پروژه شهید کچویی فردیس کی از وعده به واقعیت می‌رسد؟

خبرگزاری تسنیم ـ ابوالفضل جانی‌پور| ترافیک در فردیس دیگر یک مشکل مقطعی و محدود به ساعات خاص نیست؛ برای بسیاری از شهروندان این شهرستان، ایستادن‌های طولانی پشت چراغ‌ها، حرکت لاک‌پشتی خودروها در محورهای اصلی و گرفتار شدن در گره‌های ترافیکی به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده و توسعه جمعیتی و افزایش تردد خودروها در سال‌های گذشته، فشار مضاعفی بر شبکه معابر این شهر وارد کرده است.

همین مسئله باعث شده اجرای طرح‌های عمرانی و ترافیکی در فردیس بیش از گذشته اهمیت پیدا کند. در این میان، پروژه تقاطع غیرهمسطح شهید کچویی و امام علی(ع) یکی از طرح‌هایی است که مدیریت شهری فردیس برای کاهش بخشی از مشکلات ترافیکی غرب شهر روی آن حساب ویژه‌ای باز کرده است؛ پروژه‌ای که اگر مطابق طراحی و پیش‌بینی‌های انجام‌شده به بهره‌برداری برسد، می‌تواند جریان ترافیکی در یکی از محورهای مهم شهر را ساماندهی کند.

با این حال، مسئله امروز شهروندان فقط ضرورت اجرای این پروژه نیست. مردم فردیس سال‌هاست درباره این طرح می‌شنوند و حالا که عملیات اجرایی آن آغاز شده، انتظار دارند بدانند پروژه دقیقاً در چه مرحله‌ای قرار دارد، چه مقدار از عملیات انجام شده، چه موانعی همچنان بر سر راه آن وجود دارد و مهم‌تر از همه، چه زمانی قرار است این طرح به بهره‌برداری برسد.

واقعیت این است که برای شهروندی که هر روز در ترافیک این محدوده گرفتار می‌شود، تفاوت چندانی میان «معارض ملکی»، «خط انتقال برق» و «مشکل قراردادی» وجود ندارد؛ آنچه برای او اهمیت دارد، نتیجه‌ای است که باید در خیابان و در زمان سفر روزانه خود احساس کند. پروژه تقاطع غیرهمسطح شهید کچویی در قالب دو زیرگذر طراحی شده است.

بر اساس اطلاعات اعلام‌شده از سوی مدیریت شهری، یکی از زیرگذرها در مسیر شمال به جنوب حدود 350 متر و زیرگذر دیگر در مسیر جنوب به شمال حدود 300 متر طول خواهد داشت. در کنار این دو زیرگذر، اجرای عرشه‌ها و اصلاح مسیرهای دسترسی نیز در طرح پیش‌بینی شده است تا جریان حرکت خودروها در محدوده تقاطع از حالت فعلی خارج شود.

اهمیت پروژه از آن جهت است که محدوده شهید کچویی با چند محور مهم ارتباط دارد و هرگونه تغییر در نحوه عبور و مرور این نقطه می‌تواند بر ترافیک مسیرهای پیرامونی نیز اثرگذار باشد. مدیریت شهری، اجرای این طرح را اقدامی برای کاهش بار ترافیکی محدوده پل فردیس، جاده ملارد و بلوار شهید کچویی عنوان کرده است. به همین دلیل، کچویی را نمی‌توان صرفاً یک پروژه سازه‌ای دانست؛ این طرح بخشی از شبکه حمل‌ونقل فردیس است و میزان موفقیت آن در نهایت باید با اثرش بر جریان ترافیک سنجیده شود.

پروژه‌ای که بالاخره به کارگاه رسید

پروژه شهید کچویی سال‌ها با مسائل مختلفی از جمله تملک اراضی و رفع معارضات روبه‌رو بود و همین موضوع باعث شد فاصله میان طراحی و اجرای آن طولانی شود. مدیریت شهری فردیس در مقاطع مختلف اعلام کرد که برای تأمین اراضی موردنیاز پروژه با دستگاه‌های مختلف وارد مذاکره شده و تلاش برای رفع موانع حقوقی و ملکی ادامه دارد. در ادامه این روند، پروژه از مرحله پیگیری‌های اداری عبور کرد و عملیات اجرایی آن در محل آغاز شد.

این اتفاق برای شهروندان فردیس می‌توانست نشانه‌ای از پایان انتظار و آغاز یک دوره جدید باشد. در مراحل ابتدایی عملیات، تجهیز کارگاه، حصارکشی، اجرای برخی مسیرهای دسترسی، پیاده‌سازی محل شمع‌ها و حفاری شمع‌ها در دستور کار قرار گرفت. ورود ماشین‌آلات و آغاز عملیات عمرانی، به این معنا بود که پروژه دیگر صرفاً یک طرح مطالعاتی یا وعده بودجه‌ای نیست و حالا باید با شاخص‌های مشخص، میزان پیشرفت آن ارزیابی شود.

از این مرحله به بعد، انتظار افکار عمومی نیز تغییر می‌کند؛ دیگر نمی‌توان تنها از «آغاز پروژه» سخن گفت، بلکه باید مشخص شود عملیات با چه سرعتی پیش می‌رود و چه زمانی به پایان خواهد رسید. یکی از اصلی‌ترین چالش‌های پروژه، مسئله تملک و تعیین تکلیف اراضی موردنیاز بوده است.

در گزارش‌های منتشرشده، نام مجموعه‌هایی از جمله راه و شهرسازی، سازمان زندان‌ها و دستگاه‌های مرتبط با اراضی منابع طبیعی و کشاورزی در روند رفع معارضات پروژه مطرح شده و شهرداری فردیس نیز در مقاطع مختلف اعلام کرده که برای ادامه عملیات، نیازمند تعیین تکلیف این اراضی و افزایش همکاری میان دستگاه‌های مسئول است. این موضوع از نظر فنی و حقوقی قابل‌درک است.

پروژه‌ای در این ابعاد نمی‌تواند بدون تعیین تکلیف مالکیت زمین و حقوق دستگاه‌های مختلف اجرا شود، اما از نگاه شهروندان یک پرسش جدی همچنان وجود دارد؛ چرا رفع بخشی از این موانع تا زمان ورود پروژه به فاز اجرایی ادامه پیدا کرده است؟ اگر از سال‌ها قبل مشخص بوده که پروژه برای اجرا به زمین‌های متعلق به دستگاه‌های مختلف نیاز دارد، انتظار این بود که فرآیند تملک و توافق پیش از ورود پروژه به مرحله عملیات عمرانی با جدیت بیشتری تعیین تکلیف شود.

محمدرضا احمدی‌نژاد، شهردار فردیس، در پیگیری‌های مربوط به پروژه بر ضرورت تسریع در اجرای طرح و افزایش تعامل دستگاه‌های مرتبط تأکید کرده است. موضع مدیریت شهری در این زمینه روشن است؛ پروژه‌ای با چنین اثرگذاری ترافیکی نباید درگیر توقف‌های طولانی شود و رفع موانع آن باید با جدیت دنبال شود اما در کنار این تأکید، یک مطالبه مشخص از مدیریت شهری وجود دارد؛ برنامه زمان‌بندی پروژه باید برای مردم روشن باشد.

پروژه شهید کچویی زیر سایه معارضات تأسیساتی

وقتی شهرداری از تسریع عملیات سخن می‌گوید، شهروند باید بداند این تسریع قرار است در چه بازه زمانی خود را نشان دهد و پروژه در پایان هر مرحله باید به چه نقطه‌ای رسیده باشد. اعلام زمان‌بندی و گزارش منظم پیشرفت، می‌تواند از شکل‌گیری ابهام و بی‌اعتمادی درباره سرنوشت پروژه جلوگیری کند. در کنار مسائل ملکی، وجود تأسیسات زیرزمینی نیز از دیگر چالش‌های اجرای پروژه شهید کچویی است.

امیرحسین سلیمی، معاون امور زیربنایی، حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری فردیس در توضیحات منتشرشده درباره روند پروژه به موضوع رفع معارضات تأسیساتی اشاره کرده و خطوط برق 20 کیلوولت و کابل‌های 63 کیلوولت را از جمله مواردی دانسته که باید برای ادامه عملیات تعیین تکلیف شوند.

جابه‌جایی چنین تأسیساتی موضوع ساده‌ای نیست و طبیعتاً نیازمند هماهنگی با دستگاه‌های متولی، طراحی مسیر جایگزین و رعایت ملاحظات ایمنی است. بنابراین نمی‌توان انتظار داشت که چنین کاری بدون برنامه فنی انجام شود؛ اما در عین حال، وجود این موانع نباید به یک عبارت کلی برای توجیه تأخیر تبدیل شود. لازم است مشخص شود هر یک از این خطوط در چه مرحله‌ای از جابه‌جایی قرار دارند، مسئول مستقیم رفع معارض کدام دستگاه است و زمان نهایی تعیین تکلیف آن‌ها چه تاریخی خواهد بود.

در پروژه‌های بزرگ عمرانی، «فعال بودن کارگاه» به تنهایی معیار مناسبی برای سنجش پیشرفت نیست. ممکن است پروژه‌ای از نظر ظاهری فعال باشد اما بخش مهمی از عملیات اصلی هنوز آغاز نشده باشد. از سوی دیگر، ممکن است بخشی از کارهای زیرساختی انجام شده باشد که برای مردم قابل‌مشاهده نیست. به همین دلیل، درباره پروژه شهید کچویی نیز اعلام دقیق درصد پیشرفت فیزیکی اهمیت زیادی دارد.

شهروندان حق دارند بدانند پروژه اکنون چند درصد پیشرفت دارد، چه مقدار از شمع‌ها اجرا شده، عملیات خاک‌برداری و سازه‌ای در چه مرحله‌ای است، چه میزان از عرشه‌ها اجرا شده و چه مقدار از مسیر باقی مانده است. در کنار آن، میزان پیشرفت مالی پروژه نیز باید اعلام شود تا مشخص باشد چه مقدار از اعتبار مصوب هزینه شده و برای تکمیل طرح چه میزان اعتبار دیگر نیاز است.

نگاه منتقدان؛ آیا پروژه از نظر ترافیکی توجیه دارد؟

در کنار حمایت مدیریت شهری از پروژه، برخی اعضای شورای اسلامی شهر فردیس درباره ضرورت و میزان توجیه ترافیکی این طرح پرسش‌هایی مطرح کرده‌اند. ناصر نورپور، عضو شورای اسلامی شهر فردیس، از جمله افرادی است که درباره ضرورت اجرای تقاطع غیرهمسطح در این محدوده و میزان اثرگذاری آن بر ترافیک، نگاه انتقادی داشته است.

طرح چنین پرسش‌هایی را نباید صرفاً مخالفت با پروژه تلقی کرد. اتفاقاً یکی از وظایف شورای شهر این است که درباره طرح‌های بزرگ عمرانی، هزینه‌ها و نتایج مورد انتظار آن‌ها سؤال کند. یک پروژه چندصد میلیارد تومانی باید بتواند بر اساس مطالعات ترافیکی مشخص کند که پس از بهره‌برداری چه میزان از حجم تردد، زمان سفر و طول صف خودروها کاهش پیدا خواهد کرد.

مردم حق دارند بدانند پروژه‌ای که از منابع عمومی شهر برای آن هزینه می‌شود، دقیقاً چه مسئله‌ای را حل خواهد کرد. معصومه حسینی، کارشناس حوزه شهرسازی، در اظهارات خود درباره طرح‌های ترافیکی شهر بر ضرورت ساماندهی شریان‌های اصلی و اجرای طرح‌های موردنیاز برای کاهش گره‌های ترافیکی تأکید کرده است. با این حال، نقش شورا در چنین پروژه‌ای نباید فقط به تصویب اعتبار و حمایت از اجرای طرح محدود شود.

شورا باید به عنوان نهاد ناظر، روند اجرای پروژه، میزان هزینه‌کرد، زمان‌بندی و کیفیت عملیات را نیز دنبال کند و درصورتی‌که پروژه از برنامه عقب افتاد، از مدیریت شهری درباره دلایل این عقب‌ماندگی توضیح بخواهد. موضوع دیگری که نمی‌توان از کنار آن به سادگی گذشت، هزینه اجرای پروژه است. در مقاطعی رقمی در حدود 228 میلیارد تومان برای اجرای پروژه مطرح شده بود.

اما با توجه به فاصله زمانی میان برآورد اولیه و مراحل اجرایی، طبیعی است که هزینه‌های ساخت و قیمت مصالح، تجهیزات و خدمات فنی تغییر کرده باشد. به همین دلیل، اکنون باید رقم به‌روز پروژه نیز برای افکار عمومی مشخص باشد. اینکه تاکنون چه میزان هزینه شده، رقم قرارداد چقدر است، آیا پروژه مشمول تعدیل شده یا خیر و برای تکمیل آن چه مقدار اعتبار دیگر لازم است، از جمله اطلاعاتی است که می‌تواند تصویر واقعی‌تری از وضعیت پروژه ارائه کند.

شفافیت مالی در این مرحله نه یک موضوع حاشیه‌ای، بلکه بخشی از پاسخگویی مدیریت شهری به شهروندان است. آیا کچویی واقعاً ترافیک فردیس را کاهش می‌دهد؟ پاسخ به این سؤال را باید در عملکرد شبکه‌ای پروژه جست‌وجو کرد. هیچ تقاطع غیرهمسطحی به تنهایی نمی‌تواند تمام مشکلات ترافیکی یک شهر را حل کند، اما می‌تواند یکی از گره‌های مهم را باز کند؛ به‌شرط آنکه مسیرهای ورودی و خروجی، معابر پیرامونی و سایر پروژه‌های مکمل نیز متناسب با آن توسعه پیدا کنند.

حل ترافیک یا جابه‌جایی صف خودروها؟

اگر ظرفیت مسیرهای اطراف با حجم ترافیک هماهنگ نباشد، ممکن است بخشی از صف خودروها فقط از محل فعلی به چندصد متر جلوتر منتقل شود، بنابراین مدیریت شهری باید از هم‌اکنون مشخص کند پس از افتتاح کچویی، برای مسیرهای اطراف چه برنامه‌ای دارد و چگونه قرار است جریان ترافیک در کل محدوده مدیریت شود.

مریم امیری، کارشناس برنامه‌ریزی شهری و مدیریت شهری با اشاره به اهمیت پروژه تقاطع غیرهمسطح شهید کچویی، این طرح را از پروژه‌های مؤثر در ساماندهی شبکه ترافیکی غرب فردیس می‌داند و می‌گوید: قرار گرفتن این تقاطع در محدوده‌ای پرتردد و ارتباط آن با محورهایی همچون جاده ملارد، پل فردیس و بلوار راه‌آهن، موجب شده است اجرای آن از منظر برنامه‌ریزی حمل‌ونقل شهری اهمیت ویژه‌ای پیدا کند.

وی با بیان اینکه از این منظر، ایجاد مسیرهای غیرهمسطح می‌تواند با کاهش توقف خودروها، افزایش ظرفیت عبوری معابر و تفکیک بهتر جریان‌های حرکتی، به بهبود وضعیت ترافیک در این بخش از شهر کمک کند، تأکید می‌کند: اثربخشی پروژه شهید کچویی نباید صرفاً با میزان پیشرفت عملیات عمرانی سنجیده شود، بلکه نحوه اتصال آن به سایر معابر و پروژه‌های حمل‌ونقلی فردیس نیز اهمیت دارد.

پیش‌بینی دو زیرگذر در طرح، با هدف تسهیل حرکت در مسیرهای شمالی ـ جنوبی و کاهش فشار ترافیکی بر محورهای پیرامونی، نشان‌دهنده رویکرد شبکه‌ای پروژه است. با این حال، از دیدگاه برنامه‌ریزی شهری، دستیابی به یک نتیجه پایدار زمانی امکان‌پذیر خواهد بود که این پروژه در کنار سایر طرح‌های حمل‌ونقل و در چارچوب یک برنامه جامع مدیریت ترافیک شهری اجرا و ارزیابی شود.

یک پیشنهاد ساده برای پایان دادن به ابهام

یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای افزایش اعتماد عمومی، انتشار گزارش ماهانه پیشرفت پروژه است. شهرداری می‌تواند در پایان هر ماه اعلام کند پروژه با چه درصدی آغاز و با چه درصدی به پایان ماه رسیده، در این مدت چه مقدار اعتبار هزینه شده، مهم‌ترین مانع اجرایی چه بوده و برای ماه بعد چه برنامه‌ای دارد. در چنین گزارشی حتی می‌توان وضعیت معارضات را نیز به‌صورت مشخص اعلام کرد.

برای مثال، چند مورد از معارضات ملکی باقی مانده، چه میزان از تأسیسات جابه‌جا شده و کدام دستگاه‌ها هنوز باید برای رفع موانع همکاری کنند. این شیوه اطلاع‌رسانی باعث می‌شود شهروندان به‌جای دریافت اخبار کلی، تصویر دقیق‌تری از روند پروژه داشته باشند. رفع موانع پروژه شهید کچویی فقط وظیفه شهرداری نیست، دستگاه‌هایی که زمین یا تأسیسات آن‌ها در مسیر پروژه قرار گرفته نیز باید در قبال زمان اجرای طرح مسئولیت‌پذیر باشند.

اگر یک خط برق باید جابه‌جا یا یک قطعه زمین باید تعیین تکلیف شود، انتظار مردم این است که این موضوع ماه‌ها و سال‌ها در چرخه مکاتبات اداری باقی نماند. اکنون که پروژه به مرحله اجرا رسیده، لازم است برای هر مانع، مسئول مشخص و زمان مشخص تعیین شود. ادامه پروژه با عبارت‌هایی مانند «در حال پیگیری است» برای افکار عمومی کافی نیست؛ مردم باید بدانند چه اقدامی انجام شده و نتیجه آن چه زمانی قابل‌مشاهده خواهد بود.

النا رئیسی، کارشناس حوزه تملک و حقوق شهری، بر اهمیت مسائل حقوقی و ملکی در روند اجرای پروژه تأکید می‌کند و می‌گوید: پروژه‌های بزرگ عمرانی شهری علاوه بر مطالعات فنی و ترافیکی، به فرآیند دقیق و منسجم تملک اراضی و تعیین تکلیف معارضان ملکی نیاز دارند. در پروژه شهید کچویی نیز وجود اراضی متعلق به دستگاه‌های مختلف و برخی معارضات ملکی می‌تواند بر زمان‌بندی اجرای عملیات اثرگذار باشد.

وی مطرح می‌کند: به همین دلیل، هماهنگی میان شهرداری، دستگاه‌های دولتی، مالکان و سایر نهادهای ذی‌ربط از الزامات مهم پیشبرد پروژه محسوب می‌شود. مدیریت به‌موقع معارضات و رعایت ضوابط قانونی در فرآیند تملک می‌تواند از توقف یا کند شدن عملیات اجرایی جلوگیری کند. از این منظر، موفقیت پروژه تنها به احداث سازه‌های تقاطع وابسته نیست.

این کارشناس حوزه تملک و حقوق شهری بیان می‌کند: موضوعاتی مانند تعیین وضعیت مالکیت، تأمین اراضی موردنیاز، جابه‌جایی انشعابات و هماهنگی با دستگاه‌های خدمات‌رسان نیز باید هم‌زمان مدیریت شوند. بنابراین، ارزیابی کلی از پروژه شهید کچویی را می‌توان مثبت دانست، مشروط بر اینکه موانع حقوقی و ملکی بدون وقفه تعیین تکلیف شده و عملیات اجرایی نیز مطابق مطالعات ترافیکی، الزامات فنی و اصول مهندسی پیش برود.

کچویی؛ امیدی که باید به نتیجه برسد

با وجود تمام این چالش‌ها، پروژه شهید کچویی را نمی‌توان طرحی متوقف و کنار گذاشته‌شده دانست. عملیات اجرایی آن آغاز شده و مدیریت شهری همچنان رفع معارضات و ادامه عملیات را دنبال می‌کند. همین مسئله برای شهری که سال‌ها با مشکل ترافیک و کمبود زیرساخت‌های مناسب روبه‌رو بوده، یک نقطه امید محسوب می‌شود. اما این امید زمانی معنا پیدا می‌کند که پروژه از مرحله عملیات اولیه عبور کند و به بهره‌برداری برسد.

شهروندان فردیس بیش از آنکه به خبرهای مربوط به آغاز عملیات نیاز داشته باشند، منتظر خبری درباره پایان عملیات هستند؛ خبری که بتواند نشان دهد یک پروژه مهم شهری سرانجام از مرحله وعده و انتظار عبور کرده و وارد زندگی روزمره مردم شده است. اکنون مهم‌ترین مطالبه درباره پروژه شهید کچویی روشن است؛ شهرداری و دستگاه‌های مرتبط باید برنامه زمان‌بندی پروژه را به‌صورت شفاف اعلام کنند.

در کنار آن، میزان پیشرفت فیزیکی و مالی طرح نیز باید به‌صورت دوره‌ای در اختیار مردم قرار گیرد. اگر پروژه طبق برنامه جلو می‌رود، مردم باید از این پیشرفت مطلع باشند و اگر از برنامه عقب افتاده، باید دلیل آن مشخص شود. اگر معارضی وجود دارد، نام دستگاه مسئول و زمان تعیین تکلیف آن باید روشن باشد و اگر مشکل مالی یا فنی وجود دارد، مدیریت شهری باید آن را برای افکار عمومی توضیح دهد.

پروژه شهید کچویی امروز دیگر صرفاً یک طرح عمرانی نیست؛ این پروژه به آزمونی برای میزان هماهنگی دستگاه‌ها، توان مدیریت پروژه و پاسخگویی مدیریت شهری فردیس تبدیل شده است. موفقیت آن نیز نه با تعداد جلسات برگزارشده و نه با تعداد اخبار منتشرشده، بلکه با نتیجه‌ای سنجیده خواهد شد که مردم در خیابان احساس می‌کنند.

فردیس سال‌ها برای کاهش گره‌های ترافیکی خود منتظر مانده است. حالا که پروژه کچویی از روی نقشه به زمین رسیده و ماشین‌آلات در کارگاه مشغول فعالیت هستند، انتظار شهروندان دیگر یک مطالبه پیچیده نیست؛ پروژه را با سرعت، دقت، شفافیت و طبق زمان‌بندی به پایان برسانید.

اگر کچویی بتواند به وعده خود عمل کند، می‌تواند یکی از نقاط عطف توسعه حمل‌ونقل فردیس باشد اما برای رسیدن به این نقطه، آنچه بیش از هر چیز لازم است، عبور از گره‌های اداری و تبدیل وعده‌های اجرایی به پیشرفت قابل‌مشاهده در میدان است.

انتهای پیام/