کنترل کانون‌های بحرانی بیابان با توسعه جنگل‌کاری و مشارکت مردمی

حسن وحید، معاون سازمان منابع طبیعی کشور در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در سمنان، با اشاره به گستره حوزه‌های آبخیز در کشور اظهار کرد: در مجموع حدود 125 میلیون هکتار حوزه آبخیز در ایران وجود دارد که بر اساس برنامه‌ریزی‌ها باید در بخش قابل توجهی از این عرصه‌ها اقدامات مدیریتی و اجرایی انجام شود.

 معاون آبخیزداری، مراتع و امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور گفت: اجرای طرح‌های آبخیزداری در کشور نقش تعیین‌کننده‌ای در کنترل سیلاب، تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی و کاهش فرسایش خاک دارد.

وی افزود: از این میزان، حدود 90 میلیون هکتار نیازمند اجرای طرح‌های آبخیزداری است که تاکنون در حدود 34 تا 35 میلیون هکتار از این اراضی عملیات اجرایی انجام شده و هنوز بیش از 60 میلیون هکتار باقی مانده است.

معاون آبخیزداری، مراتع و امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به اثرات اجرای این طرح‌ها بیان کرد: تجربه اجرای پروژه‌های آبخیزداری نشان داده در مناطقی که این اقدامات انجام شده، میزان خسارات ناشی از سیلاب به حداقل رسیده و تاب‌آوری محیطی افزایش یافته است.

او ادامه داد: در بارندگی‌های مناسب اسفند تا اردیبهشت امسال نیز این موضوع به‌خوبی مشاهده شد و مناطق دارای پروژه‌های آبخیزداری نسبت به سایر مناطق خسارت بسیار کمتری را تجربه کردند.

وحید عنوان کرد: در همین بازه زمانی بیش از یک میلیارد مترمکعب آب در حوزه‌هایی که عملیات آبخیزداری در آن‌ها انجام شده بود استحصال شد که نشان‌دهنده اثرگذاری بالای این طرح‌ها در مدیریت منابع آب است.

وی با تأکید بر اهمیت موضوع حفاظت از خاک گفت: یکی از چالش‌های مهم کشور مسئله فرسایش خاک است و میزان فرسایش در ایران بالاتر از میانگین جهانی قرار دارد.

معاون آبخیزداری، مراتع و امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور تصریح کرد: در برنامه هفتم توسعه پیش‌بینی شده است که میزان فرسایش خاک در کشور طی دوره اجرای برنامه حدود 20 درصد کاهش یابد و به سطحی نزدیک به فرسایش طبیعی برسد.

وی اظهار کرد: تحقق این هدف مستلزم اجرای مجموعه‌ای از برنامه‌های منابع طبیعی به‌ویژه در حوزه آبخیزداری و مدیریت سرزمین است.

وحید خاطرنشان کرد: اقدامات آبخیزداری علاوه بر کنترل سیلاب، موجب افزایش نفوذ آب در خاک، کاهش تبخیر و همچنین جلوگیری از تخریب و فرسایش خاک می‌شود و همین موضوع نقش مهمی در امنیت غذایی و پایداری زیست‌محیطی کشور دارد.

او افزود: یکی از برنامه‌های مهم وزارت جهاد کشاورزی در این زمینه اجرای طرح‌های بزرگ آبخیزداری در بالادست حوضه‌ها و احیای قنوات و منابع آبی در پایین‌دست است که به‌صورت هم‌زمان دنبال می‌شود.

معاون آبخیزداری، مراتع و امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور ادامه داد: در کنار آبخیزداری، طرح‌های آبخوانداری نیز از اهمیت بالایی برخوردار است و می‌تواند نقش مؤثری در تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی ایفا کند.

وی بیان کرد: به‌طور متوسط در هر هکتار عملیات آبخوانداری امکان نفوذ حدود هزار مترمکعب آب به سفره‌های زیرزمینی وجود دارد که این موضوع در شرایط کم‌آبی کشور اهمیت ویژه‌ای دارد.

وحید افزود: تاکنون در حدود 7 میلیون هکتار از اراضی کشور عملیات آبخوانداری انجام شده است.

وی یادآور شد: در عین حال حدود 17 تا 18 میلیون هکتار عرصه مستعد برای اجرای پروژه‌های آبخوانداری در کشور شناسایی شده که در صورت اجرای طرح‌ها می‌تواند به احیای سفره‌های آب زیرزمینی کمک کند.

معاون آبخیزداری، مراتع و امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور گفت: بسیاری از دشت‌های کشور در وضعیت ممنوعه یا ممنوعه بحرانی قرار دارند و کاهش سطح آب‌های زیرزمینی و پدیده فرونشست زمین از چالش‌های جدی به شمار می‌رود.

وی افزود: اجرای گسترده پروژه‌های آبخوانداری در این عرصه‌ها می‌تواند نقش مهمی در جبران کسری منابع آب زیرزمینی و جلوگیری از تشدید بحران داشته باشد.

وحید اظهار کرد: در برنامه‌های دولت نیز پیش‌بینی شده است که حدود 11 میلیون هکتار از این عرصه‌ها تحت عملیات آبخوانداری قرار گیرد.

او تأکید کرد: در مجموع در قالب برنامه هفتم توسعه، اجرای اقدامات مدیریتی و عملیاتی در حدود 20 میلیون هکتار از عرصه‌های کشور در حوزه آبخیزداری و آبخوانداری هدف‌گذاری شده است.

معاون آبخیزداری، مراتع و امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در بخش دیگری از سخنان خود درباره وضعیت بیابان‌ها در کشور گفت: حدود 30 میلیون هکتار از اراضی ایران در زمره مناطق بیابانی قرار می‌گیرد که بخش قابل توجهی از آن‌ها جزو اکوسیستم طبیعی کشور محسوب می‌شود.

وی بیان کرد: از این میزان، حدود 14 میلیون هکتار به‌عنوان کانون‌های بحرانی بیابان‌زایی شناخته می‌شود که در سال‌های گذشته اقدامات گسترده‌ای برای کنترل آن‌ها انجام شده است.

وحید افزود: در این عرصه‌ها حدود یک میلیون و 400 هزار هکتار جنگل‌های دست‌کاشت ایجاد شده و همچنین در حدود 5 تا 7 میلیون هکتار اقدامات احیایی و تثبیت انجام شده است.

او خاطرنشان کرد: این اقدامات موجب شده بسیاری از کانون‌های بحرانی گردوغبار در کشور کنترل شود؛ به‌عنوان نمونه در خوزستان، کرمان، بندرعباس و همچنین در مناطق جنوبی شهر سمنان طرح‌های مؤثری اجرا شده است.

معاون آبخیزداری، مراتع و امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور تصریح کرد: مدیریت صحیح بیابان‌ها باید متناسب با ظرفیت‌های سرزمین و با مشارکت مردم انجام شود و در سال‌های اخیر نیز مشارکت جوامع محلی در احیای این مناطق افزایش یافته است.

وی با اشاره به منشأ گردوغبار در کشور گفت: بخشی از ریزگردها منشأ داخلی دارند، اما بخش قابل توجهی از آن‌ها از کشورهای همسایه وارد ایران می‌شود.

وحید اظهار کرد: حدود 270 میلیون هکتار کانون بحرانی فرسایش بادی در کشورهای اطراف ایران از جمله عراق، عربستان، سوریه، افغانستان و پاکستان وجود دارد که می‌تواند شرایط زیست‌محیطی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.

او، ادامه داد: در چارچوب کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی تلاش‌هایی برای اجرای برنامه‌های مشترک در زمینه کاهش تخریب سرزمین انجام می‌شود، اما در برخی کشورهای منطقه توجه کافی به این موضوع صورت نمی‌گیرد.

معاون آبخیزداری، مراتع و امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور گفت: با وجود این چالش‌ها، بارندگی‌های مناسب امسال شرایط زیستی در بسیاری از مناطق کشور به‌ویژه در عرصه‌های مرتعی را بهبود بخشیده است.

وی افزود: در شرایط خشکسالی میزان تولید علوفه مراتع کشور از حدود 10 میلیون تن به حدود 7 میلیون تن کاهش یافته بود، اما با بارش‌های اخیر این میزان دوباره به حدود 9 تا 10 میلیون تن نزدیک شده است.

وحید در پایان تأکید کرد: مجموعه اقدامات حفاظتی، احیایی و مدیریتی در حوزه منابع طبیعی نشان می‌دهد که ظرفیت سرزمین ایران برای تداوم تولید و پایداری زیست‌محیطی همچنان حفظ شده و می‌توان با برنامه‌ریزی صحیح از این ظرفیت به‌خوبی بهره‌برداری کرد.

انتهای پیام/363/