از طلاکاری سقف تا خنکای سرداب؛روایت خانه تاریخی وثیق انصاری

به گزارش خبرگزاری تسنیم از اصفهان، از میان کوچه‌های باریک و پرپیچ‌وخم محله‌های قدیمی اصفهان که می‌گذری، ناگهان به در چوبی بزرگی می‌رسی که کنده‌کاری‌های ظریف روی آن، تو را به دنیایی دیگر دعوت می‌کند. خانه تاریخی وثیق انصاری، با قدمتی حدود 150 سال از دوره قاجار، یکی از آن خانه‌هایی است که هنوز نفس می‌کشد و داستان‌های ناگفته‌ای برای گفتن دارد.

خانه تاریخی وثیق انصاری در محله قدیمی شهشهان (یا شهشهان) قرار دارد. این بنا در بافت تاریخی و نزدیک به میدان امام علی (ع) و بازار بزرگ اصفهان واقع شده و روزگاری محل سکونت یکی از مستوفیان (حسابداران عالی‌رتبه) دربار قاجار بوده است و حالا به یکی از جاذبه‌های گردشگری اصفهان تبدیل شده است؛ اما هنوز هم آرامش و وقار یک خانه اشرافی قدیمی را حفظ کرده است. از در که وارد می‌شوی، اولین موضوعی که توجه‌ات را جلب می‌کند، حیاط مرکزی با حوض صلیبی‌شکل است.

حوضی با سنگ‌های یکپارچه و آب زلال که نور خورشید را مثل آیینه بازتاب می‌دهد. دور تا دور حیاط، باغچه‌هایی با گل‌های رنگارنگ و درختان کهنسال، سایه‌سار دلنشینی ایجاد کرده‌اند. معماری حیاط طوری طراحی شده که در تابستان، خنکای مطبوعی در فضا جریان دارد و در زمستان، نور گرم خورشید به عمق اتاق‌ها نفوذ می‌کند.

این هوشمندی در طراحی، یکی از ویژگی‌های برجسته معماری ایرانی است که در این خانه به زیبایی دیده می‌شود. خود عمارت سه‌طبقه است و هر طبقه، کاربری و تزئینات خاص خود را دارد. طبقه همکف معمولاً محل پذیرایی و تشریفات بوده، طبقه اول محل سکونت خانواده و طبقه دوم یا همان شاه‌نشین، مخصوص مهمان‌های ویژه و مراسم رسمی. برای رسیدن به طبقات، از راه‌پله‌های چوبی مارپیچی استفاده شده که با نرده‌های ظریف و منبت‌کاری‌شده، خودشان یک اثر هنری به حساب می‌آیند.

وارد شاه‌نشین که می‌شوی، انگار وارد یک نگارخانه شده‌ای. سقف با گچ‌بری‌های اسلیمی و طلاکاری‌های درخشان پوشیده شده. نور از پشت ارسی‌های چوبی با شیشه‌های رنگی به رنگ‌های آبی، قرمز، سبز و زرد وارد می‌شود و فضایی رؤیایی و رنگارنگ خلق می‌کند. ارسی‌ها خودشان یکی از شاهکارهای این خانه هستند؛ پنجره‌های چوبی مشبکی که بدون استفاده از میخ و چسب، با اتصالات چوبی ساخته شده‌اند و هرکدام طرحی منحصربه‌فرد دارند.

اما شاید جذاب‌ترین بخش خانه، کاغذدیواری‌های نفیس آن باشد. روی دیوارهای بسیاری از اتاق‌ها، کاغذدیواری‌هایی کار شده که طرح‌های گل‌وبته، صحنه‌های شکار، پرندگان و منظره‌های طبیعی را به تصویر می‌کشند. این کاغذدیواری‌ها که گفته می‌شود از اروپا (احتمالاً فرانسه یا روسیه) وارد شده بودند، نشان‌دهنده ذوق و سلیقه بالای صاحبخانه و همچنین ارتباطات تجاری و فرهنگی ایران با اروپا در دوره قاجار است. جالب اینجاست که برخی از این کاغذدیواری‌ها هنوز هم رنگ و طرح اولیه خود را حفظ کرده‌اند و این نشان‌دهنده کیفیت بالای مواد اولیه‌ای است که در آن زمان استفاده می‌شد.

وجود بیش از 45 نقش و نگار متفاوت

در اتاق‌های مختلف خانه، بیش از 45 نقش و نگار متفاوت دیده می‌شود. از نقاشی‌های دیواری با طرح‌های گل‌وگیاه گرفته تا گچ‌بری‌های برجسته و آینه‌کاری‌های ظریف. هر اتاق، شخصیت و هویت خودش را دارد. اتاقی که مخصوص موسیقی بوده، تزئیناتش با اتاق پذیرایی فرق دارد. اتاق خواب‌ها، آرام‌تر و ساده‌تر طراحی شده‌اند، در حالی که اتاق شاه‌نشین، پر از تجمل و شکوه است.

یکی از نکات جالب توجه در این خانه، سیستم تهویه طبیعی آن است. بادگیرها و پنجره‌های متعدد طوری طراحی شده‌اند که جریان هوا را در تابستان به بهترین شکل مدیریت کنند. همچنین سرداب‌هایی در زیرزمین وجود دارد که در روزهای گرم تابستان، هوای خنک را به طبقات بالا هدایت می‌کرده است. این همه هوشمندی در معماری، نشان می‌دهد که معماران ایرانی قرن‌ها پیش، به خوبی با اصول اقلیمی و زیست‌محیطی آشنا بوده‌اند.

حیاط پشتی خانه هم فضای دلنشین دیگری دارد. یک باغچه نسبتاً بزرگ با درختان میوه و یک حوض کوچک دیگر. این بخش احتمالاً محل زندگی خدمه و انجام کارهای روزمره مثل پخت‌وپز و شستشو بوده است. جالب اینجاست که معماری طوری طراحی شده که این بخش از خانه، از دید مهمان‌ها پنهان باشد و حریم خصوصی خانواده حفظ شود.

از نظر حفاظتی، این خانه در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و خوشبختانه در سال‌های اخیر مرمت‌های خوبی روی آن انجام شده است. بخش‌های آسیب‌دیده سقف و دیوارها بازسازی شده و سیستم برق‌کشی و روشنایی هم به‌روزرسانی شده تا بازدیدکنندگان بتوانند در نور مناسب، از زیبایی‌های خانه لذت ببرند. با این حال، برخی از کاغذدیواری‌ها و گچ‌بری‌های ظریف هنوز نیاز به مرمت تخصصی‌تری دارند و امید است که در آینده نزدیک، این کارها هم انجام شود.

حس حضور در یک خانه زنده، مسئله‌ای است که بازدید از این خانه را خاص می‌کند. برخلاف موزه‌های خشک و رسمی، اینجا هنوز هم می‌توانی تصور کنی که خانواده‌ای در آن زندگی می‌کند. صدای آب حوض، نور رنگی ارسی‌ها، بوی چوب کهنه و خاک نم‌دار حیاط، همه دست به دست هم می‌دهند تا تجربه‌ای فراموش‌نشدنی برایت رقم بزنند.

خانه وثیق انصاری فقط یک بنای تاریخی نیست؛ یک سند زنده از تاریخ اجتماعی، هنری و معماری ایران در دوره قاجار است. هر گوشه‌اش داستانی دارد، هر نقش و نگارش روایتی از ذوق و هنر مردمانی که قرن‌ها پیش در این سرزمین می‌زیسته‌اند.

انتهای پیام/170