کاهش آسیب‌های اجتماعی در ایلام؛ روایت کامل اقدامات و چالش‌ها

ابوالحسن مهدوی، مدیرکل دفتر اجتماعی و فرهنگی استانداری ایلام در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری تسنیم در ایلام با اشاره به روند کاهشی آسیب‌های اجتماعی در استان گفت: بر اساس گزارش‌های رسمی دانشگاه علوم پزشکی، آمار اقدام به خودکشی در پنج‌ماهه نخست سال از 313 مورد به 217 مورد کاهش یافته و آمار اقدام به خودکشی دانش‌آموزان نیز در سال 1404 بیش از 40 درصد کاهش داشته است. این کاهش نتیجه مجموعه‌ای از اقدامات در حوزه‌های آموزش، غربالگری، درمان، حمایت اجتماعی، مداخله تشکلهای مردم نهاد، توسعه مراکز مشاوره و برخورد قضایی بوده است.

مهدوی با تأکید بر نقش رسانه‌ها در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اظهار کرد: رسانه‌ها با آگاهی‌بخشی و نقد منصفانه می‌توانند در ترویج مهارت‌های زندگی — از جمله کنترل هیجانات، تفکر نقادانه، ارتباطات فردی، حل مسئله و همدلی — که نقش مهمی در کاهش آسیب‌ها دارند، مؤثر باشند. وی افزود: پرداختن به آسیب‌های اجتماعی بدون حضور و مشارکت رسانه‌ها عملاً غیرممکن است و نقد رسانه‌ها نشانه دغدغه‌مندی آن‌ها برای نجات جان انسان، بالا بردن کیفیت زندگی و استحکام خانواده است. رسانه با آموزش مهارت ها و آگاهی بخشی، تاب آوری افراد و جامعه را در برابر بحران ها و آسیب ها بالا می برد.

مدیرکل دفتر اجتماعی استانداری ایلام با اشاره به تقویت کادر تخصصی در مراکز درمانی گفت: سال گذشته 30 روان‌شناس به مجموعه شبکه بهداشت استان اضافه شدند و این روان‌شناسان با استقرار در پایگاه‌های سلامت شهری و روستایی موفق شدند رتبه برتر کشور را در غربالگری و شناسایی به‌هنگام موارد پرخطر کسب کنند. همچنین استقرار روان‌پزشک در بیمارستان‌های استان، از جمله بیمارستان تازه‌تأسیس ملکشاهی، از اولویت‌های اصلی برای خدمات تخصصی در حوزه سلامت روان است.

وی از راه‌اندازی مراکز سراج به‌عنوان بازوی حمایتی برای افراد دارای سابقه اقدام به خودکشی یاد کرد و افزود: این مراکز با حضور تیم‌های تخصصی شامل روان‌پزشک، روان‌شناس و مددکار اجتماعی، فراتر از درمان، به چالش‌های جانبی آسیب‌دیدگان مانند مشکلات معیشتی یا خانوادگی رسیدگی می‌کنند. هم‌اکنون دو مرکز سراج در استان فعال است و طرح توسعه آن در سایر شهرستان‌ها پس از ارزیابی‌های مهرماه عملیاتی خواهد شد. همچنین در حال حاضر 8 پایگاه اورژانس اجتماعی در استان فعال است و با رایزنی‌های صورت‌گرفته، برای برخی شهرستان‌های کم‌جمعیت‌تر نیز زیرساخت‌های حمایتی تأمین شده است.

مهدوی با اشاره به اجرای موفق «طرح نماد» (نظام مراقبت‌های اجتماعی دانش‌آموزان) افزود: این طرح با غربالگری سالانه دانش‌آموزان از طریق آزمون و با حمایت کادر آموزشی مدارس، امکان شناسایی به‌موقع سطوح مختلف سلامت روان را فراهم کرده است. در صورت شناسایی دانش‌آموزان نیاز به حمایت، سیستم ارجاع به مراکز «نشاط» فعال می‌شود و دانش آموز با مداخله موثر مدرسه و روانشناس مورد حمایت قرار می گیرد. هم‌اکنون 12 مرکز روانشناختی نشاط در استان فعال است و خط تلفنی 1570 نیز در کنار سایر خطوط مشاوره (1480، 123 و 190) خدمات مشاوره‌ای را به دانش‌آموزان و والدین ارائه می‌دهد. با تمرکز آموزش‌وپرورش بر مشاوره سلامت روان، تزریق 28 روان‌شناس به مدارس و اجرای دقیق طرح نماد، آمار اقدام به خودکشی دانش‌آموزان در سال 1404 بیش از 40 درصد کاهش یافته است. 

مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی با اشاره به پیوند مستقیم میان نظارت قضایی و کاهش آسیب‌ها تصریح کرد: یکی از اقدامات مؤثر در کاهش آمار خودکشی سال 1404، ورود قاطعانه دادستانی و معاونت پیشگیری از وقوع جرم دادگستری برای مقابله با قاچاق و توزیع غیرمجاز آفت‌کش قوی «قرص برنج» (فسفید آلومینیوم) بود. از آنجا که این قرص عامل 30 درصد خودکشی‌های استان بود، برخورد با فروشندگان غیرمجاز موجب کاهش معنادار این آمار شد. فسفید آلومینیوم در کشور به‌صورت قانونی موجود نیست و هر نوع عرضه آن غیرقانونی است. مدیریت دسترسی به این ابزار از طریق دادستانی با همکاری سازمان صنعت، معدن و تجارت، جهاد کشاورزی و دانشگاه علوم پزشکی، یکی از ارکان اصلی کنترل در سطح استان است.

مهدوی با تأکید بر ضرورت پیوند میان دانشگاه و بدنه اجرایی گفت: رویکرد ما در این دفتر، پیشبرد برنامه‌ها بر پایه یافته‌های علمی و پژوهشی است. بهره‌بردن از پژوهشگران و تیم اندیشه‌ورز در استانداری و انجام پژوهش‌های متعدد کیفی به همت اساتید و هیأت علمی دانشگاهها انجام شده و همین امر نقشه‌راهی است که تصمیمات و برنامه ها بر اساس آن اتخاذ می‌شود.

بر اساس آمار رسمی که توسط مرکز ملی رصد وزارت کشور در خصوص 22 مساله اجتماعی منتشر شده، روند آسیب‌های اجتماعی در ایلام در بسیاری از موارد مانند اعتیاد،طلاق،کودک آزاری، همسر آزاری ، فرار از منزل کاهشی است و این نشان از استحکام خانواده، فرهنگ حمایت از همدیگر و نتیجه اقدامات چندلایه در حوزه‌های آموزش، درمان، حمایت اجتماعی، اجرای برنامه های ارتقاء سرمایه اجتماعی و مداخله قضایی بوده است. با این حال، کمبود زیرساخت‌های تخصصی بستری روان‌پزشکی، نبود پوشش بیمه ای در مراجعه افراد به مراکز مشاوره، اثربخشی عوامل کلان اقتصادی و اجتماعی، و تضاد ارزش‌های سنتی و مدرن همچنان از چالش‌های اصلی استان محسوب می‌شوند. تداوم همکاری بین‌بخشی، تقویت زیرساخت‌های درمانی و فرهنگی، و تصمیم‌گیری مبتنی بر پژوهش، مسیر تداوم این روند کاهشی را هموارتر خواهد کرد.

مدیرکل دفتر اجتماعی و فرهنگی استانداری ایلام با بیان کمبود زیرساخت‌های درمانی خاطرنشان کرد: با وجود پیگیری‌های مستمر، ایلام همچنان از نبود مرکز تخصصی بستری سلامت روان رنج می‌برد و از معدود استانهایی است که فاقد چنین زیرساخت با اهمیتی است. فقدان بخش تخصصی بستری روان‌پزشکی در استان یک خلأ جدی در چرخه درمان بیماران است و ایجاد این زیرساخت، راهکاری استاندارد برای کاهش پایدار آمار خودکشی محسوب می‌شود. با شناسایی و بستریِ به‌موقع موارد در معرض خطر جدی خودکشی می‌تواند هم به افراد و خانواده ها کمک کرد و هم تغییر محسوسی در شاخص‌های آماری استان ایجاد کند.

مهدوی در ادامه با تفکیک سطوح تحلیل آسیب‌های اجتماعی به سه لایه کلان، میانه و خرد تصریح کرد: در سطح کلان، سیاست‌گذاری‌های ملی فرهنگی، اجتماعی و متغیرهای اقتصادی تأثیرگذارند، اما اقتصاد تنها عامل بروز آسیب نیست؛ چراکه در میان موارد خودکشی استان، افرادی با تمکن مالی و جایگاه مناسب اجتماعی نیز وجود داشته‌اند. پژوهش‌های علمی دانشگاه‌های استان نشان می‌دهند بخشی از وقوع خودکشی در ایلام همبستگی معناداری با رویدادهای ناشی از سیاست‌گذاری‌های کلان‌محور نظیر مسئله کنکور و ناکامی، بیکاری و شوک‌های اقتصادی (ورشکستگی، تورم افسارگسیخته، اخراج از کار) دارد.

وی با اشاره به ضرورت مداخلات تخصصی در لایه فردی افزود: بخش قابل‌توجهی از موارد خودکشی در استان ناشی از اختلافات خانوادگی و اختلالات خلقی و روانی است که نیازمند خدمات تخصصی روان‌شناسی و روان‌پزشکی است. عوامل ژنتیکی، اثرات جنگ و پساجنگ، مهاجرت و سبک زندگی نیز در تحلیل این آسیب دخیل‌اند.

مهدوی همچنین با اشاره به ریشه بسیاری از آسیب‌های اجتماعی، به‌ویژه خودکشی، در تضاد میان ارزش‌های سنتی و گذر از جامعه سنتی به جامعه مدرن در استان افزود: تنش‌های اجتماعی ناشی از شکاف میان انتظارات جوانان در دنیای دیجیتال با واقعیت‌های محیطی و همچنین پافشاری بر برخی سنت‌های تعصبی، زمینه‌ساز احساس ناامیدی در میان بخشی از مردم، خصوصاً نسل جوانی که نیاز اساسی به امیدبخشی و امیدآفرینی دارند، شده است.

وی با اشاره به نیازهای فرهنگی استان گفت: استان ایلام به زیرساخت‌های فرهنگی و تفریحی مهمی مانند سینما، پارک زنان و دختران، سالن تئاتر مناسب و سایر برنامه‌های نشاط‌آفرین فرهنگی که می‌توانند به کاهش این پدیده و افزایش سلامت روان استان نقش داشته باشند، نیاز جدی دارد.

وی با تأکید بر لزوم تغییر رویکرد آموزشی افزود: اگرچه توان تغییر متغیرهای کلانی نظیر کنکور و سایر مسائل کلان ملی را نداریم، اما باید با افزایش مهارت‌های تاب‌آوری در برابر مشکلات زندگی، همدلی با آسیب‌دیدگان اجتماعی، ایجاد زیرساخت‌های درمان سلامت روان و آموزش‌های عمومیِ اولویت‌بخشی به سلامت روان بر موفقیت‌های تحصیلی، از بروز آسیب‌های جبران‌ناپذیر پیشگیری کنیم.

مهدوی با تأکید بر دغدغه شخصی و اجتماعی خود به‌عنوان عضوی از جامعه ایلام که حتی خودکشی یک نفر را هم بسیار مهم و غیرقابل جبران دانست، هدف اولیه استانداری را با همکاری تمامی دستگاه‌های مسئول، سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) و تشکل‌ها، استادان و پژوهشگران، در چشم انداز اولیه کاهش نرخ خودکشی استان به سطح میانگین کشوری (حدود 9.5 مورد در هر 100 هزار نفر) اعلام کرد.

انتهای پیام/180/