داد: جلسات مشابهی نیز در شهرستان‌ها به ریاست فرمانداران برگزار می‌شود و دستگاه‌های عضو، نیازمندی‌های سالمندان را در حوزه‌های مختلف احصا می‌کنند. نیازهایی که قابلیت اجرایی در دستگاه‌ها و در سطح اجتماع داشته باشند، توسط بهزیستی به عنوان دبیرخانه شورا پیگیری می‌شود و وظایف هر دستگاه نیز به آن دستگاه ابلاغ می‌شود تا در راستای رفع نیازهای سالمندان اقدام کنند.

نیازهای درمانی؛ مهم‌ترین نیاز تخصصی سالمندان

مدیرکل بهزیستی چهارمحال‌وبختیاری با اشاره به مهم‌ترین نیاز سالمندان از نظر تخصصی گفت: مهم‌ترین نیاز سالمندان در دوران سالمندی، نیازهای درمانی است و با توجه به اینکه دوران سالمندی گسترده را در چند سال آینده، به‌ویژه در سال 1430، خواهیم داشت، لازم است زیرساخت‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، عمرانی و به‌ویژه معیشتی و درمانی از همین حالا به گونه‌ای فراهم شود که زندگی سالم دوران سالمندی را در ابر‌بحران سالمندی پیش‌رو داشته باشیم.

محمدی افزود: این موضوع مختص استان نیست و مسئله‌ای کشوری محسوب می‌شود؛ چراکه کشور در سال 1430 اوج دوران بحران سالمندی خود را طی می‌کند.

وی بیان کرد: از همین حالا در راستای برنامه‌های شورای ساماندهی سالمندان و کمیته تخصصی سالمندان، هم در کشور و هم در بهزیستی، برنامه‌ها به گونه‌ای پیش می‌رود که جامعه در آینده بتواند پاسخگوی نیازمندی‌های جامعه سالمندی باشد که در سال‌های بعد قشر اعظم هرم جمعیتی کشور و استان خواهد بود.

محمدی خاطرنشان کرد: این مسیر یک‌شبه طی نمی‌شود، بلکه باید نیازمندی‌ها از همین حالا احصا شود، برای آنها فکر و برنامه‌ریزی شود، اتاق فکری تشکیل شود و با فراهم کردن زیرساخت‌ها برای پذیرش سالمندان در جامعه اقدام شود.

خانواده؛ رکن اصلی خدمات به سالمندان

محمدی یکی از نمونه‌های این زیرساخت‌ها را مناسب‌سازی فضاهای عمومی عنوان کرد و گفت: معابر عمومی، پیاده‌روها، پارک‌ها، اماکن عمومی و فرهنگی، ادارات اجرایی استان و سایر نهادها باید به گونه‌ای مناسب‌سازی شوند که دسترسی آسان و بدون مانع برای سالمندان فراهم باشد.

وی افزود: یک سالمند باید بتواند به راحتی در جامعه تردد کند و خدمات اجتماعی خود را بدون هیچ مانعی و با کمترین حمایت دریافت کند.

مدیرکل بهزیستی چهارمحال‌وبختیاری با تأکید بر نقش خانواده در حمایت از سالمندان گفت: نقش خانواده‌ها در خصوص سالمندان اساسی و کاربردی است. برنامه‌های سازمان بهزیستی در سطح کشور و استان در حال حرکت از مرکز‌محوری به سمت خانواده‌محوری است و رکن اصلی خدمات، چه برای فرد دارای معلولیت، چه بیمار و چه سالمند، خانواده است.

محمدی ادامه داد: این موضوع باید به حدی در اجتماع نهادینه و فرهنگ‌سازی شود که خانواده‌ها خودشان مسائل و مشکلات سالمندان را مورد توجه قرار دهند و دستگاه‌های اجرایی و دولت نیز کمک‌حال خانواده‌ها باشند.

وی افزود: هر پدر و مادری فرزندانی دارد که برای به ثمر رساندن آنها تلاش زیادی کرده است و اکنون فرزندان، خانواده و اقوام درجه یک باید وظیفه‌ای را که در قبال سالمندان و والدینشان بر عهده دارند، ایفا کنند.

وقتی سالمند به مراقبت‌های ویژه نیاز دارد

محمدی گفت: سازمان بهزیستی و سایر دستگاه‌های اجرایی عضو شورای ساماندهی سالمندان استان نیز بر اساس نیازمندی سالمندان در این مسیر نقش دارند. شبکه بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی و سایر نهادهای حمایتی و تأمین اجتماعی نیز در راستای نگهداری سالمندان کمک می‌کنند.

وی با اشاره به مشکلات خانواده‌ها در زمینه نگهداری برخی سالمندان اظهار کرد: شاید عمده مشکلاتی که خانواده‌ها در مورد سالمندان دارند، مربوط به مراقبت‌های ویژه از افرادی باشد که در دوران سالمندی به خدمات خاص نیاز دارند.

مدیرکل بهزیستی چهارمحال‌وبختیاری ادامه داد: بسیاری از افراد در دوران سالمندی با توهم، آلزایمر، پارکینسون یا اختلالات شایع دوران سالمندی مواجه می‌شوند و اگر سالمند بستری شود و به زخم بستر مبتلا شود، شرایط خاص نگهداری از او برای خانواده‌ها مشکل ایجاد می‌کند.

نیاز سالمندان فقط درمان نیست

محمدی با اشاره به بافت فرهنگی، سنتی و بومی استان گفت: خوشبختانه این شرایط به گونه‌ای است که استقبال از مراکز روزانه سالمندان بسیار بالاتر از مراکز شبانه‌روزی است.

مدیرکل بهزیستی چهارمحال‌وبختیاری در پایان تأکید کرد: مهم‌ترین نیاز سالمند فقط نیاز درمانی نیست، بلکه مجموعه‌ای از نیازها باید مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: نیازهای هر فرد از زمانی که از دوران کودکی فاصله می‌گیرد و وارد عرصه اجتماع می‌شود، متنوع است و می‌تواند شامل نیازهای درمانی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی باشد.

محمدی خاطرنشان کرد: مجموعه نیازها بر اساس دهک خانواده، میزان دسترسی سالمند به خدمات اجتماعی، نیاز سالمند به خدمات درمانی و موارد دیگر می‌تواند متفاوت باشد و نمی‌توان گفت سالمند صرفاً یک نیاز خاص دارد.

سالمندی در استان؛ 12 درصد جمعیت بالای 60 سال دارند

همچنین مهربان صادقی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد و رییس مرکز بهداشت استان چهارمحال و بختیاری در گفت و گو با خبرنگار تسنیم، با اشاره به خدمات سلامت سالمندان در چهارمحال‌وبختیاری، عنوان کرد: افراد بالای 60 سال می‌توانند خدمات مراقبتی و پیشگیرانه را به‌صورت سالانه و رایگان در خانه‌های بهداشت، پایگاه‌های سلامت و مراکز خدمات جامع سلامت دریافت کنند.

وی اظهار کرد: روز جهانی سالمند 9 مهرماه و هفته ملی سالمند از 4 تا 10 مهرماه سال 1405 با شعار «عصر زندگی طولانی‌تر؛ بازاندیشی در نظام‌ها برای زندگی بهتر» برگزار می‌شود و این مناسبت فرصتی برای توجه بیشتر به سلامت، کرامت و جایگاه سالمندان است.

صادقی افزود: بر اساس آخرین تقسیم‌بندی وزارت بهداشت، افراد بالای 65 سال سالمند محسوب می‌شوند و در سه گروه نوسالمندی 65 تا 74 سال، سالخوردگی 75 تا 84 سال و کهنسالی 85 سال به بالا قرار می‌گیرند، اما خدمات سلامت از 60 سالگی ارائه می‌شود.

وی گفت: 12 درصد جمعیت چهارمحال‌وبختیاری بالای 60 سال و 8 درصد بالای 65 سال هستند که درصد سالمندان استان نسبت به میانگین کشوری پایین‌تر است.

از فشار خون تا افسردگی؛ سالمندان چه خدماتی می‌گیرند؟

رییس مرکز بهداشت استان چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه خدمات سالمندان در دو بخش مراقبتی و آموزشی ارائه می‌شود، ادامه داد: در بخش مراقبتی، برای سالمندان بالای 60 سال 6 خدمت اصلی ارائه می‌شود که شامل بررسی دیابت، فشار خون و چربی خون برای پیشگیری از سکته‌های قلبی و مغزی و انجام سالانه آزمایش قند و چربی خون است.

وی افزود: بررسی وضعیت تغذیه سالمند با اندازه‌گیری قد، وزن و شاخص توده بدنی، ارزیابی خطر زمین‌خوردن، شناسایی افسردگی، غربالگری سرطان پستان در زنان 60 تا 70 سال و غربالگری سرطان روده بزرگ در سالمندان 60 تا 70 سال از دیگر خدمات است.

صادقی با اشاره به پیگیری سالمندان پس از غربالگری گفت: سالمندان بر اساس نتایج بررسی‌ها، در صورت نیاز پیگیری می‌شوند و خدمات لازم را دریافت می‌کنند.

آموزش سبک زندگی سالم برای دوران سالمندی

وی همچنین از ارائه مکمل‌های غذایی به سالمندان خبر داد و گفت: ویتامین D با دوز 50 هزار واحد برای مصرف ماهانه و کلسیم یا کلسیم D برای مصرف روزانه با هدف پیشگیری از پوکی استخوان و حفظ تعادل سالمندان ارائه می‌شود.

معاون بهداشت استان چهارمحال و بختیاری ادامه داد: در بخش آموزشی نیز موضوعاتی مانند تغذیه، سلامت روان، فعالیت بدنی و توان‌بخشی در دوران سالمندی آموزش داده می‌شود. این آموزش‌ها به‌صورت چهره‌به‌چهره، کلاس‌های گروهی و از طریق شبکه‌های اجتماعی و فیلم‌های آموزشی ارائه می‌شود.

صادقی در پایان خاطرنشان کرد: دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد در ارائه خدمات سلامت سالمندان در حوزه پیشگیری و مراقبت، در فهرست 4 دانشگاه برتر قرار دارد.

انتهای پیام/7540