صبر استراتژیک امام علی(ع) الگوی مواجهه با چالش‌های نوپدید

به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، نشست دویست و نود و نهم و پانزدهمین جلسه از پانزدهمین دوره سلسله کرسی‌های آزاداندیشی با موضوع «چالش‌های نوپدید و الزامات مواجهه فعال در گام دوم انقلاب اسلامی» به همت قرارگاه فرهنگی طلوع مهر و مجمع هماهنگی پیروان امام و رهبری استان قم در دانشگاه طلوع‌مهر برگزار شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین محسن مهاجرنیا در این جلسه به بررسی الگوی تاریخی برخورد با چالش‌های مبنایی پرداخت و سیره امیرالمومنین(ع) در دوران بیست و پنج ساله خانه‌نشینی را با دوران تبعید امام خمینی(ره) تطبیق داد.

غدیر؛ اکمال دین و اتمام نعمت الهی

وی در ابتدای سخنان خود با تبریک اعیاد قربان، غدیر و ولادت امام هادی(ع) و همچنین گرامیداشت سالگرد ارتحال بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، تقارن این ایام را معنادار توصیف کرد. ایشان با اشاره به آیات قرآن کریم پیرامون غدیر خم، این واقعه را دربردارنده سه حکم قطعی دانست که شامل اکمال دین، اتمام نعمت‌های الهی بر بشر و تصویب نهایی اسلام به عنوان دین خاتم تا روز قیامت است که با صراحت بی‌نظیری در قرآن بیان شده است.

مهاجرنیا شرایط جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) را بسیار عجیب و غیرمنتظره خواند و اقدام امت در رویگردانی از جانشین منصوب پیامبر در غدیر را به اجتماع احزاب در جنگ خندق تشبیه کرد.

وی تصریح کرد: همان‌گونه که در جنگ احزاب تمامی مشرکان، یهودیان و منافقین برای ریشه‌کن کردن اسلام متحد شدند، در جریان سقیفه نیز جریان‌های متعددی گرد هم آمدند تا امیرالمومنین(ع) را حذف کنند.

این پژوهشگر ادامه داد: این جریانات شامل باند اموی یا همان طلقا (آزادشدگان فتح مکه که کینه اسلام را داشتند)، جریان‌های یهودی مخالف، بادیه‌نشینان و مرتدین مدعی خروج از پیمان، جریان مهاجرین مکه و حتی انصار بودند که با اتحادی شگفت‌انگیز در برابر جریان حق صف‌آرایی کردند.

رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی طلوع‌مهر، دوران بیست و پنج ساله غصب خلافت را سخت‌ترین چالش حیات امام علی(ع) توصیف کرد و افزود اگرچه حضرت در دوران حکومت خود با سه جنگ خانمان‌سوز مواجه شدند، اما تحمل مصادره شدن ارثیه رسالت در برابر چشمانشان بسیار دشوارتر بود.

وی با استناد به خطبه شقشقیه یادآور شد که امیرالمومنین(ع) در آن دوران صبری استراتژیک پیشه کردند که همچون استخوان در گلو و خار در چشم بود؛ صبری که به تعبیر خود حضرت، انسان مسن و بزرگسال را فرسوده و جوان را پیر می‌کرد و هر مؤمنی را اندوهگین می‌ساخت.

شباهت دوران خانه‌نشینی امیرالمؤمنین(ع) و تبعید امام راحل(ره)

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه با رد این تصور نادرست که امام علی(ع) در آن بیست و پنج سال صرفاً منزوی شده و فقط با چاه دردل می‌کردند، مدیریت بحران آن حضرت را الگویی بی‌نظیر دانست و آن را با دوران چهارده یا پانزده ساله تبعید امام راحل(ره) مقایسه کرد.

وی اظهار داشت: امیرالمومنین(ع) در مواجهه با این انحراف بزرگ هرگز منفعل نشدند، بلکه واقعیت غصب خلافت را پذیرفته و بر اساس آن برای آینده برنامه‌ریزی کردند. حضرت پس از آنکه سه شبانه‌روز به همراه حضرت زهرا(س) و حسنین(ع) با مهاجرین و انصار اتمام حجت کردند و یاری نیافتند، خردمندانه دریافتند که قیام بی‌گدار به آب زدن نتیجه‌ای جز نابودی اصل اسلام ندارد، لذا مسیر صبر و شبکه‌سازی را برگزیدند.

آموزش، کادرسازی و حفظ ارزش‌های دینی

مدیر کمیته جهاد تبیین قرارگاه فرهنگی طلوع‌ مهر به ابعاد فرهنگی و آموزشی سیره حضرت در این دوران اشاره کرد و گفت: امام علی(ع) در مدینه مجالس تعلیم و تعلم به راه انداختند تا ارزش‌های دینی نابود نشود و در همین راستا به کادرسازی و تربیت یاران وفاداری همچون مالک اشتر، کمیل و ابوذر پرداختند.

وی این اقدام را دقیقاً مشابه حرکت امام خمینی(ره) دانست که در دوران تبعید نجف، با پرهیز از انزوا، تدریس دروس خارج و آموزش نظریه حکومت اسلامی و ولایت فقیه را آغاز کردند و به کادرسازی برای آینده انقلاب پرداختند.

رصد هوشمندانه و ایجاد سرمایه اجتماعی فراگیر

مهاجرنیا نظارت دقیق بر اوضاع سیاسی را از دیگر اقدامات امیرالمؤمنین(ع) برشمرد و خاطرنشان کرد: حضرت دائماً نقاط ضعف و قوت خلفا را رصد می‌کردند و برای جلوگیری از ضربه خوردن کیان اسلام، مشاوره‌های دقیق نظامی و سیاسی، به ویژه در جریان فتوحات، به خلیفه دوم ارائه می‌دادند.

این استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: علاوه بر این، ایشان با پرهیز از محدود کردن خود به یک حزب یا تشکل خاص، به عنوان امام تمام مسلمین با توده مردم در ارتباط بودند؛ رویکردی که امام خمینی(ره) نیز با دوری از تمرکز صرف بر گروه‌های خاص مبارزاتی یا مسلحانه، آن را در پیش گرفتند و موفق شدند با کار فرهنگی، تمامی ملت ایران را با خود همراه سازند.

نقد مبانی انتخاب خلفا و آسیب‌شناسی جامعه

وی در بخش دیگری از سخنان خود به تناقضات در نحوه روی کار آمدن خلفای پیشین پرداخت و یادآور شد: در حالی که خلیفه اول با ادعای بیعت عمومی روی کار آمد، خود او خلیفه دوم را که فردی بسیار خشن با مردم بود، بدون هیچ‌گونه رأی‌گیری و با وصیت منصوب کرد. خلیفه سوم نیز از طریق یک شورای شش‌نفره و مهندسی‌شده که از ابتدا با هدف حذف امام علی(ع) چیده شده بود، انتخاب شد.

مهاجرنیا اضافه کرد: نتیجه روی کار آمدن باند اموی در این دوره، تسلط اقوام ابوسفیان بر بیت‌المال، انتقام‌گیری از اسلام، وارد آمدن ضربات سنگین به پیکره دین و در نهایت خشم عمومی، شورش مردم از اقصی نقاط جهان اسلام از جمله مصر و ایران و کشته شدن خلیفه سوم بود که چالش‌های جدیدی از جمله ادعای خون‌خواهی معاویه را به همراه آورد. حضرت علی(ع) در تمام این مدت به جای مقصریابی صرف، به آسیب‌شناسی جامعه می‌پرداختند که چرا کار به چنین انحرافی کشیده شد.

بازگشت به قدرت با چشم‌انداز و برنامه‌ریزی بلندمدت

عضو هیئت‌مدیره انجمن علمی قرآن و تحول علوم ایران در پایان تأکید کرد: دستاورد بزرگ صبر استراتژیک، اعتبارسازی، شبکه‌سازی و چشم‌انداز بلندمدت امام علی(ع) این بود که پس از کشته شدن عثمان، مردم پروانه‌وار و با چنان هجومی برای بیعت به سوی ایشان آمدند که بیم جان فرزندانشان می‌رفت.

وی افزود: حضرت نیز به محض پذیرش حکومت که آن را نه یک هدف بلکه صرفاً وسیله‌ای برای پیاده‌سازی احکام اسلام می‌دانستند، در همان روز نخست احکام مسئولیت نیروهای از پیش شناسایی‌شده و کادرهای تربیت‌یافته خود را برای اداره شهرها و استانداری‌ها صادر کردند که این امر نشان‌دهنده اوج برنامه‌ریزی و آمادگی ایشان در طول آن بیست و پنج سال بود.

انتهای پیام/