چهارمحال و بختیاری؛ استانی که سال‌ها در انتظار توسعه مانده است

به گزارش خبرگزاری تسنیم| گزارش از زهرا سلیمی فعال رسانه‌ای و خبرنگار| چهارمحال و بختیاری را نمی‌توان در شمار استان‌های فاقد ظرفیت قرار داد. استانی که سرچشمه بخشی از منابع آبی کشور است، طبیعتی کم‌نظیر، ظرفیت‌های گسترده کشاورزی و دامداری، موقعیت مناسب جغرافیایی و نیروی انسانی توانمند دارد، نباید همچنان با چالش‌های مزمن توسعه دست‌وپنجه نرم کند. با این حال، واقعیت این است که فاصله میان ظرفیت‌های موجود و سطح توسعه استان همچنان قابل توجه است. بسیاری از مشکلات امروز چهارمحال و بختیاری نه حاصل کمبود منابع، بلکه نتیجه انباشت سال‌ها پروژه‌های نیمه‌تمام، تصمیم‌گیری‌های ناتمام و بی‌توجهی به ظرفیت‌هایی است که می‌توانستند موتور محرک توسعه استان باشند.

راه‌آهنی که به نماد انتظار تبدیل شد

کمتر پروژه‌ای در چهارمحال و بختیاری به اندازه راه‌آهن توانسته نماد انتظار مردم برای توسعه باشد. سال‌هاست مسئولان مختلف در دولت‌های گوناگون از اهمیت اتصال استان به شبکه ریلی کشور سخن گفته‌اند، اما این پروژه همچنان درگیر وعده‌ها، کمبود اعتبارات و زمان‌بندی‌های جدید است.اهمیت راه‌آهن تنها به جابه‌جایی مسافر محدود نمی‌شود. در اقتصاد امروز، شبکه ریلی یکی از ارکان توسعه صنعتی، کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و افزایش جذابیت سرمایه‌گذاری است. سرمایه‌گذاری که قصد راه‌اندازی یک واحد تولیدی را دارد، پیش از هر چیز هزینه انتقال مواد اولیه و دسترسی به بازار مصرف را محاسبه می‌کند. هرچه این هزینه‌ها بالاتر باشد، شانس جذب سرمایه‌گذار کاهش می‌یابد.در شرایطی که استان‌های همجوار طی سال‌های گذشته از مزیت اتصال به شبکه ریلی بهره‌مند شده‌اند، چهارمحال و بختیاری همچنان در انتظار تکمیل پروژه‌ای است که می‌توانست بخشی از عقب‌ماندگی زیرساختی استان را جبران کند. همین مسئله موجب شده راه‌آهن از یک پروژه عمرانی به نماد توسعه‌نیافتگی و انتظار طولانی مردم استان تبدیل شود.واقعیت این است که راه‌آهن تنها یک پروژه نیست؛ بلکه آزمونی برای سنجش میزان توجه به توسعه استان است. هر بار که زمان بهره‌برداری این پروژه به تعویق می‌افتد، بخشی از اعتماد عمومی نیز فرسوده می‌شود.

بحران پسماند؛ زخمی بر پیکر طبیعت زاگرس

چهارمحال و بختیاری همواره با طبیعت بکر، رودخانه‌ها، کوهستان‌ها و چشم‌اندازهای منحصر به فرد شناخته شده است. اما در پشت این تصویر زیبا، یکی از جدی‌ترین معضلات زیست‌محیطی استان در حال گسترش است؛ بحران مدیریت پسماند.در بسیاری از نقاط استان، دفن سنتی و غیراصولی زباله همچنان ادامه دارد. موضوعی که تنها به منظر شهری محدود نمی‌شود و می‌تواند منابع آب زیرزمینی، خاک و اکوسیستم‌های حساس منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. این مسئله در استانی که بخش مهمی از منابع آبی کشور را در خود جای داده، اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.مشکل اصلی آن است که پسماند در بسیاری از مناطق استان هنوز به عنوان یک تهدید مدیریت می‌شود، نه یک فرصت اقتصادی. در حالی که بسیاری از شهرهای کشور با ایجاد صنایع بازیافت و فرآوری زباله توانسته‌اند بخشی از هزینه‌های مدیریت شهری را جبران کنند، در چهارمحال و بختیاری این ظرفیت هنوز به شکل مطلوب فعال نشده است.از سوی دیگر، توسعه گردشگری بدون حل بحران پسماند امکان‌پذیر نیست. گردشگری و محیط‌زیست دو روی یک سکه هستند و هرگونه آسیب به طبیعت استان، مستقیماً آینده اقتصادی آن را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.

آب هست؛ اما توسعه کجاست؟

چهارمحال و بختیاری در ذهن بسیاری از مردم ایران با سرچشمه‌های مهم آبی شناخته می‌شود. اما همین موضوع طی سال‌های گذشته به یکی از اصلی‌ترین محورهای مطالبه‌گری در استان تبدیل شده است.افکار عمومی استان این پرسش را مطرح می‌کند که سهم چهارمحال و بختیاری از منابعی که در اختیار کشور قرار می‌دهد چیست؟ آیا توسعه زیرساخت‌ها، اشتغال و سرمایه‌گذاری در استان متناسب با این ظرفیت‌ها بوده است؟مسئله تنها انتقال آب نیست. مسئله این است که آیا استان توانسته از مزیت منابع آبی برای ایجاد صنایع وابسته، توسعه اقتصادی و افزایش سطح رفاه مردم استفاده کند یا خیر. بسیاری از کارشناسان معتقدند اگرچه آب به عنوان یک مزیت طبیعی در اختیار استان قرار دارد، اما زنجیره ارزش اقتصادی مرتبط با آن در سطحی که انتظار می‌رود شکل نگرفته است.به همین دلیل، موضوع آب در چهارمحال و بختیاری تنها یک مسئله فنی یا عمرانی نیست؛ بلکه به یک مسئله اجتماعی و توسعه‌ای تبدیل شده است. تا زمانی که مردم اثر ملموس این ظرفیت را در زندگی روزمره خود مشاهده نکنند، این مطالبه همچنان پابرجا خواهد ماند.

کشاورزی؛ تولید فراوان، سود اندک

کشاورزی یکی از پایه‌های اصلی اقتصاد چهارمحال و بختیاری است. هزاران خانوار در شهرها و روستاهای استان معیشت خود را از این بخش تأمین می‌کنند. با اینحال، کشاورزی استان همچنان با یک مشکل ساختاری مواجه است؛ خام‌فروشی.بخش قابل توجهی از محصولات کشاورزی و باغی استان بدون فرآوری گسترده و ایجاد ارزش افزوده از استان خارج می‌شوند. این بدان معناست که سود اصلی نه در مزرعه، بلکه در کارخانه‌های بسته‌بندی، فرآوری و شبکه‌های توزیع شکل می‌گیرد؛ حلقه‌هایی که بسیاری از آن‌ها خارج از استان قرار دارند.نبود صنایع تبدیلی کافی باعث شده کشاورزان در برابر نوسانات بازار آسیب‌پذیر باشند. در بسیاری از موارد، افزایش تولید به جای افزایش درآمد، موجب افت قیمت و کاهش سود تولیدکنندگان می‌شود.اگر چهارمحال و بختیاری بخواهد از ظرفیت کشاورزی خود به شکل مؤثر استفاده کند، باید از اقتصاد مبتنی بر تولید خام فاصله بگیرد و به سمت تکمیل زنجیره ارزش حرکت کند. در غیر این صورت، بخش مهمی از منافع اقتصادی این حوزه همچنان از استان خارج خواهد شد.

مهاجرت نخبگان؛ خروج سرمایه‌ای که بازنمی‌گردد

یکی از چالش‌های کمتر دیده‌شده اما بسیار مهم استان، مهاجرت نیروهای متخصص و تحصیل‌کرده است. بسیاری از جوانان پس از پایان تحصیلات دانشگاهی برای یافتن فرصت‌های شغلی مناسب راهی استان‌های دیگر می‌شوند.این روند تنها به معنای جابه‌جایی جمعیت نیست؛ بلکه خروج سرمایه انسانی است. سرمایه‌ای که برای تربیت آن هزینه شده اما ثمره آن در جغرافیایی دیگر به بار می‌نشیند.نبود فرصت‌های شغلی متناسب، ضعف زیرساخت‌های کارآفرینی، محدود بودن فضای کسب‌وکار و تمرکز امکانات در برخی شهرهای بزرگ کشور از جمله عوامل این مهاجرت‌ها به شمار می‌روند.تداوم این روند می‌تواند در آینده چالش‌های جدی‌تری ایجاد کند. استانی که نیروی انسانی متخصص خود را از دست می‌دهد، در مسیر توسعه نیز با دشواری بیشتری مواجه خواهد شد.

گردشگری؛ گنجی که هنوز به ثروت تبدیل نشده است

طبیعت چهارمحال و بختیاری یکی از مهم‌ترین مزیت‌های رقابتی این استان محسوب می‌شود. از مناطق کوهستانی گرفته تا رودخانه‌ها، دشت‌ها و جاذبه‌های طبیعی، همگی ظرفیت تبدیل شدن به موتور محرک اقتصاد محلی را دارند.اما واقعیت این است که میان ظرفیت گردشگری و اقتصاد گردشگری فاصله زیادی وجود دارد. بسیاری از گردشگران وارد استان می‌شوند، اما میزان درآمد حاصل از حضور آن‌ها با ظرفیت واقعی استان همخوانی ندارد.کمبود زیرساخت‌های اقامتی، ضعف تبلیغات، نبود برند گردشگری منسجم و محدود بودن خدمات تخصصی گردشگری از جمله عواملی هستند که مانع بهره‌برداری کامل از این ظرفیت شده‌اند.توسعه گردشگری تنها به معنای افزایش تعداد مسافران نیست. هدف باید افزایش ماندگاری گردشگر، افزایش هزینه‌کرد او در استان و ایجاد اشتغال پایدار برای جوامع محلی باشد.

توسعه نامتوازن؛ شکافی که عمیق‌تر می‌شود

یکی دیگر از چالش‌های مهم چهارمحال و بختیاری، توسعه نامتوازن میان شهرستان‌های مختلف استان است. در حالی که برخی مناطق از امکانات و زیرساخت‌های بیشتری برخوردار شده‌اند، برخی دیگر همچنان با کمبود خدمات، فرصت‌های اقتصادی و زیرساخت‌های توسعه‌ای روبه‌رو هستند.این شکاف تنها یک مسئله آماری نیست. توسعه نامتوازن می‌تواند زمینه‌ساز افزایش مهاجرت، نارضایتی اجتماعی و تمرکز بیش از حد امکانات در چند نقطه خاص شود.توسعه پایدار زمانی محقق می‌شود که همه شهرستان‌ها و مناطق استان در فرآیند رشد و پیشرفت سهیم باشند. در غیر این صورت، حتی اجرای پروژه‌های بزرگ نیز نمی‌تواند احساس محرومیت را کاهش دهد.چهارمحال و بختیاری امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند عبور از مرحله وعده‌ها و ورود به مرحله اقدام است. راه‌آهن نیمه‌تمام، بحران پسماند، چالش‌های حوزه آب، خام‌فروشی کشاورزی، مهاجرت نخبگان، ضعف زیرساخت‌های گردشگری و توسعه نامتوازن، هرکدام بخشی از پازل توسعه‌نیافتگی استان را تشکیل می‌دهند.این استان از کمبود ظرفیت رنج نمی‌برد؛ بلکه از محقق نشدن ظرفیت‌ها آسیب می‌بیند. ظرفیت‌هایی که سال‌ها درباره آن‌ها سخن گفته شده اما بخش مهمی از آن‌ها هنوز به توسعه پایدار، اشتغال و رفاه عمومی تبدیل نشده‌اند.
و در نهایت این پرسش همچنان باقی است؛ چهارمحال و بختیاری سال‌هاست هزینه تأمین آب، تولید محصولات کشاورزی، تربیت نیروی انسانی و تحمل پروژه‌های نیمه‌تمام را پرداخت می‌کند، اما چه زمانی نوبت مردم این استان برای بهره‌مندی از ثمره توسعه خواهد رسید؟
انتهای پیام/