از قلعه بهرام چوبین تا میدان شهدای گمنام

به گزارش خبرگزاری تسنیم از ملایر، ملایر؛ شهری تاریخی در دل غرب ایران است. این شهر مرکز شهرستان ملایر و در 386 کیلومتری غرب پایتخت و 70 کیلومتری جنوب شرقی مرکز استان واقع شده و از نظر جمعیت دومین شهر بزرگ استان همدان به شمار می‌آید.

آنچه در شهر ملایر قابل مشاهده است، در شمال و شمال غرب، بقایای قلعه زندیه و قلعه چوبین بوده که هر یک از این دو محله به سمت مرکز شهر کنونی توسعه یافته‌اند و به بخش مرکزی تازه‌ساز شهر متصل می‌شدند.

قاجاریان از اتصال این دو مرکز جمعیتی و ایجاد یک شهر در این نقطه اهدافی داشتند. شواهد نشان می‌دهد که حاکمان قاجار برای کنترل و تسلط بر منطقه‌ای که در میانه شهرهای همدان، نهاوند، تویسرکان و اراک، فاقد یک مرکز شهری بود، با توسعه شهر کنونی ملایر علاوه بر تسلط سیاسی و اجتماعی، از تولیدات دامی، کشاورزی و صنایع دستی منطقه به ویژه فرش نیز استفاده کردند. موقعیت مناسب طبیعی و جغرافیایی موجب تداوم زیستگاهی و توسعه آن در دو سده اخیر شهر بوده است.

مردم ملایر به زبان فارسی و گویش ملایری تکلم می‌کنند. شهرداری ملایر در سال 1317 تأسیس شد و ساختمان مرکزی آن اکنون در ابتدای خیابان شهدا، یکی از خیابان‌های اصلی شهر، قرار گرفته است.

یکی دیگر از دلایل پیدایش و شکل‌گیری شهر کنونی ملایر، قرارگیری این شهر بر سر راه‌های تجاری و کاروانی و عتبات عالیات بوده است.

هسته اولیه شهر ملایر، قلعه بهرام چوبین است. این دژ یکی از پایگاه‌های مهم نظامی بهرام چوبین، سردار نامی خسرو پرویز ساسانی، بوده است. بهرام چوبین مدت کوتاهی نیز شاهنشاه ایران شد.

قلعه بهرام چوبین در خیابان وفایی ملایر واقع شده و به عنوان هسته اولیه شهر ملایر شناخته می‌شود. هرچند امروزه با توسعه شهر ملایر، این قلعه در زیر خیابان و خانه‌های منطقه مدفون شده است، اما در سال 1356 حفاری‌هایی از سوی دیوید استروناخ در این نقطه انجام شد. پس از آنکه ایل زند دوباره به ملایر وارد شدند، در کنار قلعه چوبین، قلعه‌ای ساختند که بعدها به قلعه زندیه معروف شد.

میدان دکتر بابک

شهردار ملایر گفت: میدان دکتر بابک فعلی، قبلاً به واسطه قرار گرفتن در کنار بوستان تاریخی سیف‌الدوله، به نام «میدان سیفیه» معروف بود، اما سال‌ها پیش شورای اسلامی شهر ملایر به پاس قدردانی از اولین فرماندار این شهر، دکتر «حسن بابک»، نام این میدان را به «میدان دکتر بابک» تغییر داد.

مجید فرجی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم افزود: دکتر حسن بابک سال 1351 به عنوان فرماندار ملایر منصوب شد و سال 1353 در یک سانحه رانندگی جان خود را از دست داد. با توجه به اینکه وی تنها 19 ماه فرماندار ملایر بود، اما در این مدت کوتاه خدمات ارزشمندی برای این شهرستان انجام داد که بعد از گذشت سال‌ها، هنوز هم مردم ملایر قدردان خدمات او هستند.

وی ادامه داد: طراحی و ساخت بلوار پارک سیفیه، ساخت مهمانسرای پارک سیفیه، احداث جنگل مصنوعی میرزا کوچک‌خان، بلوار قائم‌مقامی، احداث دریاچه مصنوعی پارک سیفیه، اهدای 5000 جلد کتاب از کتابخانه شخصی خود به کتابخانه شهید بهشتی و ده‌ها خدمات ارزنده دیگر، از اقدامات ماندگار دکتر بابک برای شهرستان ملایر محسوب می‌شود.

میدان زندیه (شهید احمد جوکار)

یکی از پژوهشگران و مورخان شهرستان ملایر که سال‌ها در زمینه تاریخ و گویش‌های این دیار کهن به تحقیق مشغول بوده و کتب مختلفی را به رشته تحریر درآورده است، در رابطه با تاریخچه شهر ملایر گفت: نام کوچه‌ها، محلات، خیابان‌ها، بازار و میادین این شهر در بدو تأسیس، شفاهی و برگرفته از قاعده‌ای خاص که تابع فرهنگ، اقتصاد و وضعیت اجتماعی آن زمان بوده، نامگذاری شده است.

 

علیرضا گودرزی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در ملایر افزود: از جمله محلات قدیمی ملایر که بر این اساس نامگذاری شده‌اند، می‌توانیم به محله زندیه اشاره کنیم. بنیاد این محله در سال 1298 خورشیدی نهاده شد. از جنوب به محله دراویش و از غرب به خیابان شهدا، میدانی منتهی می‌شد که «میدان زندیه» نام گرفت، اما اکنون به «میدان شهید احمد جوکار» تغییر نام پیدا کرده است.

وی با بیان اینکه لقب «عسگرخان زند ملایری» در این محله معروف بود، افزود: مردمانی از قوم زند در زمان قدیم در این محل ساکن بودند و به همین دلیل میدان قدیمی آن را «میدان زندیه» نام نهادند.

میدان امام (میدان مرکزی شهر ملایر)

این نویسنده و پژوهشگر ملایری با اشاره به اینکه میدان امام، اصلی‌ترین میدان این شهر و مرکز ثقل همه گردهمایی‌ها به شمار می‌رود، گفت: در فاصله سال‌های 1316 تا 1319 هجری قمری، فردی به نام مراد میرزا عضدی قاجار ملقب به جلیل‌الدوله از نوادگان پسری سیف‌الدوله، شهردار ملایر بود. در زمان او، شهرداری صاحب یک ساختمان مستقل شد و میدانی دایره‌گونه نیز در نزدیکی آن ساخته شد که بعد از گذر سالیان فراوان و پس از انقلاب شکوهمند اسلامی ایران، به «میدان امام» تغییر نام پیدا کرد.

گودرزی اظهار کرد: این میدان در بدو امر ایستگاه و پاتوق اصلی درشکه‌ها بود که با آمدن خودرو، بساطشان جمع شد. پس از شکل‌گیری شهر دولت‌آباد که آرام آرام سران طوایف گوناگون از روستاهای مختلف به این شهر کوچ کردند، تغییرات خاصی در این میدان و خیابان‌های منتهی به آن صورت گرفت.

میدان شهدای گمنام ملایر

میدان شهدای گمنام ملایر سال‌ها قبل به واسطه قرار گرفتن در جوار بقعه متبرکه امامزاده عبدالله ملایر، به همین نام معروف بود، اما بعد از اینکه پیکر مطهر چهار شهید گمنام در دل این میدان به خاک سپرده شد تا نگینی بر افتخار معنوی این شهر باشد، نام این میدان به «میدان شهدای گمنام» تغییر یافت. در مناسبت‌های مختلف همچون دهه فجر، دهه کرامت و 22 بهمن، همواره مسئولان با حضور بر سر مزار مطهر این شهدای گمنام و ادای احترام به آنان، یاد و خاطره سال‌های دفاع مقدس را گرامی می‌دارند.

میدان انقلاب

میدان انقلاب نیز به دلیل اینکه در بحبوحه سال‌های انقلاب، محل تجمع و تظاهرات مردم ملایر بوده است، به این نام شهرت یافته و همچنان این افتخار بر تارک آن می‌درخشد.

انتهای پیام/