سفره آردی؛ روایت احیای یک هنر چند صد ساله در خراسان جنوبی

به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، سفره آردی یکی از صنایع‌دستی اصیل و کاربردی خراسان جنوبی است که سال‌ها در زندگی روزمره مردم روستاهای این منطقه کاربرد داشته و امروز با احیای دوباره، به یکی از ظرفیت‌های اشتغال و درآمدزایی در روستاهای شهرستان قاینات تبدیل شده است.

«سُفره آردی» که در زمره بافته‌های داری قرار می‌گیرد، با استفاده از پشم شتر یا گوسفند و روی دار زمینی بافته می‌شود. الیاف مورد استفاده گاه به صورت خودرنگ و گاه با رنگ‌های طبیعی و گیاهی رنگ‌آمیزی می‌شوند.

ابعاد معمول این دست‌بافته حدود 110 در 110 سانتی‌متر است و نقوشی همچون کوه، بز، قوچ و گیاهان در قالب طرح‌های هندسی در مرکز و حاشیه آن نقش می‌بندند. ویژگی مهم سفره آردی، ذهنی بودن بسیاری از نقوش است؛ نقش‌هایی که از طبیعت اطراف و زندگی روزمره بافندگان الهام گرفته‌اند.

سفره‌ای برای نان؛ هنری برخاسته از زندگی مردم

سفره آردی در گذشته تنها یک اثر هنری یا تزئینی نبود، بلکه بخشی از فرایند تهیه نان در خانواده‌های روستایی به شمار می‌رفت. جایگاه گندم و نان در فرهنگ مردم منطقه سبب شده بود زنان هنگام تهیه خمیر، سفره آردی را زیر تغار پهن کنند تا از ریخت‌وپاش آرد و خمیر جلوگیری شود. این سفره همچنین برای نگهداری خمیرمایه طبیعی تا زمان پخت بعدی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

با گذشت زمان و تغییر سبک زندگی، کاربردهای تازه‌ای نیز برای این دست‌بافته تعریف شده است. امروزه سفره آردی علاوه بر کارکرد سنتی، به عنوان پادری، سجاده و روکُرسی نیز تولید و عرضه می‌شود.

مَهِنج؛ یکی از کانون‌های سفره‌بافی قاینات

روستای مَهِنج از توابع شهرستان قاینات یکی از مهم‌ترین مناطق تولید سفره آردی در خراسان جنوبی است. در این روستا، هنر سفره‌بافی نسل به نسل منتقل شده و مادران، شیوه بافت، انتخاب رنگ و خلق نقوش را به دختران خود آموزش داده‌اند. یادگیری این هنر در میان زنان و دختران روستا صرفاً یک مهارت اقتصادی نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی آنان محسوب می‌شود؛ هنری که هر بافنده در آن بخشی از ذوق و سلیقه خود را به نمایش می‌گذارد.

ابزار مورد استفاده برای تولید سفره آردی نیز ساده و کم‌هزینه است. دار زمینی اصلی‌ترین ابزار بافت این دست‌بافته به شمار می‌رود و در گذشته و به‌ویژه در میان عشایر، ساخت این ابزار با استفاده از مصالح موجود در محل انجام می‌شده است.

فعالیت بیش از  250 هنرمند در رشته سفره آردی

احیای این هنر در سال‌های اخیر با برگزاری دوره‌های آموزشی، صدور مجوز کارگاه‌ها و ارائه تسهیلات به فعالان صنایع‌دستی دنبال شده است. حسنعلی فولاد، معاون صنایع‌دستی و هنرهای سنتی خراسان جنوبی، از فعالیت بیش از 250 هنرمند در زمینه تولید سفره آردی خبر داده و گفته است برای احیا و باززنده‌سازی این رشته، دوره‌های آموزشی رایگان برای علاقه‌مندان برگزار می‌شود.

وی صدور مجوز پشتیبان مشاغل خانگی و اختصاص تسهیلات را از دیگر اقدامات حمایتی برای توسعه این رشته عنوان کرده است و ادامه داده: توسعه کارگاه‌های گلیم‌بافی با تمرکز بر سفره آردی در روستاهای مَهِنج و شیرمرغ از توابع شهرستان قاین نیز در دستور کار قرار دارد.

وی همچنین از ایجاد کارگاه رنگرزی گیاهی در روستای مَهِنج خبر داده و اعلام کرده است هنرمندان روستاهای مَهِنج و شیرمرغ موفق به دریافت نشان ملی کیفیت در رشته سفره آردی شده‌اند.

نشان ملی برای دست‌بافته‌ای با نقوش بومی

سفره آردی قاینات در سال‌های اخیر توانسته است در رویدادهای ملی صنایع‌دستی نیز مورد توجه قرار گیرد. حمید عباس زاده، رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری قاینات، پیش‌تر اعلام کرده بود که سفره آردی این شهرستان برای دریافت نشان ملی آثار صنایع‌دستی به مرحله داوری در استان کرمان راه یافته و موفق به کسب این نشان شده است.

وی استفاده از شاخص‌های بومی، مرغوبیت مواد اولیه، بهره‌گیری از رنگ‌های طبیعی و گیاهی، ظرافت و دقت در بافت و استفاده از نقوش و طرح‌های اصیل بومی را از مهم‌ترین دلایل کسب نشان ملی برای این اثر عنوان کرده بود. در میان هنرمندان این رشته، زهرا افشاری از روستای مَهِنج نیز به عنوان یکی از هنرمندان فعال و توانمند سفره آردی معرفی شده است که اثر وی موفق به دریافت نشان ملی شده و در یکی از رویدادهای صنایع‌دستی نیز به عنوان هنرمند برتر کشوری این رشته شناخته شده است.

523 هنرمند در حوزه بافته‌های داری خراسان جنوبی

سفره آردی تنها یکی از رشته‌های بافته‌های داری خراسان جنوبی است. بر اساس اعلام اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان، 523 نفر در رشته‌های مختلف این حوزه از جمله گلیم‌بافی، گبه‌بافی، پلاس‌بافی، سفره آردی و سیاه‌چادر دارای مجوز فعالیت هستند. این آمار نسبت به سال گذشته 6 درصد افزایش داشته است. هر تولیدکننده به طور متوسط سالانه حدود 40 مترمربع انواع بافته‌های داری تولید می‌کند و مجموع تولید سالانه این بخش بیش از 20 هزار مترمربع اعلام شده است.

ارزش این میزان تولید، در صورت فروش، بیش از 100 میلیارد ریال برآورد شده است. محصولات تولیدی نیز از طریق نمایشگاه‌های ملی و منطقه‌ای، فروشگاه‌های صنایع‌دستی، درگاه‌های الکترونیکی و فضای مجازی عرضه می‌شوند.

صنایع‌دستی در مسیر رونق اقتصاد روستا

احیای سفره آردی در قاینات، علاوه بر حفظ یک میراث فرهنگی، زمینه‌ای برای ایجاد اشتغال در روستاهای منطقه فراهم کرده است. بخشی از تولیدات این هنرمندان از سوی مشتریان بومی و غیربومی به صورت پیش‌خرید سفارش داده می‌شود؛ موضوعی که به گفته فعالان این حوزه، بازار فروش تولیدات را تقویت کرده و انگیزه ادامه فعالیت را در میان بافندگان افزایش داده است.

شرایط اقلیمی و خشکسالی‌های پی‌درپی نیز اهمیت توسعه مشاغل سازگار با اقتصاد روستایی را دوچندان کرده است. در چنین شرایطی، هنرهایی مانند سفره‌بافی که با سرمایه اولیه محدود و ابزار ساده قابل انجام هستند، می‌توانند بخشی از ظرفیت اقتصادی روستاها را فعال کنند.

از سوی دیگر، انتقال این هنر از مادران به دختران باعث شده سفره آردی تنها یک محصول صنایع‌دستی نباشد؛ بلکه بخشی از حافظه فرهنگی و سبک زندگی مردم جنوب خراسان را نیز با خود همراه داشته باشد.

سفره آردی امروز از زیر تغارهای خمیر به ویترین نمایشگاه‌های صنایع‌دستی رسیده است؛ دست‌بافته‌ای که زمانی برای جلوگیری از هدررفت آرد و آماده‌سازی نان استفاده می‌شد و اکنون در کنار ارزش کاربردی، به عنوان اثری هنری با قابلیت ایجاد اشتغال و درآمد در روستاهای خراسان جنوبی عرضه می‌شود.

انتهای پیام/