یادداشت| آیین «نخل‌پا» در کردکوی؛ روایت عاشورا با هنر تعزیه

خبرگزاری تسنیم، مریم منصوری، کارشناس ثبت میراث ناملموس| ماه محرم در استان گلستان صحنه‌ای زنده از استمرار فرهنگ سوگ و بازآفرینی آیین‌های کهن دینی است؛ آیین‌هایی که نسل به نسل منتقل شده و امروز بخشی از میراث ناملموس کشور را شکل می‌دهند. در این میان، مراسم «نخل‌پا» در شهرستان کردکوی یکی از شاخص‌ترین جلوه‌های تعزیه‌محور و آیینی ماه محرم در این استان به شمار می‌رود.

این آیین که در آذرماه 1391 در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسیده، هر ساله در روزهای پایانی دهه اول ماه محرم، به‌ویژه حوالی ظهر عاشورا، با حضور گسترده هیئت‌های مذهبی روستاهای منطقه به ویژه روستای بالاجاده برگزار می‌شود. در این مراسم، هیئت‌ها با زنجیرزنی و سینه‌زنی، خود را به محل تجمعی می‌رسانند که نماد «نخل» یا «ذوالجناح» در آن قرار دارد و محور اصلی حرکت آیینی را شکل می‌دهد.

در ادامه این آیین، کاروانی نمادین با بازنمایی وقایع کربلا، از جمله پیکر حضرت علی‌اکبر(ع)، گهواره حضرت علی‌اصغر(ع) و کاروان اسرا، در فضایی کاملاً آیینی و نمایشی به حرکت درمی‌آید. در این بخش، فردی نیز نقش امام سجاد(ع) را در کنار کاروان اسرا ایفا می‌کند و فضای عزاداری را به اوج حزن و اندوه می‌رساند. این کاروان پس از طی مسیر، وارد حسینیه اعظم روستا شده و در برابر انبوه عزاداران به اجرای نمادین ادامه می‌دهد.

در بخش دیگری از این آیین، شمر و یزیدیان با رجزخوانی وارد صحنه می‌شوند و فضای تقابل حق و باطل در قالب تعزیه‌ای سنتی بازنمایی می‌شود. سپس صحنه به سمت آتش‌زدن خیمه‌ها و بازنمایی وقایع پس از عاشورا پیش می‌رود؛ بخشی که در حافظه جمعی مردم منطقه به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین لحظات این مراسم شناخته می‌شود.

یکی از جلوه‌های مهم این آیین، مشارکت گسترده مردمی در نذر و قربانی است؛ به‌گونه‌ای که در روز برگزاری مراسم، ده‌ها رأس دام به نیت امام حسین(ع) قربانی می‌شود و پس از پایان مراحل آیینی، نذورات مردمی در میان عزاداران توزیع می‌شود.

در ادامه مراسم، پس از اجرای بخش‌های تعزیه، نماز ظهر عاشورا با حضور گسترده عزاداران و در فضایی معنوی اقامه می‌شود؛ لحظه‌ای که یادآور پیوند عمیق میان حماسه عاشورا و عبادت در اوج مصیبت است.

آیین نخل‌پا در کردکوی، پس از پایان مراسم روز عاشورا، در شام غریبان نیز ادامه می‌یابد؛ جایی که هیئت‌های مذهبی ابتدا با حضور در گلزار شهدا و ادای احترام به درگذشتگان، سپس در منازل بزرگان و سادات روستا و در نهایت در حسینیه اعظم، به عزاداری می‌پردازند. توزیع نذری و پذیرایی مردمی در این مرحله، بخش پایانی این آیین سنتی را شکل می‌دهد.

این مراسم، فراتر از یک آیین سوگواری، بازتابی از پیوند دین، فرهنگ و هویت محلی مردم گلستان است؛ میراثی معنوی که استمرار آن، نقش مهمی در حفظ حافظه تاریخی و دینی جامعه ایفا می‌کند و ضرورت پاسداشت آن بیش از پیش احساس می‌شود.

انتهای پیام/