چرا راز و جرگلان همچنان با ‌محرومیت دست‌وپنجه نرم می‌کند؟

به گزارش خبرگزاری تسنیم از بجنورد، خراسان شمالی سال‌هاست در زمره استان‌هایی قرار دارد که فاصله میان ظرفیت‌های بالقوه و شاخص‌های توسعه‌یافتگی آن، یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی مدیریت استان محسوب می‌شود؛ استانی که از یک سو منابع طبیعی، ظرفیت‌های کشاورزی، دامپروری، صنایع‌دستی و توانمندی‌های انسانی قابل توجهی دارد و از سوی دیگر، در بسیاری از مناطق به‌ویژه شهرستان‌های مرزی و کم‌برخوردار، همچنان با کمبود زیرساخت، ضعف سرمایه‌گذاری و محدودیت امکانات مواجه است.

در این میان، شهرستان راز و جرگلان یکی از روشن‌ترین نمونه‌های این فاصله میان ظرفیت و توسعه است؛ منطقه‌ای که هرگاه سخن از ظرفیت‌های خراسان شمالی به میان می‌آید، بخشی از این توانمندی‌ها را می‌توان در آن مشاهده کرد، اما نبود زیرساخت مناسب و سرمایه‌گذاری کافی باعث شده بخش مهمی از این ظرفیت‌ها همچنان در حد توان بالقوه باقی بماند.

چند ماه قبل، با تصمیم دولت برای تمرکز بر محرومیت‌زدایی و توسعه این منطقه، تفاهم‌نامه اجرای «الگوی آبادانی و پیشرفت جامعه» شهرستان راز و جرگلان میان بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی، بنیاد علوی و استانداری خراسان شمالی به امضا رسید؛ تفاهم‌نامه‌ای که قرار است طی یک دوره پنج‌ساله، مسیر تازه‌ای برای توسعه اقتصادی، ارتقای عدالت اجتماعی و توانمندسازی جوامع محلی این شهرستان ایجاد کند.

براساس اعلام استاندار خراسان شمالی، ارزش این تفاهم‌نامه 72 هزار میلیارد تومان است؛ رقمی که اگر به‌درستی به پروژه‌های مولد، زیرساختی و اشتغال‌زا هدایت شود، می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین برنامه‌های سرمایه‌گذاری و محرومیت‌زدایی تاریخ راز و جرگلان را رقم بزند.

راز و جرگلان؛ شهرستانی با ظرفیت‌های بزرگ و زیرساخت‌های کوچک

راز و جرگلان از جمله مناطقی است که ظرفیت‌های متنوع اقتصادی آن، امکان ایجاد زنجیره‌های تولید و اشتغال را فراهم می‌کند. پرورش اسب ترکمن یکی از شناخته‌شده‌ترین ظرفیت‌های این منطقه است؛ ظرفیتی که در صورت توسعه اصولی می‌تواند از یک فعالیت سنتی به یک صنعت اقتصادی و گردشگری تبدیل شود.

نوغانداری و تولید ابریشم نیز از دیگر ظرفیت‌های منطقه است. در کنار آن، فرش و صنایع‌دستی، کشاورزی، دامپروری و تولید گیاهان دارویی از حوزه‌هایی هستند که می‌توانند در صورت ورود سرمایه و فناوری، ارزش افزوده بیشتری برای مردم منطقه ایجاد کنند.

مسئله اصلی اما اینجاست که برخورداری از ظرفیت، به‌تنهایی به معنای توسعه‌یافتگی نیست. زمانی که جاده، آب، شهرک صنعتی، امکانات رفاهی، بازار فروش، صنایع تبدیلی و زیرساخت‌های لازم برای سرمایه‌گذاری فراهم نباشد، محصول و تولیدکننده محلی همچنان در یک چرخه محدود باقی می‌مانند.

راز و جرگلان امروز بیش از آنکه با کمبود ظرفیت مواجه باشد، با کمبود زیرساخت برای بالفعل کردن ظرفیت‌های خود روبه‌روست.

شهرک صنعتی؛ حلقه مفقوده سرمایه‌گذاری در راز و جرگلان

یکی از مشکلاتی که در مسیر توسعه اقتصادی شهرستان مطرح می‌شود، ضعف زیرساخت‌های صنعتی است. نبود یا ناکافی بودن زیرساخت‌های مناسب برای استقرار واحدهای تولیدی، عملاً دست سرمایه‌گذاران را برای ورود به منطقه می‌بندد.

وقتی یک شهرستان از تولیدات کشاورزی، دامپروری، صنایع‌دستی و محصولات بومی برخوردار است، اما امکان فرآوری، بسته‌بندی، نگهداری و عرضه صنعتی محصولات در همان منطقه وجود ندارد، بخش قابل توجهی از ارزش افزوده از شهرستان خارج می‌شود.

توسعه صنایع تبدیلی می‌تواند در این زمینه یک راهکار جدی باشد؛ چرا که ایجاد واحدهای فرآوری محصولات کشاورزی، دامپروری، گیاهان دارویی، ابریشم و صنایع مرتبط با اسب ترکمن، علاوه بر ایجاد اشتغال مستقیم، زنجیره‌ای از مشاغل خدماتی و تخصصی را نیز فعال خواهد کرد.

آب؛ مسئله‌ای که هر سال تکرار می‌شود

یکی دیگر از چالش‌های مهم راز و جرگلان، مسئله آب است؛ موضوعی که در منطقه همزمان دو چهره متفاوت دارد؛ از یک سو کمبود منابع پایدار آب و از سوی دیگر، خروج حجم قابل توجهی از روان‌آب‌ها در زمان بارندگی و تبدیل شدن بخشی از این منابع به سیلاب.

جمع‌آوری و مدیریت روان‌آب‌ها می‌تواند در کنار اجرای طرح‌های آبخیزداری و ایجاد زیرساخت‌های ذخیره و انتقال آب، بخشی از مشکلات منطقه را کاهش دهد.

اگر منابع آبی موجود به شکل علمی مدیریت و ذخیره شود، علاوه بر کاهش خسارت سیلاب، امکان استفاده از آب برای کشاورزی، دامپروری و حتی توسعه فضای سبز و فعالیت‌های اقتصادی فراهم خواهد شد.

این موضوع نشان می‌دهد که توسعه راز و جرگلان تنها با تزریق اعتبار به پروژه‌های عمرانی محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند یک برنامه جامع برای مدیریت منابع طبیعی و تبدیل ظرفیت‌های منطقه به مزیت اقتصادی است.

وعده 72 همتی برای محرومیت‌زدایی؛ پول چگونه هزینه می‌شود؟

بهمن نوری، استاندار خراسان شمالی، درباره برنامه دولت برای توسعه راز و جرگلان با اشاره به تفاهم‌نامه منعقدشده با بنیاد مستضعفان اظهار داشت که بیش از 7 هزار میلیارد تومان اعتبار برای محرومیت‌زدایی این منطقه اختصاص یافته است.

وی درباره ابعاد این تفاهم‌نامه گفت: این توافق به ارزش 72 همت منعقد شده و بخشی از منابع در قالب تسهیلات و بخشی نیز در قالب کمک‌هایی است که بنیاد مستضعفان از منابع داخلی خود اختصاص می‌دهد.

استاندار خراسان شمالی افزود: اجرای این قرارداد از امسال آغاز شده و قرار است طی پنج سال ادامه داشته باشد و در این مدت سرمایه‌گذاری‌ها و اقدامات توسعه‌ای در منطقه دنبال شود.

نوری با اشاره به اینکه مقدمات و پایه‌های اجرای طرح از هم‌اکنون آغاز شده است، تأکید کرد که طرح توانمندسازی جوانان روستایی نیز در استان در حال اجراست و می‌تواند به عنوان یکی از پایه‌های اصلی این برنامه مورد استفاده قرار گیرد.

به گفته وی، هدف نهایی این اقدامات، توانمند کردن مجموعه منطقه و ایجاد زمینه برای توسعه بیشتر در شهرستان راز و جرگلان است.

سرمایه‌گذاری باید به اشتغال و تولید ختم شود

تجربه اجرای طرح‌های محرومیت‌زدایی در مناطق مختلف کشور نشان داده است که صرف اختصاص اعتبار نمی‌تواند به‌تنهایی شاخص‌های توسعه را تغییر دهد. آنچه اهمیت بیشتری دارد، نحوه هزینه‌کرد منابع و انتخاب پروژه‌هایی است که بتوانند پس از پایان دوره سرمایه‌گذاری، خودشان مولد ثروت و اشتغال باشند.

راز و جرگلان برای عبور از وضعیت موجود، به پروژه‌هایی نیاز دارد که ارتباط مستقیمی با ظرفیت‌های واقعی شهرستان داشته باشند.

سرمایه‌گذاری در زنجیره اسب ترکمن، توسعه نوغانداری و ابریشم، ایجاد صنایع تبدیلی کشاورزی، فرآوری گیاهان دارویی، توسعه دامپروری، رونق فرش و صنایع‌دستی و ایجاد بازارهای جدید برای محصولات محلی می‌تواند بخشی از این مسیر باشد.

در کنار آن، توسعه زیرساخت‌های آب، راه، انرژی، ارتباطات، آموزش فنی و حرفه‌ای و امکانات رفاهی نیز باید همزمان دنبال شود؛ زیرا تولید بدون زیرساخت پایدار، در نهایت به فعالیتی محدود و کم‌رمق تبدیل خواهد شد.

مردم راز و جرگلان؛ چشم‌انتظار خروج از چرخه محرومیت

برای مردم مناطق کمتر برخوردار، اجرای چنین تفاهم‌نامه‌هایی زمانی معنا پیدا می‌کند که نتیجه آن در زندگی روزمره دیده شود؛ شغل پایدار ایجاد شود، جوانان مجبور به مهاجرت نشوند، کشاورز بتواند محصول خود را با ارزش افزوده بیشتری به فروش برساند و سرمایه‌گذار نیز برای حضور در منطقه دغدغه زیرساخت نداشته باشد.

امروز بخش مهمی از امید مردم راز و جرگلان به اجرای همین طرح گره خورده است؛ طرحی که اگر از مسیر صحیح خود خارج نشود، می‌تواند فرصت متفاوتی برای این شهرستان ایجاد کند.

البته در مقابل، حجم بالای منابعی که برای اجرای طرح پیش‌بینی شده، یک مطالبه جدی نیز ایجاد می‌کند؛ اینکه مردم باید بدانند این اعتبار دقیقاً در چه بخش‌هایی هزینه خواهد شد، چه میزان اشتغال ایجاد می‌کند، چه پروژه‌هایی در اولویت قرار دارند و سهم هر بخش از سرمایه‌گذاری چه خواهد بود.

پایان محرومیت با عدد بزرگ یا برنامه دقیق؟

راز و جرگلان امروز بیش از هر چیز به یک نقشه راه روشن نیاز دارد؛ نقشه‌ای که در آن منابع 72 هزار میلیارد تومانی صرفاً به پروژه‌های پراکنده عمرانی محدود نشود، بلکه به سمت ایجاد زیرساخت‌های ماندگار و زنجیره‌های اقتصادی هدایت شود.

اگر سرمایه‌گذاری‌ها بر اساس ظرفیت‌های واقعی شهرستان انجام شود، می‌توان انتظار داشت اسب ترکمن، ابریشم، فرش، کشاورزی، دامپروری و گیاهان دارویی از فعالیت‌های محدود و سنتی به بخش‌هایی از یک اقتصاد محلی پویا تبدیل شوند.

در کنار این موضوع، حل مشکلات آب، توسعه زیرساخت صنعتی و ایجاد امکانات رفاهی نیز باید همزمان دنبال شود؛ چرا که توسعه اقتصادی بدون کیفیت مناسب زندگی، پایدار نخواهد بود.

تفاهم‌نامه پنج‌ساله دولت و بنیاد مستضعفان اکنون در نقطه آغاز قرار دارد. 72 هزار میلیارد تومان، عدد بزرگی است؛ اما آنچه سرنوشت این اعتبار را تعیین می‌کند، نه بزرگی رقم، بلکه کیفیت برنامه‌ریزی، شفافیت هزینه‌کرد، نظارت و میزان تبدیل آن به تولید و اشتغال پایدار است.

راز و جرگلان سال‌ها ظرفیت داشته است؛ آنچه اکنون مردم انتظار دارند، تبدیل این ظرفیت‌ها به فرصت است؛ فرصتی که بتواند غبار محرومیت را از چهره شهرستان کنار بزند و توسعه را از روی کاغذ به زندگی مردم برساند.

انتهای پیام/311/.