نظارت‌ کلیشه‌ای همدان، حریف گونی‌های گران سیب زمینی نشد

به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، سیب‌زمینی برای بسیاری از خانواده‌ها نه کالایی لوکس است و نه محصولی که بتوان حذفش کرد، یکی از همان اقلامی است که آرام و بی‌سروصدا در سبد غذایی مردم جا گرفته اما حالا قیمتش به موضوعی برای گلایه در صف میوه‌فروشی‌ها تبدیل شده است، از همینرو قیمت مصرف آن در همدان ماجرا تناقض‌آمیزتر است، استانی که خود یکی از مهم‌ترین مراکز تولید سیب‌زمینی کشور به شمار می‌رود، این روزها با بازاری مواجه است که فاصله قیمت از مزرعه تا مغازه، پرسش‌های جدی درباره نحوه توزیع، ذخیره‌سازی، واسطه‌گری و نظارت ایجاد کرده است.

از یک سو مسئولان جهاد کشاورزی از وجود ذخایر، ظرفیت سردخانه‌ای و امکان تأمین مستمر بازار سخن می‌گویند و از سوی دیگر، مردم در فاصله چند روز با قیمت‌هایی از 70 تا بیش از 100 هزار تومان و در برخی مناطق حتی تا 150 هزار تومان برای هر کیلو سیب‌زمینی مواجه شده‌اند از همینرو چالش بازار این محصول تنها مسئله گرانی نیست و مسئله جدی این است که چگونه محصولی که در استانی با حدود 20 هزار هکتار سطح زیرکشت تولید می‌شود، از مزرعه تا سفره چنین مسیر پرهزینه و مبهمی را طی می‌کند؟و پرسش مهم‌تر اینکه اگر ذخایر وجود دارد، اگر سردخانه وجود دارد، اگر برای عرضه قیمت 75 هزار تومان سقف تعیین شده و حتی برای شبکه توزیع قیمت 55 تا 57 هزار تومان اعلام شده است، چرا بازار در عمل مسیر دیگری را طی می‌کند؟

بررسی اتفاقات هفته‌های اخیر نشان می‌دهد ماجرای سیب‌زمینی همدان تنها حاصل یک عامل نیست، کاهش عرضه، زمان برداشت، هزینه تولید، رفتار واسطه‌ها، ذخیره‌سازی، تقاضای بازار، ضعف اتصال تولیدکننده به مصرف‌کننده و البته چالش نظارت، همگی در شکل‌گیری این وضعیت نقش دارند.

همدان، قطب تولیدی که در بازار خود غریبه شده است

استان همدان حدود 20 هزار هکتار از اراضی کشاورزی خود را به کشت سیب‌زمینی اختصاص داده و مسئولان جهاد کشاورزی استان، همدان را یکی از قطب‌های اصلی تولید این محصول معرفی می‌کنند بر اساس اعلام مسئولان، متوسط عملکرد سیب‌زمینی در استان بالاتر از میانگین کشوری است و همین موضوع جایگاه همدان را در زنجیره تولید این محصول تثبیت کرده است.

خسرو طالبی رحیق رئیس انجمن سیب‌زمینی استان نیز در مردادماه از تولید حدود 370 هزار تن سیب‌زمینی تابستانه در استان خبر داده بود و همزمان تأکید داشت که عرضه محصول به بازار یکباره اتفاق نمی‌افتد و کشاورز نمی‌تواند تمام محصول را طی چند روز روانه بازار کند، این نکته از نظر اقتصادی اهمیت دارد چرا که فاصله زمانی میان برداشت، انبارش و عرضه می‌تواند بازار را با کمبود مقطعی مواجه کند اما مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که محصول وجود داشته باشد، ظرفیت ذخیره‌سازی هم وجود داشته باشد، اما مصرف‌کننده با کمبود و قیمت بالا مواجه شود.

مردادماه، اولین هشدارها درباره فاصله قیمت مزرعه تا بازار

در مردادماه، امسال بازار سیب‌زمینی برای نخستین بار به‌صورت جدی وارد مرحله هشدار در همدان شد به طوریکه در همان مقطع، گزارش‌هایی از رسیدن قیمت سیب‌زمینی در بازار همدان به حدود 60 هزار تومان منتشر شد و حتی در برخی گزارش‌ها قیمت بالاتر از 80 هزار تومان نیز مطرح شد در همان بازه همزمان مسئولان جهاد کشاورزی اعلام کردند برای کنترل بازار، با تشکل‌ها، کارشناسان و فعالان بخش خصوصی وارد مذاکره شده‌اند.

در همین شرایط بوذ که حجت‌الله شهبازی، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، با اشاره به سطح حدود 20 هزار هکتاری زیرکشت سیب‌زمینی، بر بازرسی‌های مشترک جهاد کشاورزی و تعزیرات برای راستی‌آزمایی موجودی انبارها و جلوگیری از احتکار و صادرات غیرقانونی تأکید کرد.

در همان مقطع، اختلاف میان قیمت تولید و قیمت مصرف‌کننده به یکی از محورهای اصلی بحث تبدیل شد، به‌گونه‌ای که از خرید حدود 20 هزار تومانی محصول از تولیدکننده و عرضه آن با قیمت بیش از 60 هزار تومان در بازار سخن گفته شد این اختلاف قیمت، همان نقطه‌ای است که باید زنجیره توزیع را زیر ذره‌بین برد زیرا حتی اگر بخشی از این فاصله ناشی از هزینه‌های حمل، سورت، بسته‌بندی، افت محصول، انبارداری، حق‌العمل‌کاری و خرده‌فروشی باشد، باز هم اختلاف چندبرابری نیازمند توضیح دقیق است.

40 تیم نظارتی برای مقابله با احتکار، اما بازار آرام نشد

در میانه همین التهابات، سید مجتبی حسینی معاون اقتصادی استانداری همدان از تشکیل 40 تیم نظارتی مشترک برای مقابله با احتکار سیب‌زمینی خبر داد، در آن مقطع هشدار داده شد که نگهداری محصول در سردخانه‌های غیرمجاز و ثبت‌نشدن موجودی می‌تواند با برخورد قانونی مواجه شود و حتی درباره مصادره سیب‌زمینی موجود در انبارهای ثبت‌نشده و توزیع آن میان مردم سخن گفته شد اما مسئله اساسی اینجا است که نظارت زمانی اثرگذار است که بتواند مسیر کالا را از لحظه خروج از مزرعه تا رسیدن به مغازه رصد کند.

صرفاً دانستن اینکه چه میزان سیب‌زمینی در سردخانه وجود دارد، برای حل مسئله کافی نیست باید مشخص باشد چه کسی محصول را خریداری کرده، با چه قیمتی خریده، چه میزان هزینه انبارداری و حمل پرداخت کرده، چه زمانی محصول را از سردخانه خارج کرده و با چه قیمتی به حلقه بعدی فروخته است چرا که اگر این زنجیره شفاف نباشد، هر بار که بازار با کمبود مواجه شود، انگشت اتهام میان کشاورز، دلال، سردخانه‌دار، میدان بار و خرده‌فروش جابه‌جا خواهد شد.

شهریور ماه دولت وارد فاز تنظیم بازار در همدان شد

با ورود به شهریورماه، ماجرا شکل جدی‌تری پیدا کرد، یازدهم شهریور، سازمان مرکزی تعاون روستایی از عرضه 20 هزار تن سیب‌زمینی همدان برای تعادل‌بخشی به بازار خبر داد در این طرح هدف، شکستن فاصله قیمتی میان مزرعه و خرده‌فروشی اعلام شد و سرپرست سازمان مرکزی تعاون روستایی نیز بر غیرمنطقی بودن فاصله شدید قیمت در مراحل مختلف زنجیره تأمین تأکید کرد.  

از سوی دیگر، در شهر همدان نیز شبکه تعاون روستایی از 12 مرداد عرضه سیب‌زمینی تنظیم بازار را با قیمت خرده‌فروشی 59 هزار تومان آغاز کرده بود محصولی که قرار بود بدون واسطه از مراکز تولید خریداری و با قیمت مناسب در اختیار مردم قرار گیرد اما این اقدامات یک پرسش مهم را بی‌پاسخ گذاشت اینکه اگر محصول با نرخ تنظیم بازاری 59 هزار تومان قابل عرضه است، چرا در بخش‌هایی از بازار قیمت‌ها همچنان مسیر صعودی را طی می‌کند؟

21 شهریور 1405 و سقف 75 هزار تومانی تعیین شده برای سیب‌زمینی

21 شهریور، علی بایگانه، مدیر امور زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، از برنامه‌ریزی برای تأمین و توزیع مستمر سیب‌زمینی خبر داد، طبق اعلام او، سیب‌زمینی درجه‌یک با قیمت 55 تا 57 هزار تومان در اختیار شبکه توزیع قرار می‌گرفت و سقف قیمت عرضه در مراکز ثابت 75 هزار تومان تعیین شده بود و برای خرده‌فروشان نیز حدود 60 هزار تومان و برای واحدهای سیار حدود 65 هزار تومان در نظر گرفته شده بود.  

جلسه‌ای نیز با حضور نمایندگان اتاق اصناف، صمت، بازرسی، میدان بار، اتحادیه خرده‌فروشان، شهرداری و بخش تنظیم بازار جهاد کشاورزی برگزار شد تا میزان نیاز بازار مشخص و متناسب با تقاضا از محل ذخایر سردخانه‌ای و تشکل‌های کشاورزی محصول وارد بازار شود این وضعیت یعنی روی کاغذ، زنجیره تصمیم‌گیری کامل بود، قیمت تأمین مشخص شده، سقف خرده‌فروشی تعیین، ذخایر شناسایی و دستگاه‌های مسئول نیز پای کار آمده بودند اما بازار فقط چند روز بعد، روایت دیگری داشت.

26 شهریور1405 عددها دوباره از کنترل خارج شدند

در 26 شهریور، در حالی که تنها چند روز از اعلام سقف 75 هزار تومانی گذشته بود، گزارش‌های میدانی از فروش سیب‌زمینی با قیمت 80 تا 90 هزار تومان در مراکز عرضه حکایت داشت به طوریکه در برخی میوه‌فروشی‌های مناطق مختلف همدان نیز قیمت‌های متفاوتی مشاهده شد و در مناطق بالاتر شهر، قیمت حتی به حدود 150 هزار تومان در هر کیلو رسید.

زهرا، مادر و سرپرست خانوار است و می‌گوید: برای ما که چند نفر از اعضای خانواده با یک درآمد زندگی می‌کنیم، همین چند هزار تومان اختلاف قیمت هم مهم است. وقتی می‌گویند سقف قیمت 75 هزار تومان است، انتظار داریم بتوانیم همان محصول را با همین قیمت بخریم، نه اینکه در مغازه قیمت 90 یا 100 هزار تومان ببینیم.

وی ادامه می‌دهد: چیزی که بیشتر از گرانی اذیت‌کننده است، تفاوت قیمت مغازه‌هاست. یک مغازه 80 هزار تومان می‌گوید و چند خیابان بالاتر همان سیب‌زمینی را با قیمت خیلی بیشتری می‌فروشند. آدم نمی‌داند بالاخره قیمت واقعی چیست.

علی روستایی، 62 ساله و بازنشسته است و می‌گوید: هر بار می‌گویند برای کنترل بازار جلسه گذاشته‌اند و نظارت می‌کنند، اما وقتی به بازار می‌رویم باز همان قیمت‌های قبلی را می‌بینیم. اگر قرار است قیمت کنترل شود، باید اثرش را در جیب مردم ببینیم.

وی ادامه می‌دهد: قبلاً وقتی سیب‌زمینی گران می‌شد، شاید می‌شد کمتر خرید اما الان قیمت خیلی از کالاها بالاست و وقتی همه چیز گران شده، افزایش قیمت یک محصول مصرفی هم فشار بیشتری به خانواده وارد می‌کند.

این شهروند همدانی تاکید کرد: ما مردم نمی‌خواهیم کسی ضرر کند نه کشاورز، نه فروشنده، حرف ما این است که چرا فاصله قیمت از مزرعه تا سفره این‌قدر زیاد می‌شود؟ چرا وقتی بازار به هم می‌ریزد، تازه جلسه و بازرسی شروع می‌شود؟ مسئول باید قبل از اینکه قیمت بالا برود، فکری برای بازار کرده باشد.

حسین محمدی راننده تاکسی  و پدر دو فرزند است و می‌گوید: قبلاً وقتی قیمت سیب‌زمینی بالا می‌رفت، شاید می‌شد کمتر خرید یا بعضی وقت‌ها اصلاً از سبد خرید حذفش کرد، اما الان شرایط فرق کرده است. هزینه‌های زندگی آن‌قدر بالا رفته که دیگر نمی‌شود گرانی هر قلم را جداگانه حساب کرد. کرایه خانه، هزینه رفت‌وآمد، مواد غذایی، مدرسه بچه‌ها و هزینه‌های روزمره همه روی هم جمع می‌شود و وقتی قیمت یک محصول پرمصرف مثل سیب‌زمینی هم بالا می‌رود، فشارش را خانواده احساس می‌کند.

وی ادامه می‌دهد: من راننده‌ام و درآمدم ثابت و مشخصی نیست. بعضی روزها بیشتر کار می‌کنم و بعضی روزها درآمد کمتری دارم، اما هزینه‌های خانه منتظر میزان درآمد من نمی‌ماند. وقتی برای خرید چند قلم ساده به میوه‌فروشی می‌روم و می‌بینم قیمت سیب‌زمینی هم بالا رفته، مجبور می‌شوم مقدار خرید را کمتر کنم، چیزی که برای من قابل قبول نیست، فقط گرانی نیست اختلاف قیمت‌هاست. 

این شهروند همدانی می‌گوید: یک مسئول می‌گوید سقف قیمت مشخص شده، اما وقتی وارد مغازه می‌شویم قیمت دیگری می‌بینیم. اگر سیب‌زمینی واقعاً باید با قیمت مشخصی عرضه شود، چرا مردم باید در مناطق مختلف شهر قیمت‌های متفاوتی ببینند

بنابر آنچه روایت شد، آنچه در صحبت‌های مردم همدان بیش از خود گرانی به چشم می‌آید، ابهام در مسیر قیمت است مردم می‌خواهند بدانند سیب‌زمینی‌ای که از مزرعه خارج می‌شود با چه قیمتی معامله می‌شود، در سردخانه با چه نرخی نگهداری می‌شود، چه قیمتی به میدان بار می‌رسد و در نهایت چرا محصولی که برای آن سقف 75 هزار تومان اعلام شده، در برخی نقاط شهر با قیمت‌هایی بسیار بالاتر عرضه می‌شود، این فصل از قصه گرانی سیب زمینی است که نشان می‌دهد فاصله میان «قیمت مصوب» و «قیمت واقعی بازار» دیگر نمی‌تواند صرفاً یک اختلاف جزئی تلقی شود، وقتی قیمت اعلامی برای عرضه 75 هزار تومان است اما محصول در بخشی از بازار دو برابر این رقم فروخته می‌شود، سؤال اصلی دیگر فقط این نیست که «سیب‌زمینی چرا گران شده و سؤال دقیق‌تر اینکه چه حلقه‌ای از زنجیره توانسته قیمت را از سقف اعلام‌شده عبور دهد؟بنابراین مسئله فقط کمبود محصول نیست، قطعا یکی از استدلال‌هایی که در این روزها درباره گرانی سیب‌زمینی مطرح شده، کاهش عرضه است.

در 25 مردادماه، گزارش‌هایی منتشر شد که نشان می‌داد برداشت سیب‌زمینی در 22 نقطه استان ادامه دارد، حدود 20 هزار تن محصول در انبارها ذخیره شده و حدود 150 هزار تن دیگر همچنان در انتظار برداشت بوده است و دقیقا در 21 شهریور نیز مسئولان جهاد کشاورزی اعلام کردند سیب‌زمینی تابستانه بیشتر برای تازه‌خوری است، در حالی که محصول پاییزه قابلیت انبارداری دارد همچنین پیش‌بینی شده بود حدود 500 هزار تن سیب‌زمینی پاییزه در استان تولید شود و همدان علاوه بر تولید داخل، حدود 250 هزار تن سیب‌زمینی از آذربایجان و سایر استان‌ها را نیز برای ذخیره‌سازی میزبانی کند.

بنابراین از منظر ظرفیت فیزیکی، تصویر استان الزاماً تصویر یک منطقه بدون محصول نیست اتفاقاً مسئله پیچیده‌تر است، محصول وجود دارد، اما زمان، مکان و شیوه عرضه آن با نیاز بازار هماهنگ نشده است.

تناقض بزرگ بازار، ذخیره داریم، اما گرانی هم داریم

25 شهریور، امسال حمزه خانجانی رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان از تأمین روزانه 50 تن سیب‌زمینی برای بازار همدان خبر داد، طبق این برنامه، قرار بود محصول مورد نیاز بازار تهران نیز به شکل مستمر از سردخانه‌های استان، به‌ویژه شهرستان‌های بهار و همدان، تأمین شود، در سوی دیگر، 11 شهریور هم از عرضه 20 هزار تن سیب‌زمینی برای تنظیم بازار خبر داده شده بود.

این ارقام یک پرسش مهم ایجاد می‌کنند اینکه اگر ذخیره وجود دارد و امکان عرضه روزانه نیز فراهم شده، چرا مصرف‌کننده همچنان با قیمت‌های 80، 90، 120 و حتی 150 هزار تومان روبه‌رو می‌شود؟پاسخ را شاید باید در «ساختار بازار» جست‌وجو کرد، نه فقط در میزان تولید! 

کشاورز، اولین حلقه و آخرین حلقه‌ای که متهم می‌شود

در چنین شرایطی، کشاورز معمولاً نخستین حلقه‌ای است که نامش در بحث گرانی محصول مطرح می‌شود، اما بررسی گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد افزایش قیمت نهایی لزوماً به معنای افزایش متناسب درآمد تولیدکننده نیست.

قیمت مزرعه تا بازار را باید شفاف کرد

مرتضی احمدی از سیب‌زمینی‌کاران شهرستان بهار در گفت‌و‌گو با تسنیم گفت: کشاورز همدانی لزوماً از قیمت‌های 80، 90 یا حتی 100 هزار تومانی بازار سهمی به همان نسبت نمی‌برد؛ زیرا محصول در مبدأ با قیمت پایین‌تری معامله می‌شود و جهش اصلی در مراحل بعدی زنجیره اتفاق می‌افتد.

وی افزود: هزینه تولید سیب‌زمینی در همدان طی یک سال گذشته تحت تأثیر افزایش قیمت کود، سم، نهاده‌ها، هزینه کارگری، ماشین‌آلات، آب، برداشت و حمل افزایش یافته است؛ به‌گونه‌ای که قیمت فروش محصول در مزرعه را نمی‌توان بدون محاسبه هزینه واقعی تولید، سود کشاورز تلقی کرد.

نگهداری محصول برای کشاورز هزینه دارد

اصغر زهدی از کشاورزان دیگر استان همدان می‌گوید: این‌طور نیست که کشاورز محصولش را برداشت کند و بعد بدون هیچ هزینه‌ای آن را گوشه‌ای بگذارد تا قیمت بالا برود. نگهداری سیب‌زمینی برای ما خودش هزینه دارد. اگر بخواهیم محصول را برای فروش در زمان مناسب نگه داریم، باید هزینه سردخانه، حمل، بارگیری و تخلیه را پرداخت کنیم و هرچه مدت نگهداری بیشتر شود، ریسک هم بالاتر می‌رود.

وی افزود: از طرف دیگر، همه محصول هم سالم و قابل فروش نمی‌ماند، در زمان نگهداری مقداری از محصول افت می‌کند، بخشی کیفیتش را از دست می‌دهد و ممکن است وزن محصول کم شود همه این موارد هزینه‌هایی است که معمولاً وقتی مردم قیمت سیب‌زمینی را در مغازه می‌بینند، محاسبه نمی‌کنند.

زهدی با بیان اینکه هزینه برداشت هم کم نیست، می‌گوید: کارگر، ماشین‌آلات، حمل محصول از زمین تا محل نگهداری و بعد انتقال آن به بازار، همه پول می‌خواهد. اگر محصول را همان موقع برداشت بفروشیم، ممکن است مجبور شویم به قیمت پایین‌تری معامله کنیم اگر هم نگه داریم تا شاید قیمت بهتر شود، باید هزینه سردخانه و ریسک افت محصول را قبول کنیم.

این کشاورز تاکید می‌کند: مشکل اینجاست که وقتی قیمت سیب‌زمینی در بازار بالا می‌رود، مردم فکر می‌کنند حتماً کشاورز هم سود زیادی کرده است، در حالی که همیشه این‌طور نیست. ممکن است من محصولم را با یک قیمت بفروشم، اما همان محصول بعد از چند مرحله با قیمت خیلی بالاتری به دست مصرف‌کننده برسد

واسطه چه نقشی در تعیین قیمت دارد؟

بهزاد احمدی نیز دیگر کشاورز همدانی می‌گوید: واقعیت این است که کشاورز معمولاً تعیین‌کننده قیمت نهایی محصول نیست ما وقتی محصول را برداشت می‌کنیم، بیشتر از اینکه بتوانیم برای قیمت چانه‌زنی کنیم، دنبال این هستیم که بارمان را روی دستمان نگه نداریم و هزینه‌هایی را که برای تولید کرده‌ایم برگردانیم.

وی افزود: در خیلی از مواقع، واسطه یا خریدار می‌آید سر زمین و قیمت پیشنهاد می‌دهد. کشاورز هم باید بین چند انتخاب تصمیم بگیرد یا همان‌جا محصول را بفروشد، یا بار را نگه دارد و هزینه سردخانه و حمل و افت محصول را بپذیرد و منتظر قیمت بهتر بماند. برای کشاورزی که نقدینگی لازم دارد، معمولاً فروش فوری انتخاب آسان‌تری است.

این کشاورز می‌گوید: مسئله‌ای که ما داریم این است که دقیقاً نمی‌دانیم محصولی که مثلاً با یک قیمت مشخص از ما خریداری می‌شود، در ادامه با چه قیمتی به عمده‌فروش و بعد به مغازه‌دار می‌رسد. وقتی بعداً می‌بینیم همان سیب‌زمینی با قیمت خیلی بالاتر در بازار عرضه می‌شود، طبیعی است که از خودمان بپرسیم این اختلاف قیمت در کدام مرحله ایجاد شده است، البته من نمی‌گویم هر واسطه‌ای دلال یا متخلف است. واسطه هم هزینه دارد بار را جمع می‌کند، حمل می‌کند، ممکن است محصول را انبار کند و در این مسیر هزینه و ریسک داشته باشد. حرف ما این است که این زنجیره باید شفاف باشد. باید معلوم باشد محصول چند خریدار و فروشنده را پشت سر گذاشته و در هر مرحله چه مقدار به قیمت آن اضافه شده است

واسطه‌ها، متهم همیشگی یا حلقه‌ای ضروری که شفاف نیست؟

این شرایط در حالی است که فعالان اقتصادی در همدان، دلال‌ها و واسطه‌ها را یکی از عوامل آشفتگی بازار می‌دانند و معتقدند بخشی از محصول با خرید از کشاورزان وارد سوله‌ها و انبارها می‌شود و در زمان افزایش قیمت به بازار عرضه می‌شود اما درباره این ادعا باید یک تفکیک مهم انجام داد اینکه واسطه لزوماً به معنای «محتکر» نیست.

واسطه ممکن است هزینه حمل، سورت، جداسازی، بسته‌بندی، انبارداری و تأمین مالی را پرداخت کند و در مقابل، سود مشخصی دریافت کند اما مسئله زمانی شکل دیگری پیدا می‌کند که محصول با هدف محدودکردن عرضه و ایجاد کمبود مصنوعی نگهداری شود یا قیمت‌گذاری در حلقه‌های میانی بدون شفافیت انجام گیرد اینجاست که نظارت باید از «بازرسی مغازه» به «ردگیری زنجیره» منتقل شود.

چرا 40 تیم نظارتی نتوانستند پاسخ بازار را بدهند؟

تشکیل 40 تیم نظارتی در مردادماه امسال نشان می‌دهد دستگاه‌های مسئول از همان زمان نسبت به احتمال احتکار یا انحراف محصول حساس بوده‌اند اما موفقیت نظارت را نمی‌توان با تعداد تیم‌ها سنجید، شاخص واقعی این است که چند انبار شناسایی شد؟ چه میزان محصول کشف شد؟ چه میزان محصول وارد شبکه توزیع شد؟ چه تعداد پرونده تشکیل شد؟ و مهم‌تر از همه، آیا قیمت پس از این اقدامات کاهش پیدا کرد؟اگر پاسخ این پرسش‌ها روشن نباشد، نظارت بیشتر به یک حضور میدانی تبدیل می‌شود تا ابزار مؤثر تنظیم بازار! اما متاسفانه در پیگیری تسنیم از مسئولان پاسخ تمامی ‌پرسش‌ها بی‌پاسخ مانده و مسئولان سعی در ارائه آمارهایی داشتند که در ابتدای گزارش به تفکیک مورد بررسی قرارگرفته است.

مسئله‌ای بزرگ‌تر از یک کیسه سیب‌زمینی

به گزارش تسنیم، آنچه امروز در بازار سیب‌زمینی همدان می‌بینیم، فقط داستان گران شدن یک محصول نیست، این ماجرا تصویری از یک زنجیره اقتصادی است که در آن کشاورز با هزینه‌های سنگین تولید مواجه است، محصول نیازمند ذخیره‌سازی است، واسطه‌ها نقش مهمی در انتقال محصول دارند، دولت ناچار به مداخله می‌شود، تیم‌های نظارتی تشکیل می‌شوند، قیمت سقف‌گذاری می‌شود، ذخایر وارد بازار می‌شوند و با این حال، قیمت در بخشی از بازار مسیر خودش را طی می‌کند.

در مردادماه سخن از خرید محصول با قیمت حدود 20 هزار تومان و فروش بیش از 60 هزار تومان بود، در شهریور، قیمت تأمین محصول 55 تا 57 هزار تومان و سقف عرضه 75 هزار تومان اعلام شد اما در 26 شهریور، گزارش‌های میدانی از قیمت‌های 80 تا 90 هزار تومان و حتی 150 هزار تومان در برخی مناطق حکایت داشت و حالا در روزهای نخست مهر هرکیلو تا 120 هزارتومان عرضه می‌شود. این فاصله‌ها باید پاسخ داشته باشند نه فقط برای اینکه قیمت سیب‌زمینی پایین بیاید، بلکه برای اینکه مشخص شود در زنجیره‌ای که از زمین کشاورز آغاز می‌شود و به سفره مردم می‌رسد، ارزش واقعی محصول کجا ایجاد می‌شود و قیمت کجا جهش می‌کند.

همدان هم تولیدکننده بزرگ سیب‌زمینی است، هم ظرفیت قابل توجه سردخانه‌ای دارد و هم به گفته مسئولان می‌تواند علاوه بر محصول استان، حجم قابل توجهی از محصول سایر استان‌ها را نیز ذخیره کند با این حال، بازار داخلی استان از مرداد ماه تا امروز با قیمت‌های متلاطم مواجه شد این تناقض نشان می‌دهد مسئله را نمی‌توان صرفاً به «کمبود محصول» نسبت داد.

کاهش مقطعی عرضه، تأخیر در برداشت، هزینه‌های تولید، هزینه انبارداری، افزایش تقاضا، نقش واسطه‌ها، رفتار ذخیره‌سازی، نحوه توزیع و کیفیت نظارت، همه می‌توانند بخشی از پازل باشند اما برای مشخص شدن سهم هر عامل، یک چیز بیش از همه نیاز است، شفافیت، در قیمت خرید از کشاورز، شفافیت در موجودی انبارها، شفافیت در هزینه‌های زنجیره، شفافیت در معاملات میدان بار و شفافیت در قیمت نهایی!

تا زمانی که این زنجیره شفاف نشود، در زمان گرانی، کشاورز، دلال، سردخانه‌دار و خرده‌فروش هرکدام دیگری را مقصر معرفی می‌کنند و در نهایت مصرف‌کننده می‌ماند و محصولی که روزگاری یکی از ارزان‌ترین اقلام سفره بود.

سیب‌زمینی همدان امروز بیش از آنکه فقط یک محصول کشاورزی باشد، یک آزمون برای کارآمدی زنجیره تولید تا مصرفاست آزمونی که نتیجه آن را نه در آمار تولید، بلکه در قیمت روی ترازوی میوه‌فروشی و سهم واقعی کشاورز از پول پرداختی مردم باید سنجید.

انتهای پیام/