روایت تلخ کاهش سن مصرف دخانیات؛ دود سیگار به مدارس رسید

به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرج در حالی که سال‌هاست کارشناسان حوزه سلامت نسبت به پیامدهای مصرف دخانیات هشدار می‌دهند، آمارهای جدید از کاهش نگران‌کننده سن آغاز مصرف سیگار در ایران حکایت دارد؛ موضوعی که نه تنها سلامت جسمی و روانی نوجوانان و جوانان را تهدید می‌کند، بلکه آثار گسترده‌ای بر ساختار اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کشور بر جای می‌گذارد.

سیگار دیگر تنها یک عادت فردی یا انتخاب شخصی نیست؛ بلکه به یکی از چالش‌های مهم سلامت عمومی در جوامع امروزی تبدیل شده است. افزایش مصرف دخانیات در میان نوجوانان و جوانان، زنگ خطری است که خانواده‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها و سیاست‌گذاران حوزه سلامت را با نگرانی‌های جدی مواجه کرده است.

هر سال میلیون‌ها تن تنباکو در مزارع مختلف جهان کشت می‌شود. اگرچه این مزارع برای برخی کشورها منبع درآمد محسوب می‌شوند، اما محصول نهایی آن‌ها کالایی است که سازمان‌های بین‌المللی سلامت از آن به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل مرگ‌های قابل پیشگیری یاد می‌کنند.

فرآیند تولید سیگار از مزرعه تا کارخانه و سپس رسیدن به دست مصرف‌کننده، زنجیره‌ای اقتصادی ایجاد می‌کند که در ظاهر اشتغال‌زا است؛ اما در سوی دیگر هزینه‌های سنگینی را بر نظام سلامت کشورها تحمیل می‌کند. بیماری‌های قلبی، سکته‌های مغزی، سرطان ریه، بیماری‌های تنفسی مزمن و ده‌ها بیماری دیگر از پیامدهای مستقیم مصرف دخانیات به شمار می‌روند.

کارشناسان معتقدند هزینه درمان بیماری‌های ناشی از سیگار چندین برابر درآمد حاصل از تولید و فروش آن است. از همین رو بسیاری از کشورها طی سال‌های اخیر سیاست‌های سختگیرانه‌ای برای کاهش مصرف دخانیات در پیش گرفته‌اند.

 نوجوانان هدف اصلی صنعت دخانیات 

یکی از نگران‌کننده‌ترین ابعاد مصرف سیگار، گرایش روزافزون نوجوانان به این ماده اعتیادآور است. بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد بیشتر افراد سیگاری نخستین تجربه مصرف خود را در سنین نوجوانی داشته‌اند.

روان‌شناسان معتقدند کنجکاوی، فشار همسالان، تمایل به پذیرفته شدن در گروه‌های دوستی، الگوبرداری از افراد مشهور و همچنین مشکلات روحی و خانوادگی از مهم‌ترین عوامل گرایش نوجوانان به سیگار محسوب می‌شوند.

در بسیاری از موارد، نوجوانان تصور می‌کنند مصرف چند نخ سیگار تأثیر خاصی بر زندگی آنان نخواهد داشت؛ اما تحقیقات نشان داده است که وابستگی به نیکوتین می‌تواند در مدت کوتاهی شکل بگیرد و فرد را به مصرف مستمر دخانیات سوق دهد.

آنچه امروز بیش از هر چیز موجب نگرانی مسئولان حوزه سلامت شده، کاهش سن آغاز مصرف دخانیات در کشور است.

بر اساس اظهارات مسئولان حوزه کنترل دخانیات، میانگین سن شروع مصرف دخانیات در ایران طی دهه‌های گذشته به شکل چشمگیری کاهش یافته است. در حالی که این سن در دهه‌های گذشته حدود 20 تا 30 سال برآورد می‌شد، اکنون به حدود 13 تا 15 سال رسیده است.

برخی گزارش‌های جدید حتی از رسیدن سن آغاز مصرف دخانیات به 13 سالگی خبر می‌دهند؛ موضوعی که نشان می‌دهد دانش‌آموزان مقطع متوسطه نیز در معرض خطر جدی قرار گرفته‌اند.

همچنین نتایج پیمایش‌های ملی نشان می‌دهد حدود 9.5 درصد نوجوانان 13 تا 15 ساله در کشور تجربه مصرف نوعی از دخانیات را دارند و این رقم در گروه‌های سنی بالاتر افزایش می‌یابد.

موضوع مصرف سیگار تنها به مدارس محدود نمی‌شود. گزارش‌ها از افزایش گرایش به دخانیات در برخی محیط‌های دانشگاهی نیز حکایت دارد.

فشارهای تحصیلی، اضطراب ناشی از آینده شغلی، مشکلات اقتصادی و تأثیرپذیری از محیط اجتماعی از جمله عواملی هستند که برخی دانشجویان را به سمت مصرف سیگار سوق می‌دهد.

متخصصان سلامت روان تأکید می‌کنند بسیاری از جوانان به اشتباه تصور می‌کنند سیگار می‌تواند استرس را کاهش دهد؛ در حالی که وابستگی به نیکوتین خود عاملی برای افزایش اضطراب و مشکلات روحی در بلندمدت محسوب می‌شود.

 تأثیرات اجتماعی مصرف سیگار 

مصرف دخانیات تنها سلامت فرد مصرف‌کننده را تهدید نمی‌کند، بلکه آثار گسترده‌ای بر جامعه دارد.افزایش هزینه‌های درمانی، کاهش بهره‌وری نیروی کار، غیبت از محل کار، افزایش بار اقتصادی بر خانواده‌ها و تحمیل هزینه‌های سنگین به نظام سلامت از مهم‌ترین پیامدهای اجتماعی مصرف سیگار هستند.

از سوی دیگر، قرار گرفتن افراد غیرسیگاری در معرض دود سیگار نیز یکی از چالش‌های مهم سلامت عمومی به شمار می‌رود. کودکان، سالمندان و زنان باردار بیشترین آسیب را از دود دست دوم سیگار متحمل می‌شوند.

کارشناسان هشدار می‌دهند کودکانی که در خانواده‌های سیگاری زندگی می‌کنند، علاوه بر مواجهه با مشکلات جسمی، بیشتر از سایرین در معرض الگوبرداری رفتاری و گرایش به مصرف دخانیات در آینده قرار دارند.برخی مطالعات و تحقیقات اجتماعی نشان می‌دهد مصرف سیگار می‌تواند زمینه‌ساز گرایش به سایر رفتارهای پرخطر باشد.

اگرچه همه مصرف‌کنندگان سیگار به سمت مواد مخدر نمی‌روند، اما بسیاری از پژوهش‌ها نشان داده‌اند نخستین تجربه مصرف مواد اعتیادآور در بسیاری از افراد با سیگار آغاز شده است.

به همین دلیل متخصصان حوزه پیشگیری از اعتیاد، مبارزه با مصرف دخانیات را یکی از مهم‌ترین راهبردهای کاهش آسیب‌های اجتماعی می‌دانند.خانواده نخستین و مهم‌ترین نهاد تأثیرگذار در شکل‌گیری رفتارهای نوجوانان است.

وجود روابط عاطفی مناسب میان والدین و فرزندان، افزایش مهارت‌های ارتباطی، آموزش شیوه مقابله با فشار همسالان و نظارت صحیح بر فعالیت‌های نوجوانان می‌تواند احتمال گرایش آنان به دخانیات را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

کارشناسان تأکید می‌کنند والدینی که خود مصرف‌کننده سیگار هستند، ناخواسته الگوی رفتاری نامناسبی برای فرزندان خود ایجاد می‌کنند. از این رو ترک دخانیات توسط والدین می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از مصرف سیگار در نسل آینده داشته باشد.

 مدارس در خط مقدم مبارزه با دخانیات 

آموزش و پرورش نیز نقش مهمی در کاهش مصرف دخانیات دارد. اجرای برنامه‌های آموزشی، برگزاری کارگاه‌های مهارت زندگی، آگاه‌سازی دانش‌آموزان نسبت به مضرات سیگار و تقویت اعتماد به نفس نوجوانان از جمله راهکارهایی است که می‌تواند از گرایش آنان به مصرف دخانیات جلوگیری کند.

متخصصان معتقدند آموزش‌های پیشگیرانه باید از سنین پایین آغاز شود؛ زیرا بسیاری از نوجوانان پیش از ورود به دبیرستان نخستین مواجهه خود با دخانیات را تجربه می‌کنند.

افزایش مالیات بر محصولات دخانی، محدودسازی تبلیغات مستقیم و غیرمستقیم، جلوگیری از فروش سیگار به افراد زیر سن قانونی، توسعه برنامه‌های ترک دخانیات و ارتقای آگاهی عمومی از جمله راهکارهایی است که می‌تواند در کاهش مصرف سیگار مؤثر باشد.

تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که اجرای همزمان سیاست‌های فرهنگی، آموزشی و قانونی می‌تواند میزان مصرف دخانیات را به طور قابل توجهی کاهش دهد.

امروز مصرف سیگار دیگر یک رفتار فردی ساده نیست؛ بلکه به مسئله‌ای اجتماعی تبدیل شده که آینده سلامت کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد. کاهش سن آغاز مصرف دخانیات در ایران به حدود 13 تا 15 سال، هشداری جدی برای خانواده‌ها، مسئولان و نهادهای آموزشی است.

اگرچه مقابله با این پدیده نیازمند همکاری همه دستگاه‌هاست، اما آگاهی‌بخشی، آموزش صحیح و تقویت مهارت‌های زندگی در نوجوانان می‌تواند مهم‌ترین سد در برابر گسترش مصرف دخانیات باشد. آینده جامعه در گرو نسلی سالم، آگاه و دور از آسیب‌های ناشی از دخانیات است؛ نسلی که نباید در میان دود سیگار، فرصت رشد و پیشرفت خود را از دست بدهد.

گزارش: شراره کهنسال

انتهای پیام/