یادداشت| زاهدان چرا تشنه است؟

خبرگزاری تسنیم ـ عباس نورزائی، کارشناس ارشد آب و خاک و فعال سیاسی و اجتماعی | در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی برای تأمین آب استان سیستان و بلوچستان انجام شده است. وجود ذخایر آبی در چاه‌نیمه‌ها، بهره‌برداری از سامانه‌ی چاه‌های غرب سیستان و حرمک، راه‌اندازی بزرگ‌ترین آب‌شیرین‌کن خشکی ایران، اجرای طرح انتقال آب از تهلاب و استمرار فعالیت چاه‌های قدیمی زاهدان، همگی نشان‌دهنده‌ی تقویت ظرفیت تأمین آب نسبت به گذشته است. با این حال، تداوم قطعی‌های طولانی‌مدت و افت فشار گسترده در مناطق مختلف زاهدان این پرسش را مطرح می‌کند که آیا مشکل اصلی واقعاً کمبود آب است یا ضعف در مدیریت توزیع و بهره‌برداری از شبکه؟

واقعیت میدانی نشان می‌دهد که همه‌ی مناطق شهر به یک اندازه با بحران آب مواجه نیستند. در حالی که برخی محلات از آب نسبتاً پایدار برخوردارند، برخی مناطق دیگر روزها و حتی هفته‌ها با کمبود شدید آب دست‌وپنجه نرم می‌کنند. اگر کمبود مطلق آب علت اصلی بود، آثار آن باید به شکل نسبتاً مشابه در سراسر شهر مشاهده می‌شد. تفاوت محسوس میان مناطق مختلف، بیش از هر چیز بر وجود اشکال در مدیریت فشار، زون‌بندی شبکه و نحوه‌ی توزیع آب دلالت دارد.

یکی از پیامدهای مستقیم افت فشار شبکه، انتقال بخشی از هزینه‌های تأمین آب از دولت به مردم است. هزاران خانوار برای دسترسی به آب ناچار به خرید، نصب و نگهداری پمپ و مخازن ذخیره شده‌اند. هزینه‌ی تهیه‌ی تجهیزات، تعمیرات مستمر، تعویض قطعات و خسارت‌های ناشی از نوسانات هزینه‌های پلکانی برق، بار مالی قابل توجهی را بر خانواده‌ها تحمیل کرده است. در واقع، شهروندان علاوه بر پرداخت آب‌بها، هزینه‌ی جبران ضعف عملکرد شبکه را نیز از جیب خود پرداخت می‌کنند.

نارضایتی دیگر شهروندان به نحوه‌ی محاسبه و صدور قبوض آب مربوط می‌شود. مردم انتظار دارند میان کیفیت خدمات دریافتی و هزینه‌ی پرداختی تناسب وجود داشته باشد. هنگامی که مشترکی با قطعی‌های مکرر، افت فشار و محدودیت دسترسی به آب مواجه است، طبیعی است که نسبت به صدور قبوض سنگین حساسیت داشته باشد. افزون بر این، برخی مشترکان نسبت به دقت عملکرد کنتورها در شرایط ورود هوا به شبکه و افت شدید فشار پرسش‌هایی مطرح می‌کنند که نیازمند بررسی فنی و پاسخ‌گویی شفاف از سوی متولیان امر است.

بخش مهمی از جمعیت زاهدان را خانواده‌های سیستانی تشکیل می‌دهند که در پی خشک‌سالی، کاهش حقابه‌ها و رکود کشاورزی، ناچار به مهاجرت شده‌اند. بسیاری از این خانواده‌ها معتقدند که یک بار از محل از دست رفتن فرصت‌های تولید و معیشت در سرزمین خود متضرر شده‌اند و بار دیگر برای بهره‌مندی از همان منابع آبی در محل جدید زندگی‌شان هزینه پرداخت می‌کنند. از این منظر، انتظار می‌رود در سیاست‌های تعرفه‌گذاری، حمایت‌های اجتماعی و برنامه‌ریزی‌های آبی، شرایط خاص این قشر مورد توجه قرار گیرد و عدالت بیشتری در حق مردم سیستان رعایت شود.

امروزه تجربه‌ی بسیاری از شهرهای کم‌آب جهان نشان داده است که راه‌حل پایدار، صرفاً افزایش منابع تأمین آب نیست، بلکه مدیریت هوشمند شبکه‌ی توزیع است. بهره‌گیری از سامانه‌های نوین مانند مناطق اندازه‌گیری مستقل(دی‌ام‌اِی)، سامانه‌های کنترل و پایش هوشمند(اسکادا)، کنتورهای هوشمند، مدیریت فشار و پایش لحظه‌ای شبکه می‌تواند هدررفت آب را کاهش داده و توزیع عادلانه‌تری را فراهم کند.

انتظار افکار عمومی از شرکت آب و فاضلاب آن است که در کنار توسعه‌ی منابع، اصلاح ساختار مدیریت توزیع را نیز در اولویت قرار دهد تا بحران آب زاهدان از یک مسئله‌ی مزمن به یک مسئله‌ی قابل حل تبدیل شود.

انتهای پیام/