اورامان زیر ذره‌بین سازمان بازرسی؛ از مدیریت یکپارچه تا اقتصاد محلی

به گزارش خبرگزاری تسنیم از سنندج، اورامان یا هورامان تنها یک مقصد گردشگری نیست؛ پهنه‌ای است که درهم‌تنیدگی تاریخ، فرهنگ، معماری، طبیعت، معیشت، آیین‌ها و سبک زندگی مردم آن، هرگونه تصمیم‌گیری درباره توسعه را به موضوعی چندبعدی تبدیل کرده است. ثبت جهانی منظر فرهنگی هورامان، این منطقه را از سطح یک ظرفیت محلی و استانی فراتر برده و مسئولیت دستگاه‌های مختلف برای حفاظت، مدیریت و بهره‌گیری صحیح از این ظرفیت را نیز سنگین‌تر کرده است.

با وجود این ظرفیت کم‌نظیر، سال‌هاست میان توسعه گردشگری، تأمین زیرساخت، حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی، منافع اقتصادی مردم محلی و الزامات زندگی بومی، فاصله‌هایی وجود دارد؛ فاصله‌هایی که اگر برای آنها نسخه‌ای متناسب با واقعیت‌های هورامان تدوین نشود، ممکن است آنچه قرار است موتور محرک اقتصاد منطقه باشد، به عاملی برای فرسایش هویت، محیط زیست و سرمایه اجتماعی تبدیل شود.

در چنین شرایطی، سازمان بازرسی کل استان کردستان با رویکردی متفاوت از ورودهای صرفاً نظارتی، موضوع «راهکارهای توسعه گردشگری در منطقه اورامانات» را در قالب یکی از کمیسیون‌های تخصصی علمی خود به بحث گذاشت؛ اقدامی که در آن تلاش شد به جای توقف در بیان مشکلات، مجموعه‌ای از استادان دانشگاه، کارشناسان، مدیران دستگاه‌های اجرایی، متولیان میراث جهانی، راهداری، نخبگان و فعالان حوزه گردشگری، مسئله را از زوایای مختلف بررسی و برای آن راهکار ارائه کنند.

این رویکرد، به‌ویژه از سوی دکتر حیدری، بازرس کل استان کردستان، بر این اصل استوار بود که نقد زمانی می‌تواند به اصلاح منجر شود که در کنار بیان ضعف‌ها، ظرفیت‌ها، فرصت‌ها و راه‌حل‌های عملی نیز دیده شود؛ نگاهی که گردشگری را نه موضوعی صرفاً فرهنگی، بلکه بخشی از مسئله اشتغال، درآمد، اقتصاد محلی، امنیت راه‌ها، آموزش، سلامت، کشاورزی، صنایع دستی، صادرات و حتی آینده اجتماعی روستاهای هورامان می‌داند.

در این نشست، سخنرانان از زوایای مختلف بر یک نقطه مشترک تأکید داشتند؛ هورامان بیش از آنکه به پروژه‌های پراکنده و تصمیم‌های مقطعی نیاز داشته باشد، نیازمند حکمرانی و مدیریت یکپارچه، برنامه جامع، تقسیم دقیق مسئولیت‌ها، مشارکت مردم و ارزیابی مستمر نتایج است؛ برنامه‌ای که همزمان اقتصاد و هویت را ببیند و توسعه را به قیمت از دست رفتن سرمایه‌های اصلی منطقه دنبال نکند.

ورود علمی سازمان بازرسی برای حل مسئله، نه صرفاً بیان آن

هژار رحیمی، کارشناس بازرسی استان کردستان، در ابتدای نشست ضمن عرض سلام و خیرمقدم و با کسب اجازه از بازرس کل استان کردستان و دیگر حاضران، اظهار کرد: در راستای تأکیدات مقامات عالی و با هدف استفاده از دیدگاه متخصصان، کمیسیون‌های تخصصی علمی در سازمان بازرسی کل کشور شکل گرفته تا فرآیندهای بازرسی و برنامه‌های نظارتی هرچه بیشتر علمی، تخصصی و مبتنی بر نظر کارشناسان باشد.

وی افزود: در استان کردستان نیز از سال 1402 موضوع تشکیل و فعال‌سازی کمیسیون‌های تخصصی علمی در دستور کار قرار گرفته و هدف اصلی این کمیسیون‌ها شناسایی مسائل مهم و اساسی استان و بررسی علمی آنها بوده است.

رحیمی با اشاره به نتایج جلسات گذشته گفت: در نشست‌های پیشین موضوعات مختلفی بررسی و برای آنها تصمیماتی اتخاذ شده که پیگیری این مصوبات تا مرحله اجرای نهایی نیز در دستور کار سازمان بازرسی قرار دارد و برخی از این موارد نتایج خوبی به همراه داشته است.
وی ادامه داد: در سال 1405 تعداد هفت موضوع برای بررسی در کمیسیون تخصصی استان در نظر گرفته شده که نخستین موضوع، «راهکارهای توسعه گردشگری در منطقه اورامانات» است.

کارشناس بازرسی استان کردستان هدف از برگزاری این نشست را دستیابی به راهکارهای کوتاه‌مدت و بلندمدت، ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و پیگیری موضوعات تا مرحله اجرا عنوان کرد و گفت: سازمان بازرسی تلاش می‌کند موضوع را در سطح طرح بحث باقی نگذارد و تا اجرای نهایی راهکارهای قابل اجرا، پیگیری لازم را انجام دهد.

رحیمی گردشگری اورامان را یکی از فرصت‌های اقتصادی و اشتغال‌زایی مغفول‌مانده استان دانست و افزود: اگر ظرفیت‌های این منطقه به شکل صحیح شناسایی و مدیریت شود، می‌تواند بخشی از مسائل استان در حوزه اقتصاد و اشتغال را پاسخ دهد.

وی در پایان از حاضران خواست با مدیریت زمان، دیدگاه‌های خود را به شکل مکتوب نیز ارائه کنند و در صورت نیاز برای بررسی موضوعات تخصصی، کارگروه‌ها و کمیته‌های فرعی تشکیل شود تا در نهایت جمع‌بندی نشست برای تصمیم‌گیری و پیگیری‌های بعدی در اختیار بازرس کل استان قرار گیرد.

کارشناس میراث فرهنگی؛ هورامان را نباید از منظر یک «روستای گردشگری» دید

محمد امینیان کارشناس مجموعه میراث فرهنگی استان کردستان با تأکید بر اینکه بحث گردشگری اورامان بسیار گسترده است، اظهار کرد: موضوع هورامان باید با توجه به جغرافیا و ماهیت فرهنگی مشخص آن مورد بررسی قرار گیرد و نمی‌توان آن را صرفاً در قالب یک مقصد گردشگری معمولی تحلیل کرد.

وی با اشاره به ثبت جهانی هورامان به‌عنوان منظر فرهنگی گفت: این ثبت یک برند در سطح جهانی ایجاد کرده و باید از همین ظرفیت استفاده کرد؛ بنابراین نباید مدام به دنبال آن باشیم که در سطوح پایین‌تر، مثلاً یک روستا را به‌عنوان برند جدید معرفی کنیم، در حالی که خود هورامان یک برند جهانی در اختیار دارد.

امینیان با اشاره به قرار گرفتن حدود 15 روستا در عرصه ثبت جهانی گفت: پس از ثبت جهانی، مسئله اصلی نباید توسعه بی‌ضابطه جغرافیایی و ایجاد زیرساخت بدون توجه به ظرفیت باشد، بلکه باید کیفیت درون منطقه، شناسایی ظرفیت‌های واقعی و رعایت اصول منظر فرهنگی در اولویت قرار گیرد.

وی یکی از مشکلات اساسی را تضعیف مدیریت پس از ثبت جهانی دانست و گفت: پس از ثبت جهانی، مدیریت آنچنان که باید ادامه پیدا نکرد و حتی برای مدتی پایگاه با مدیریت مؤثر مواجه نبود. در حالی که ثبت جهانی به مدیریت یکپارچه نیاز دارد و دستگاه‌ها و دانشگاه‌ها نباید هرکدام جداگانه و بدون هماهنگی وارد موضوع شوند.

این کارشناس میراث فرهنگی افزود: در ماه‌های اخیر تلاش‌هایی برای ایجاد هماهنگی و مدیریت واحدتر آغاز شده که باید آن را به فال نیک گرفت و تقویت کرد.

وی با اشاره به ضرورت رعایت اصول و قوانین حفاظت از منظر فرهنگی گفت: توسعه هورامان باید براساس اصول بین‌المللی حفاظت از منظر فرهنگی و بافت تاریخی انجام شود؛ اصولی که از جمله در منشور واشنگتن سال 1987 و منشور ونیز سال 1964 مورد توجه قرار گرفته و تا سال‌های اخیر نیز در قالب رویه‌های حفاظتی تکامل یافته‌اند.

امینیان تأکید کرد: وقتی از «بافت» صحبت می‌کنیم، فقط ساختمان‌ها مدنظر نیستند؛ ساکنان، فرهنگ، روابط اجتماعی، شیوه زندگی، مناسبات مردم و تمام عناصر زندگی در این مفهوم قرار می‌گیرند.

وی ادامه داد: پیش از آنکه درباره افزایش گردشگر، ساخت پروژه و ایجاد تأسیسات صحبت کنیم، باید قوانین و الزامات ثبت جهانی را به‌درستی بشناسیم و براساس آنها حرکت کنیم.

امینیان هشدار داد: اینکه یک منظر فرهنگی جهانی را به چند روستای صرفاً گردشگری با تابلو و پلاک و عنوان تقلیل دهیم، در واقع عقب‌گرد است. وقتی هورامان ثبت جهانی شده، نباید هدف اصلی ما کسب عناوین پایین‌تر باشد، بلکه باید ارزش همان ثبت جهانی را حفظ و تقویت کنیم.

وی همچنین بر ضرورت توجه به ظرفیت جغرافیایی و زیرساختی منطقه تأکید کرد و گفت: توسعه نباید به معنای گسترش بی‌نهایت باشد؛ بلکه باید کیفیت درونی، حفاظت از بافت و استفاده درست از ظرفیت‌های موجود را دنبال کنیم.

امینیان مشکل اصلی هورامان را مدیریت دانست و گفت: نبود مدیریت یکپارچه طی سال‌های گذشته موجب ایجاد سردرگمی و کاهش کیفیت شده است و اکنون باید فرصت ایجادشده برای هماهنگی جدید را جدی گرفت.

کارشناس راهداری؛ توسعه گردشگری بدون راه ایمن و استاندارد ممکن نیست

کاوان رضایی، از اداره کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای کردستان، زیرساخت حمل‌ونقل و دسترسی ایمن را یکی از الزامات اصلی توسعه گردشگری اورامان دانست و اظهار کرد: در منطقه‌ای کوهستانی مانند هورامان، توسعه گردشگری بدون توجه به راه و ایمنی سفر امکان‌پذیر نیست.

وی گفت: شبکه‌های اجتماعی موجب شده تقاضای سفر به هورامان از سایر استان‌ها و حتی خارج از کشور افزایش یابد و وقتی گردشگر به این منطقه جذب می‌شود، استان باید امکان دسترسی ایمن و مناسب را برای او فراهم کند.

رضایی مسیرهای اصلی دسترسی به منطقه را تشریح کرد و افزود: از خارج استان، محور سنندج ـ مریوان و مسیر سنندج ـ سروآباد ـ مریوان اهمیت دارد؛ بخشی از گردشگران خارجی نیز می‌توانند از مسیر عراق وارد شوند و از جنوب استان نیز مسیر کامیاران به سمت پالنگان و سروآباد و سپس اورامان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

وی پیشنهاد کرد: محور جدید سنندج ـ مریوان تکمیل و در صورت امکان به چهارخطه تبدیل شود و تردد کامیون‌های ترانزیتی به سمت مرز باشماق از این مسیر هدایت شود تا محور قدیمی سنندج ـ سروآباد ـ مریوان ظرفیت بیشتری برای گردشگری پیدا کند.

این مسئول همچنین چهارخطه شدن محور کامیاران ـ سروآباد را مورد تأکید قرار داد و آن را اقدامی برای افزایش ایمنی و ارتقای دسترسی به منطقه دانست.

رضایی با اشاره به شرایط خاص راه‌های اورامان گفت: عرض برخی جاده‌ها در منطقه حدود 6، 6.3 و 6.8 متر و در برخی نقاط حتی کمتر است؛ این در حالی است که مسیرها کوهستانی، دارای شیب‌های تند، تغییر ارتفاع زیاد، پیچ‌های متعدد و پرتگاه هستند.

وی افزود: بنابراین در بلندمدت باید مطالعات توسعه راه از نظر هندسه مسیر، شعاع پیچ‌ها، ایمنی پرتگاه‌ها و عرض راه انجام شود و در کوتاه‌مدت نیز اعتبار لازم برای نگهداری، ایمن‌سازی و رفع نقاط حادثه‌خیز اختصاص یابد.

رضایی خاطرنشان کرد: بسیاری از گردشگران با مسیرهای منطقه آشنایی ندارند و به همین دلیل نصب علائم، تابلوهای راهنما، تجهیزات ایمنی و زیرساخت‌های هشداردهنده ضروری است.
وی استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاری عمومی و خصوصی و سازوکارهای استانی برای تأمین اعتبار را مورد اشاره قرار داد و خواستار تشکیل کارگروهی برای تدوین برنامه بلندمدت راه‌های منطقه و مشخص کردن اقدامات کوتاه‌مدت و میان‌مدت ایمنی شد.

مدیر پایگاه هورامان؛ هورامان پس از ثبت جهانی به مدل جدید حکمرانی نیاز دارد

هوشنگ مهدی، مدیر پایگاه میراث جهانی هورامان، اظهار کرد: ثبت جهانی هورامان حاصل سال‌ها کار، تلاش، همراهی مردم، توجه مدیران و مسئولان و حتی مشارکت انسانی و در برخی موارد مالی مردم منطقه بوده است.

وی افزود: با ثبت جهانی، مرحله جدیدی آغاز شد، اما نبود مدیریت مؤثر و استمرار نداشتن برخی اقدامات موجب آسیب به روند مدیریت منطقه و حتی ایجاد بی‌اعتمادی در میان مردم شد.

مهدی مهم‌ترین مشکل کنونی را بی‌اعتمادی عمومی دانست و گفت: در سال‌های گذشته تصمیمات متعدد و گاه متعارض در هورامان گرفته شده و دستگاه‌های مختلف هرکدام براساس مقررات و نگاه خود اقدام کرده‌اند.

وی با اشاره به وسعت حدود 49 هزار هکتاری محدوده مورد اشاره خود، بر ضرورت طراحی مدل جدید مدیریت تأکید کرد و گفت: باید یک برنامه جامع حکمرانی و مدیریت یکپارچه تهیه شود که در آن میراث فرهنگی، بنیاد مسکن، راهداری، محیط زیست، منابع طبیعی و سایر دستگاه‌ها در یک چارچوب مشخص حرکت کنند.

مدیر پایگاه منظر فرهنگی هورامان افزود: این مدیریت باید براساس سیاست‌های منظر فرهنگی باشد و هر دستگاه بداند چه وظیفه‌ای بر عهده دارد و چگونه باید با سایر دستگاه‌ها هماهنگ شود.

وی کمبود زیرساخت‌های گردشگری از جمله راه و پارکینگ روستایی را از دیگر مسائل منطقه دانست و گفت: زنجیره ارزش اقتصادی گردشگری نیز در هورامان ضعیف است و باید کشاورزی، فرهنگ، صنایع دستی و دیگر ظرفیت‌های منطقه به گونه‌ای به گردشگری متصل شوند که منافع اقتصادی سفر در داخل منطقه باقی بماند.

مهدی پیشنهاد تشکیل یک «ستاد دائمی توسعه و مدیریت گردشگری هورامان» را مطرح کرد تا هماهنگی دستگاه‌ها، نظارت بر اقدامات و پیگیری تصمیمات در یک ساختار مشخص انجام شود.

وی تأکید کرد: نشست‌هایی از این دست باید به تصمیمات قابل اجرا و قابل پیگیری منتهی شود تا توسعه واقعی منطقه محقق شود.

مدیر داخلی پایگاه هورامان؛ از تقویم آیین‌ها تا مشکل طرح‌های روستایی و طولانی شدن سرمایه‌گذاری

مهدی یوسفوند، مدیر داخلی پایگاه جهانی هورامان و از اعضای تیم ثبت جهانی، اظهار کرد: فرآیند ثبت جهانی هورامان از حدود سال 1395 آغاز شد و نزدیک به پنج سال مطالعه و بررسی برای آن انجام گرفت.

وی در تشریح محدوده ثبت جهانی، به وسعتی در حدود 409 هزار هکتار اشاره کرد که براساس توضیحات وی، بخش قابل توجهی از آن عرصه و بخشی حریم بوده و حدود 60 درصد در استان کرمانشاه و 40 درصد در کردستان قرار دارد.

یوسفوند مهم‌ترین ضعف منطقه را نبود مدیریت یکپارچه دانست و گفت: موازی‌کاری در بسیاری از موارد دیده می‌شود؛ برای مثال در پروژه‌های سنگ‌فرش پالنگان یا موضوعات مرتبط با مسکن، دستگاه‌ها گاهی بدون هماهنگی لازم وارد عمل می‌شوند.

وی افزود: در مطالعات پایگاه، حدود 22 رویداد فرهنگی و گردشگری در منطقه شناسایی شده که از جمله آنها آیین‌هایی سنتی مانند «کومسای» و رویدادهای مختلف است و می‌توان با تدوین تقویم دقیق رویدادها، زمینه برنامه‌ریزی گردشگری را فراهم کرد.

مدیر داخلی پایگاه جهانی هورامان آموزش راهنمایان محلی در روستاهای هدف را ضروری دانست و گفت: اگر مردم محلی آموزش ببینند، می‌توانند بخشی از زنجیره گردشگری را در دست بگیرند.

وی ضعف طرح‌های هادی و جامع روستاها از نظر توجه به میراث و گردشگری را مورد انتقاد قرار داد و افزود: برای نمونه، پالنگان یک روستای پلکانی است، اما در برخی پیشنهادهای طرحی، ساختار خطی برای آن در نظر گرفته شده است؛ در حالی که میراث فرهنگی باید در جلسات تهیه و تصویب چنین طرح‌هایی حضور جدی داشته باشد.

یوسفوند بر حفظ بافت‌های ارزشمند روستاها تأکید کرد و کمبود اعتبار را از موانع اجرای بسیاری از برنامه‌ها دانست.

وی طولانی بودن فرآیند صدور مجوز سرمایه‌گذاری را نیز مورد انتقاد قرار داد و گفت: سرمایه‌گذار ممکن است سال‌ها درگیر استعلام‌های محیط زیست، منابع طبیعی و سایر دستگاه‌ها باشد و این وضعیت انگیزه سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد.

وی پیشنهاد ساماندهی بازارها را مطرح کرد و گفت: برای نمونه می‌توان در شهر اورامان یک بازار تاریخی و منسجم ایجاد کرد تا عرضه محصولات محلی شکل بگیرد.

یوسفوند همچنین ایجاد کمپ‌ها و محل‌های استقرار چادر را ضروری دانست و افزود: جشنواره‌ها و آیین‌های محلی می‌توانند موجب جذب گردشگر، تکمیل ظرفیت اقامتگاه‌ها و خانه‌های محلی و ورود درآمد به منطقه شوند.

وی بر مدیریت حریم رودخانه‌ها نیز تأکید کرد و گفت: این موضوع باید در برنامه‌های توسعه گردشگری مورد توجه قرار گیرد.

عضو بنیاد نخبگان؛ هورامان برند است اما مردم باید از گردشگری سود ببرند

سید سعید سجادی، از بنیاد نخبگان استان کردستان و دارای دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی از دانشگاه تربیت مدرس، حاضر در نشست، ضمن قدردانی از سازمان بازرسی برای ورود به مسائل گردشگری و تشکیل کارگروه‌های تخصصی، اظهار کرد: وقتی نام گردشگری کردستان مطرح می‌شود، ذهن بسیاری از مردم به سمت هورامان می‌رود و این منطقه اکنون یک برند شناخته‌شده است.

وی افزود: اگر این برند در سطح کشور و کشورهای همجوار به شکل حرفه‌ای معرفی و بازاریابی شود، ظرفیت گردشگری منطقه می‌تواند چند برابر شود.

این مسئول تأکید کرد: نخست باید مشکلات را دقیق شناسایی کنیم. زیرساخت‌هایی مانند اینترنت، راه، تابلوهای راهنما و حتی امکانات اولیه هنوز در بسیاری از نقاط با مشکل مواجه است.

وی گفت: سال‌هاست در جلسات مختلف درباره تابلو، سرویس بهداشتی و امکانات اولیه صحبت می‌کنیم، اما برخی از همین نیازهای ساده هنوز برطرف نشده‌اند؛ بنابراین باید به سمت راهکارهای عملی و متناسب با ظرفیت‌های محلی رفت، نه اینکه همه چیز را در پروژه‌های بزرگ خلاصه کرد.

وی آموزش و توانمندسازی جامعه محلی را یکی از ضعف‌های جدی دانست و افزود: آموزش فقط نباید برای مردم محلی باشد؛ گردشگران، دستگاه‌های اجرایی، شهرداران و دهیاران نیز باید آموزش ببینند و برای هر روستا قواعد رفتاری و فرهنگی مشخص شود.

او با ذکر نمونه روستای ژیوار گفت: گردشگر وقتی وارد روستا می‌شود نباید احساس کند می‌تواند روستا را در اختیار خود بگیرد؛ باید فرهنگ، سبک زندگی و قواعد آن روستا را رعایت کند.

وی گردشگری را به یک پازل تشبیه کرد که باید قطعات کوچک آن درست و اصولی در کنار هم قرار گیرند و گفت: متأسفانه در بسیاری از موارد شعارها از اقدامات عملی جلو زده‌اند.

این مسئول بر ضرورت توزیع منافع گردشگری میان مردم تأکید کرد و گفت: نباید تمام درآمد یک روستا نصیب یک یا چند صاحب اقامتگاه شود، در حالی که سایر مردم فقط ترافیک، شلوغی و آسیب‌های حضور گردشگر را تحمل کنند.

وی آموزش صنایع دستی توسط پایگاه میراث فرهنگی را اقدامی مثبت دانست و گفت: این آموزش باید ادامه پیدا کند و در کنار آن، آموزش، تسهیلات، تأمین مالی، راه‌اندازی کسب‌وکار و فروش و بازاریابی در قالب یک بسته کامل دیده شود.

وی افزود: تقویم جشنواره‌ها وجود دارد، اما در بسیاری از موارد مردم محلی از نظر اقتصادی سهم واقعی از آن ندارند.

این مسئول گفت: گاهی یک جشنواره یک‌روزه جمعیت بسیار زیادی را به روستایی می‌کشاند که پارکینگ، سرویس بهداشتی، راه مناسب یا حفاظ جاده‌ای ندارد؛ بنابراین می‌توان برخی جشنواره‌ها را به برنامه‌های چندروزه یا حتی یک‌هفته‌ای تبدیل کرد و در کنار آن بازارچه صنایع دستی و محصولات محلی ایجاد کرد تا گردشگر مدت بیشتری بماند و درآمد بیشتری برای مردم ایجاد شود.

وی بر مشارکت مردم در مدیریت جشنواره‌ها تأکید کرد و گفت: بخشی از مدیریت رویدادها باید به خود مردم محلی واگذار شود.

وی همچنین گفت: توزیع گردشگر در منطقه متوازن نیست و برخی روستاها به‌شدت تحت فشار قرار گرفته‌اند، در حالی که ظرفیت‌های دیگر هنوز مورد استفاده قرار نگرفته‌اند؛ بنابراین باید گردشگری را از چند نقطه خاص به مجموعه‌ای متوازن‌تر از مقاصد هدایت کرد.

محمد کرد؛ گردشگری باید اقامت و خرید گردشگر را در هورامان نگه دارد

محمد کُرد، کارشناس جهاد کشاورزی استان کردستان اظهار کرد: گردشگری زمانی برای منطقه ارزشمند است که منافع آن به مردم محلی برسد.

وی گفت: نباید گردشگر صبح از سنندج حرکت کند، چند ساعت در یک روستا حضور داشته باشد و بدون خرید یا اقامت، به شهر بازگردد؛ باید کاری کرد که گردشگر مدت بیشتری در منطقه بماند و از ظرفیت اقامتگاه‌ها، خانه‌های محلی و خدمات مردم استفاده کند.

کرد بر توسعه گردشگری فرهنگی، بوم‌گردی و گردشگری باستان‌شناسی تأکید کرد و گفت: اصالت معماری، فرهنگ و محیط زیست باید حفظ شود.

وی پیشنهاد کرد خانه‌های تاریخی با رعایت ضوابط به اقامتگاه تبدیل شوند و گردشگران از مقاصد شناخته‌شده به سمت روستاهای کمترشناخته‌شده هدایت شوند تا فشار از روی نقاط پرتردد کاهش یابد.

این پژوهشگر توسعه گردشگری باستان‌شناسی را نیز دارای ظرفیت دانست و گفت: باید محوطه‌های باستانی، موزه‌ها و مکان‌هایی که کاوش شده‌اند شناسایی و به شکل حرفه‌ای معرفی شوند تا گردشگر برای اقامت طولانی‌تر انگیزه داشته باشد.

وی گردشگری پیاده، کوه‌پیمایی، مسیرهای طبیعت‌گردی و فعالیت‌های تخصصی در طبیعت را پیشنهاد کرد و افزود: بخش‌هایی از رودخانه سیروان نیز با رعایت ضوابط ایمنی و محیط زیست می‌تواند برای رفتینگ و فعالیت‌های آبی مورد استفاده قرار گیرد.

کارشناس حوزه کشاورزی پرنده‌نگری، گیاه‌شناسی و گردشگری‌های تخصصی و niche را نیز از ظرفیت‌های منطقه برشمرد.

وی همچنین بر برند‌سازی و بازاریابی محصولات محلی از جمله کلاش و دیگر پوشاک و صنایع دستی تأکید کرد و گفت: همان‌طور که برخی شهرها مانند کاشان توانسته‌اند صنایع دستی خود را به یک برند گردشگری تبدیل کنند، هورامان نیز باید محصولات خود را به شکل حرفه‌ای معرفی کند.

کرد آموزش و بهبود دسترسی را ضروری دانست و گفت: سد داریان نیز با رعایت ضوابط ایمنی و محیط زیست می‌تواند ظرفیت گردشگری کنترل‌شده داشته باشد؛ برای نمونه، امکان استفاده از قایق‌های حدود 25 نفره برای تورهای یک تا دو ساعته در دریاچه قابل بررسی است.

کارشناسان حوزه خدمات و گردشگری؛ گردشگری هورامان به شاخص، محصول و متولی مشخص نیاز دارد

طاهر قسیمی، یکی دیگر از فعالان حوزه گردشگری کردستان حاضر در نشست، بر ضرورت تعریف شاخص‌های روشن برای ارزیابی گردشگری تأکید کرد و گفت: چهار شاخص مهم شامل ارزش اقتصادی، میراث و هویت محلی، محیط زیست و حکمرانی و مدیریت مقصد است.

وی گفت: کارگروه‌های واقعی و عملیاتی باید برای موضوعاتی مانند آموزش تشکیل شود؛ چراکه بسیاری از کسب‌وکارهای محلی هنوز حرفه‌ای نشده‌اند و این مسئله با توجه به نوپا یا فرعی بودن گردشگری در زندگی آنها قابل درک است، اما آموزش باید استمرار داشته باشد.

این کارشناس افزود: گردشگری یک موضوع بین‌بخشی است و تنها میراث فرهنگی نمی‌تواند آن را پیش ببرد. باید همه دستگاه‌هایی که در جلسات اعلام می‌کنند گردشگری برایشان اهمیت دارد، مسئولیت قابل اندازه‌گیری داشته باشند.

وی پیشنهاد کرد پس از گذشت یک دوره مشخص، عملکرد صداوسیما، میراث فرهنگی، پایگاه جهانی و سایر دستگاه‌ها ارزیابی شود و جلسات دوره‌ای برای سنجش میزان تحقق اهداف برگزار شود.

قسیمی گفت: گردشگری هورامان هنوز تنوع کافی ندارد و بخش زیادی از آن بر رویدادها، جشنواره‌ها و تماشای طبیعت متمرکز شده است؛ در حالی که برای مقابله با فصلی بودن گردشگری باید محصولات جدید ایجاد شود.

وی همچنین تأکید کرد باید مشخص شود کدام روستاها اساساً تمایل به پذیرش گردشگر دارند؛ چراکه ممکن است برخی روستاها احساس کنند گردشگری به فرهنگ یا محیط زیست آنها آسیب می‌زند.

این کارشناس تشکیل سازمان‌های مدیریت مقصد برای روستاها و مناطق مختلف را پیشنهاد کرد تا کدهای اخلاقی، نحوه فعالیت تورها و ارتباط دستگاه‌ها مشخص شود و دستگاه‌ها بدانند با چه مجموعه‌ای باید هماهنگ کنند.

کارشناس حوزه خدمات مسافری پیشنهاد تشکیل کارگروه‌هایی برای شناسایی ظرفیت‌ها، توسعه محصول گردشگری، آموزش عملی و مطالعه نگرش مردم محلی را مطرح کرد.

به گفته وی، تحلیل داده‌های شبکه‌های اجتماعی و بررسی حدود 10 هزار گردشگر می‌تواند برای شناخت الگوهای سفر مفید باشد و باید چرخه عمر محصول گردشگری نیز مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه ممکن است یک مقصد در ابتدا با هیجان مواجه شود اما پس از مدتی هم گردشگر و هم جامعه محلی ناراضی شوند.

قسیمی افزود: مردم محلی گاهی گلایه دارند که گردشگر برای آنها سودی ندارد و گردشگران نیز می‌گویند تصاویری که از مقصد تبلیغ شده با وضعیت واقعی زیرساخت، اقامتگاه و خدمات تفاوت دارد.

فعال حوزه گردشگری بر ضرورت تعیین تکلیف مقاصد تأکید کرد و گفت: برخی نقاط ممکن است اساساً نباید در مسیر گردشگری قرار گیرند و برخی دیگر باید توسعه پیدا کنند.

وی ایده «هر روستا یک محصول» را نیز مطرح کرد؛ به این معنا که هر روستا متناسب با ظرفیت خود یک محصول گردشگری، صنایع دستی یا سوغات مشخص داشته باشد.

این کارشناس هشدار داد: ورود همزمان و بدون هماهنگی نهادهای مختلف می‌تواند آسیب‌زا باشد و به اعتماد مردم ضربه بزند؛ به‌خصوص آنکه برخی مردم وعده‌های گذشته را اجرا نشده دیده‌اند و برنامه‌های جدید را نیز صرفاً یک وعده دیگر تلقی می‌کنند.

وی اعلام کرد دانشگاه کردستان نیز در صورت فراهم شدن زمینه، آمادگی دارد بخشی از این مطالعات را انجام دهد.

استاد دانشگاه کردستان؛ هورامان قربانی تعدد متولیان و نسخه‌های وارداتی نشود

امید عزیزیان، یکی از استادان و مدیر مطالعات هورامان در دانشگاه کردستان با طرح این پرسش که «وقتی یک مسئله 10 صاحب داشته باشد، چه کسی مسئول آن است؟» اظهار کرد: گردشگری هورامان متولیان زیادی دارد اما مسئول پاسخگوی مشخصی ندارد.

وی پیشنهاد کرد میراث فرهنگی و گردشگری مسئولیت اصلی را بر عهده بگیرند و دستگاه‌های دیگر در چارچوب برنامه و زیرمجموعه یک سازوکار مشخص همکاری کنند.

این استاد دانشگاه نسبت به تکرار الگوهای خطی توسعه که از نقاط دیگر کپی می‌شوند هشدار داد و گفت: مدل‌های توسعه‌ای که 50 یا 60 سال قبل در آمریکا یا اروپا مطرح شده‌اند، لزوماً برای هورامان قابل استفاده نیستند.

وی با اشاره به تفاوت‌های فرهنگی میان روستاهای مختلف هورامان عنوان کرد: حتی نوع غذا، سبک زندگی و خرده‌فرهنگ‌های اورامان لهون، اورامان تخت، اورامان جاده و دیگر مناطق متفاوت است و نمی‌توان برای همه نسخه یکسان پیچید.

استاد دانشگاه کردستان معتقد بود بخشی از توسعه جشنواره‌محور و گردشگرمحور، فرهنگ و زندگی مردم را به کالا تبدیل کرده و در برخی موارد به منطقه آسیب زده است.

وی با ذکر نمونه‌ای از ورود حدود 12 هزار نفر به یک روستای کوچک برای یک رویداد اذعان داشت: در چنین شرایطی حتی یک سرویس بهداشتی عمومی وجود ندارد؛ بنابراین باید پرسید این حجم گردشگر چه منفعت ملموسی برای فرهنگ و اقتصاد مردم ایجاد کرده است.

این استاد دانشگاه تأکید کرد: جشنواره‌محوری باید براساس پژوهش باشد و باید مشخص شود آیا برگزاری چندین جشنواره واقعاً توانسته است به اقتصاد و فرهنگ منطقه کمک کند یا خیر.

وی درباره جشنواره‌های انار و سماق پرسش‌هایی را مطرح کرد و با مقایسه انار اورامان و ظرفیت انار ساوه تصریح کرد: باید مشخص شود سیاست پشت این همه جشنواره چیست و آیا از نظر اقتصادی دستاورد ملموسی دارد یا خیر.

عزیزیان با اشاره به ظرفیت‌های کشاورزی شهرهایی مانند رفسنجان گفت: تولیدکنندگان پسته در برخی مناطق بدون آنکه هر سال جشنواره‌ای برگزار کنند، توانسته‌اند محصول خود را به بازار جهانی برسانند؛ بنابراین صرف برگزاری جشنواره نمی‌تواند به‌تنهایی شاخص توسعه باشد.

وی همچنین نسبت به استفاده سیاسی یا مدیریتی از جشنواره‌ها هشدار داد و مدعی شد: ممکن است برخی مدیران و مسئولان محلی برگزاری جشنواره را به‌عنوان دستاورد گزارش کنند، در حالی که باید نتیجه واقعی آن برای مردم بررسی شود.

این استاد دانشگاه پیشنهاد کرد سازمان بازرسی پس از برگزاری 10 یا 20 جشنواره، به‌صورت علمی نتایج آنها را بررسی کند و نظر مردم، پژوهشگران و ذی‌نفعان را درباره آثار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن بگیرد.

وی حتی درباره ایده «هر روستا یک محصول» نیز پرسش اقتصادی مطرح کرد و افزود: باید مشخص شود آیا هر محصول واقعاً ظرفیت اقتصادی دارد یا صرفاً به یک عنوان تبلیغاتی تبدیل می‌شود؛ همانند جشنواره توت سفید که باید اثر واقعی آن سنجیده شود.

این استاد دانشگاه همچنین خواستار بررسی تغییر کاربری‌های غیرمجاز در روستاها شد و گفت: سازمان بازرسی می‌تواند پرونده‌های تغییر کاربری غیرقانونی را بررسی کند.

وی به موضوع قطع غیرمجاز درختان بلوط در برخی روستاها اشاره کرد و خواستار بررسی آن شد.

عزیزیان درباره تغییر سبک زندگی نیز هشدار داد و گفت: ورود غذاها و الگوهای بیرونی مانند پیتزا، تغییر پوشش و نوع تقاضای گردشگر، در صورت نبود مدیریت فرهنگی می‌تواند بر هویت منطقه اثر بگذارد.

این استاد دانشگاه افزود: زندگی ساده روستایی و محصولات بومی نباید صرفاً به کالایی برای گردشگر تبدیل شود؛ در عین حال افزایش قیمت مسکن و اجاره نیز موجب شده مردم محلی نتوانند با قیمت‌های شهرهایی مانند سنندج در بازار مسکن رقابت کنند.

وی بیان کرد: در برخی نقاط حتی ساخت ساختمان‌های شش‌طبقه به دلیل تقاضای گردشگری در حال تغییر چهره تاریخی منطقه است و این موضوع نیازمند نظارت است.

عزیزیان تأکید کرد: پایش باید مشخص کند چه کسی از گردشگری سود می‌برد، چه میزان ارزش اقتصادی در منطقه باقی می‌ماند و حتی سایت‌ها و کانال‌هایی که گردشگری را تبلیغ می‌کنند با چه هدفی فعالیت دارند.

وی با بیان اینکه شخصاً به‌عنوان فردی مرتبط با منطقه نسبت به آینده هورامان حساس است، خواستار انجام مطالعات دقیق زیر نظر سازمان بازرسی درباره آثار مثبت و منفی ثبت جهانی شد.

این استاد دانشگاه تأکید کرد: بسیاری از نسخه‌های خارجی بدون مطالعه و بومی‌سازی وارد ادبیات توسعه شده‌اند و باید قبل از اجرا، تناسب آنها با فرهنگ، اقتصاد و جغرافیای هورامان بررسی شود.

عزیزیان گفت: سایت‌ها و کانال‌هایی که صرفاً دستاوردسازی تبلیغاتی می‌کنند، نمی‌توانند جای پژوهش و سند علمی را بگیرند.

سمیعی؛ هورامان باید به سمت صادرات محصولات بومی حرکت کند

سمیعی معاون اداره کل صمت استان کردستان، با اشاره به نقش دستگاه متبوع خود اظهار کرد: حوزه اقتصادی باید متناسب با ظرفیت‌های گردشگری و تولیدی منطقه نقش ایفا کند، هرچند طبیعتاً مأموریت آن با دستگاه‌های عمرانی متفاوت است.

وی پیشنهاد کرد در هورامان یک سازمان یا انجمن صادرات‌محور برای بازاریابی محصولات منطقه شکل بگیرد.

سمیعی گفت: شاید تولید برخی محصولات در ابتدا کم باشد، اما با برنامه‌ریزی می‌توان آنها را به ظرفیت اشتغال تبدیل کرد و مهم‌تر اینکه هویت اصیل و محلی محصولات نیز حفظ شود.

وی با اشاره به فرش دستباف ایرانی اظهار کرد: حتی محصولاتی که گواهی‌های ملی و بین‌المللی دارند، به دلیل برخی مقررات تعهد ارزی و مشکلات بازگشت ارز با موانع صادراتی مواجه شده‌اند.

او پیشنهاد کرد برای محصولات محلی، تعهدات ارزی کاهش یا حذف شود و مشوق‌های صادراتی و حتی حذف عوارض صادراتی برای افزایش قدرت رقابت آنها مورد بررسی قرار گیرد.

سمیعی همچنین گفت: هیئت‌های تجاری و بازرگانی به واحدهای صنعتی کردستان سفر می‌کنند، اما می‌توان به‌عنوان یک وظیفه اجتماعی و سازمانی، بازدید از هورامان و آشنایی با جغرافیا، محصولات و ظرفیت‌های آن را نیز در برنامه این هیئت‌ها قرار داد تا زمینه معرفی بین‌المللی محصولات منطقه فراهم شود.

وی تأکید کرد: هدف نهایی باید این باشد که هورامان هویت فرهنگی و سنتی خود را در مسیر توسعه اقتصادی از دست ندهد.

مدیرکل میراث فرهنگی کردستان: هورامان فرزند ثبت جهانی است که نباید دوباره به یتیمی مدیریتی برسد!

پویا طالب‌نیا، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان با اشاره به تجربه‌های سال‌های گذشته، مباحث مطرح‌شده را به دو بخش «خاطرات و مصیبت‌نامه هورامان» و بخش برنامه‌ای تقسیم کرد.

وی گفت: حدود سال 1400 بخشی از مستندات در قالب کتاب منتشر شد و پروژه هورامان از سال 1395 آغاز شده بود؛ پایگاه تشکیل شد، تیم‌های پژوهشی وارد کار شدند و با بزرگان منطقه گفت‌وگو شد.

او تأکید کرد: هورامان بسیار گسترده‌تر از اورامان تخت و هجیج است و یک پهنه فرهنگی بزرگ را شامل می‌شود.

عضو تیم ثبت جهانی برای توضیح وضعیت پس از ثبت جهانی، تشبیه کرد: هورامان مانند کودکی بود که پس از تولد و یک یا دو سال، پدر و مادرش را در یک حادثه از دست داد و به یتیم‌خانه سپرده شد؛ اکنون این نشست می‌تواند برای این «کودک» یک سرپرست و مسیر درست ایجاد کند.

وی مهم‌ترین مشکل را همان مدیریت یکپارچه دانست و گفت: حتی در سال 1401 دانشگاه کردستان نشستی درباره هورامان برگزار کرد، در حالی که به گفته او از تیم اصلی پژوهش ثبت جهانی دعوت نشده بود؛ البته تأکید کرد این نقد را شخصاً مطرح می‌کند.

مدیرکل میراث فرهنگی استان کردستان گفت: خودش سال‌ها، از حدود 29 تا 39 سالگی، روستا به روستا و فصل به فصل در هورامان کار کرده و برایش سؤال است که چرا در برخی برنامه‌ها از افرادی که سال‌ها روی پرونده کار کرده‌اند استفاده نشده است.

طالب‌نیا تأکید کرد: مدیریت یکپارچه می‌تواند دانشگاه، جهاد کشاورزی، میراث فرهنگی و سایر دستگاه‌ها را کنار هم قرار دهد و منظور از یکپارچگی، حذف دستگاه‌ها نیست بلکه هماهنگی آنهاست.

وی ثبت جهانی در سال 1400 و همزمانی آن با تغییر دولت از دولت روحانی به دولت رئیسی را مورد اشاره قرار داد و گفت: پس از آن توجه رسانه‌ای به هورامان کاهش یافت؛ در حالی که برای ثبت و معرفی مناطقی مانند الموت، رسانه ملی گاه یک هفته برنامه اختصاص داده است.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان درباره وضعیت پایگاه نیز ادعاهایی مطرح کرد و گفت: پایگاه میراث جهانی زمانی دارای سه دفتر و امکانات مناسب بود و حتی بهترین سالن جلسات را داشت، اما بعدها به گفته وی برخی تجهیزات و امکانات از بین رفت یا مورد دستبرد قرار گرفت و اکنون وضعیت به گونه‌ای است که گویی باید «آوارهای یک زلزله» جمع شود. این موارد از سوی وی به‌عنوان تجربه شخصی مطرح شد و نیازمند بررسی و راستی‌آزمایی مستقل است.

وی افزود: پایگاه بیش از دو سال با خلأ مدیریت مواجه بود، اما مدیر فعلی بومی منطقه است، تحصیلات مرتبط دارد و سابقه دهیاری و فعالیت در حوزه شهرسازی داشته و اکنون در حال بازسازی اعتماد است.

این عضو تیم ثبت جهانی با پذیرش اینکه در یکی دو سال گذشته حضور و عملکرد مجموعه میراث فرهنگی در منطقه مطلوب نبوده، از این بابت ابراز تأسف کرد.

وی بار دیگر بر مدیریت یکپارچه تأکید کرد و گفت: مشکل فقط دانشگاه نیست و در بسیاری از پروژه‌ها شاهد نبود هماهنگی هستیم؛ برای نمونه، یک دستگاه کف‌سازی را انجام می‌دهد و دستگاه دیگری برای آب یا فاضلاب دوباره همان مسیر را حفاری می‌کند.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان درباره راه‌ها نیز گفت: توسعه راه فقط به معنای عریض کردن آن نیست؛ تابلو، خط‌کشی، گاردریل، نیوجرسی و سایر تجهیزات ایمنی نیز جزو راه هستند.

طالب‌نیا با اشاره به جاده‌های آلپ و سوئیس گفت: در برخی نقاط آن کشور راه‌ها حتی باریک‌تر هستند، اما به دلیل طراحی و ایمنی مناسب، خطر کمتری دارند؛ بنابراین افزایش عرض و سرعت طراحی نباید تنها معیار باشد.

وی درباره برخی عملیات تونل‌سازی در نزدیکی نقاط طبیعی نیز نگرانی‌هایی مطرح کرد و گفت: اگر عملیات عمرانی به اکوسیستم آسیب می‌زند، باید منابع طبیعی، محیط زیست و میراث فرهنگی ورود کنند.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان همچنین محور جدید سنندج ـ مریوان را از نظر تصادفات دارای نگرانی دانست و گفت: بخشی از مشکلات نیز ممکن است به فرهنگ رانندگی مربوط باشد.

طالب‌نیا یادآور شد: پرونده ثبت جهانی از سال 1395 آغاز شد و حدود پنج سال طول کشید و در آن مطالعات متعددی از جمله درباره کتیبه‌های صخره‌ای ژیوار انجام شد.

وی پیشنهاد کرد کتیبه‌های سنگی و نقش‌های پراکنده در روستاها جمع‌آوری و در یک موزه یا مجموعه معرفی شوند و گفت: ژیوار از نظر برخی ویژگی‌ها ظرفیت منحصربه‌فردی دارد.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان درباره آیین‌ها نیز گفت: برخی رویدادها اصیل و برخی دیگر در سال‌های اخیر ساخته شده‌اند و درباره آیین پیرشالیار نیز هنوز تحقیقات کافی انجام نشده است.

وی افزود: مرکز مطالعات کردستان تنها یک کتاب درباره آیین‌های پیرشالیار دارد و گاهی افراد بیرون از منطقه، آیین‌های مختلف را با یکدیگر اشتباه می‌گیرند.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان زمان برگزاری برخی آیین‌ها را 15 اردیبهشت و 15 بهمن عنوان کرد و درباره آیین 15 بهمن برداشت‌هایی با ریشه‌های پیشااسلامی و مفاهیم مرتبط با میترا، سنگ، مردانگی و باروری مطرح کرد؛ همچنین آیین «شکرانه آب» در روستای نَف را با مفاهیم آب و آناهیتا مرتبط دانست. این بخش به‌عنوان دیدگاه مطرح‌شده در نشست نیازمند بررسی پژوهشی و تاریخی مستقل است.

وی تأکید کرد: دستگاه‌های گردشگری باید برای گردشگران توضیح دهند که هر آیین چه فلسفه‌ای دارد و گردشگر چگونه باید در آن حضور یابد.

این عضو تیم ثبت جهانی گفت: بسیاری از آیین‌ها نسل به نسل منتقل شده و در گذشته حتی تفکیک‌های جنسیتی و قواعد خاص خود را داشته‌اند؛ بنابراین اگر گردشگر قرار است در آیین حضور داشته باشد، باید قواعد آن را بداند و در برخی موارد از فاصله مناسب نظاره‌گر باشد تا روح آیین آسیب نبیند.

وی از کیفیت برخی اقامتگاه‌های بوم‌گردی نیز انتقاد کرد و گفت: در برخی اقامتگاه‌ها به جای استفاده از محصولات بومی، نان لواش، پنیر پگاه یا برنج پاکستانی عرضه می‌شود.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان پیشنهاد کرد برای صاحبان اقامتگاه‌ها دوره‌های مطالعاتی در شهرهایی مانند کاشان، اصفهان، یزد و کرمان برگزار شود تا با الگوهای موفق آشنا شوند.

وی ضعف نظارت میراث فرهنگی را نیز مطرح کرد و حتی به نمونه‌ای از استفاده از تخت‌های دوطبقه در یک مجموعه اقامتی اشاره کرد که به گفته او با شأن و استانداردهای مورد انتظار هماهنگ نیست.

طالب‌نیا تأکید کرد: خانواده‌ها بیش از آنکه صرفاً به قیمت توجه کنند، به پاکیزگی و کیفیت خدمات اهمیت می‌دهند.

وی گفت: هورامان باید به‌عنوان یک ظرفیت اقتصادی مدیریت شود، اما بدون آنکه هویت خود را از دست بدهد.

او به تجربه تهیه طرح ویژه شهر اورامان تخت در دوره استانداری مرادنیا اشاره کرد و گفت: در آن زمان مشاور تبریزی طرحی خطی و محدود ارائه کرده بود و وی با آن مخالفت کرده و حتی از جلسات کنار گذاشته شده بود.

این عضو تیم ثبت جهانی تأکید کرد: اورامان باید مانند یک میراث بزرگ، شبیه نحوه معرفی و حفاظت از تخت جمشید، به گردشگر معرفی شود تا گردشگر احساس کند وارد یک مجموعه فرهنگی و تاریخی مهم شده است.

وی ثبت جهانی هورامان را ثبت یک «ذخیره فرهنگی مردم کرد» دانست و گفت: در بسیاری از مناطق کردنشین زبان، پوشش و فرهنگ آسیب دیده، اما جغرافیای خاص هورامان موجب حفظ بخش مهمی از این عناصر شده است.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان همچنین گفت: هورامان از جمله نخستین پرونده‌هایی بوده که پس از سال‌ها تلاش، مدیریت آن در قالب سند مشخص تدوین و منتشر شده و نسخه مدیریت آن در سال 1402 مورد کار علمی و داوری قرار گرفته است.

به گفته وی، برنامه مدیریت دارای کارگروه‌های فرهنگی ـ اجتماعی، میراث ملموس، محیط زیست، منابع طبیعی، زیرساخت، گردشگری، اقتصادی و رسانه و فضای مجازی و تبلیغات است.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان افزود: برنامه‌های گردشگری در قالب برنامه‌های یک‌ساله، سه‌ساله و پنج‌ساله تنظیم شده و موضوعاتی مانند آموزش جامعه میزبان، تربیت راهنمای محلی، طراحی و مکان‌یابی تابلوها، شناسایی فعالان گردشگری و دستگاه‌های مسئول و تعیین اقدامات مشخص در آنها دیده شده است.

طالب‌نیا گفت: در برنامه سه‌ساله و پنج‌ساله، جدول نقاط قوت، ضعف، تهدیدها، ظرفیت‌ها و برنامه‌ها نیز پیش‌بینی شده است.

وی پیشنهاد کرد دانشگاه کردستان یک مرکز مطالعات هورامان زیر نظر مدیریت دانشگاه ایجاد کند و نشست نقد علمی کتاب و سند مدیریت هورامان را برگزار کند تا استادان حوزه گردشگری، اقتصاد، کشاورزی و دیگر رشته‌ها، نقاط ضعف را اصلاح و نقاط قوت را تقویت کنند و در نهایت یک سند راهبردی محکم‌تر به دست آید.

او بار دیگر از سازمان بازرسی خواست موضوع مدیریت یکپارچه را حمایت کند و آن را برای طرح در شورای برنامه‌ریزی استان و وزارتخانه‌های میراث فرهنگی، علوم و جهاد کشاورزی دنبال کند.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان همچنین به نمونه‌هایی از اختلاف در پروژه‌های عمرانی اشاره کرد و گفت: حتی در پروژه‌ای که زمینی حدود 5 هزار مترمربع در کردستان در اختیار گردشگری قرار گرفته، حضور نماینده میراث فرهنگی و هماهنگی میان دستگاه‌ها باید از ابتدا روشن باشد.

طالب‌نیا در بخش دیگری درباره حریم راه‌ها و نحوه مدیریت کاربری‌های پیرامون جاده‌ها، به تفاوت میان کردستان و استان‌هایی مانند مازندران و مناطق ساحلی خلیج فارس اشاره کرد که نیازمند بررسی دقیق حقوقی و فنی در طرح جامع منطقه است.

بازرس کل کردستان؛ هدف توسعه گردشگری هورامان افزایش گردشگر نیست، افزایش سهم مردم از اقتصاد گردشگری است

محمدامین حیدری، بازرس کل استان کردستان، نیز در این نشست و جمع‌بندی نشست ضمن قدردانی از حضور استادان، نخبگان و مدیران و با اشاره به آغاز سال تحصیلی و جایگاه دانشجویان، معلمان، استادان دانشگاه و دانشمندان، یاد و خاطره همه شهدای این عرصه و دیگر شهدای انقلاب اسلامی را گرامی داشت و گفت: پرسش اساسی این است که چرا سازمان بازرسی وارد حوزه گردشگری شده است؟

وی اظهار کرد: سازمان بازرسی براساس وظیفه قانونی خود، موضوعات مختلف را از منظر آسیب‌شناسی اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سبک زندگی بررسی می‌کند و در رویکرد جدید تلاش شده است دغدغه‌های مردم نیز در این فرآیند پررنگ‌تر شود.

بازرس کل استان کردستان افزود: تشکیل کمیسیون‌های علمی به این معناست که نظارت باید بر پایه دانش، نظر استادان و متخصصان و گزارش‌های مستند باشد. گزارش‌های علمی باید نقاط مسئله‌دار، نقاط قوت، تهدیدها و ظرفیت‌ها را مشخص کنند و در نهایت راهکارهایی ارائه دهند که تهدیدها را به فرصت و ضعف‌ها را به قوت تبدیل کند.

وی با اشاره به انتخاب گردشگری و هورامان به‌عنوان نخستین موضوع کمیسیون تخصصی گفت: نقد کردن ساده است، اما نقدی که هیچ راهکاری ارائه نکند، کمکی به حل مسئله نمی‌کند.

حیدری با اشاره به مطالب مطرح‌شده درباره تورم و بیکاری در فضای مجازی عنوان کرد: صرفاً تکرار اینکه تورم بالا و بیکاری زیاد است، مشکل را حل نمی‌کند؛ هر فرد و دستگاه باید در محدوده وظایف خود برای کاهش مشکلات اقدام کند.

بازرس کل استان کردستان اعلام کرد: ورود سازمان بازرسی به موضوع گردشگری نیز در چارچوب ظرفیت‌های استان و برنامه آمایش سرزمین انجام شده تا ببینیم کردستان با همین ظرفیت‌های موجود برای اشتغال و اقتصاد چه می‌تواند انجام دهد.

وی بیان کرد: البته اقتصاد تنها زاویه نگاه ما نیست و مسائل فرهنگی، اجتماعی، محیط زیست، هویت و زندگی مردم نیز باید همزمان دیده شود.

حیدری تصریح کرد: در انتخاب اعضای کمیسیون تلاش شد افرادی حضور داشته باشند که سابقه علمی و پژوهشی دارند و حتی اختلاف دیدگاه‌ها نیز برای ما ارزشمند است؛ زیرا گاهی اجماع زیاد موجب پنهان ماندن مشکلات می‌شود.

وی ابتدا از منظر اقتصادی وارد بحث شد و با استناد به گزارش شورای جهانی سفر و گردشگری (WTTC) گفت: گردشگری حدود یک‌دهم اقتصاد جهان را به خود اختصاص داده است.

حیدری افزود: درباره سهم گردشگری از تولید ناخالص داخلی کردستان عددی در حدود یک درصد از سوی یکی از مراجع اقتصادی مطرح شده که نمی‌خواهد آن را تأیید یا رد کند، اما اگر این عدد درست باشد، سهم بسیار پایینی است.

بازرس کل استان کردستان تأکید کرد: با توجه به مشکلات اشتغال و درآمد، نمی‌توان اقتصاد گردشگری را نادیده گرفت.

وی درباره ثبت جهانی هورامان گفت: این ثبت اتفاق افتاده و دیگر نمی‌توان به عقب بازگشت؛ بنابراین باید از این ظرفیت استفاده و به سمت جلو حرکت کرد.

حیدری در عین حال نسبت به توسعه فیزیکی بی‌ضابطه هشدار داد و گفت: ساخت ساختمان‌های پنج‌طبقه و جاده‌های بزرگراهی در هر نقطه‌ای ممکن است طبیعت بکر، جغرافیا، آثار باستانی، سبک زندگی و حتی غذاهای محلی را از بین ببرد.

وی تأکید کرد: زندگی فرهنگی فقط جشنواره نیست؛ سبک زندگی، غذا، پوشش و روابط اجتماعی نیز بخشی از هویت است.

حیدری درباره پیشنهاد چهارخطه کردن راه‌ها نیز گفت: باید بررسی کنیم آیا چهارخطه شدن در هر نقطه‌ای به نفع منطقه است یا خیر؛ چراکه ممکن است زیرساخت محلی و ظرفیت تحمل منطقه را به هم بزند.

وی افزود: هدف از راه‌سازی نباید صرفاً افزایش سرعت باشد؛ افزایش سرعت در برخی شرایط حتی می‌تواند تصادفات را افزایش دهد.

بازرس کل استان کردستان نسبت به اصلاح هندسی راه‌ها که صرفاً به افزایش شعاع پیچ و بالا بردن سرعت طراحی منجر شود، هشدار داد و گفت: در سراشیبی‌های شدید، اگر راننده با دنده و ترمز نامناسب حرکت کند، احتمال حادثه وجود دارد.

وی تأکید کرد: بهسازی راه باید با هدف کاهش خطر انجام شود، نه صرفاً افزایش سرعت طراحی.

حیدری گفت: باید پیچ‌های خطرناک اصلاح شوند، اما این اصلاح نباید به قیمت تخریب طبیعت، محیط زیست یا سبک زندگی تمام شود.

وی تصریح کرد: هدف اصلی ما افزایش تعداد گردشگران نیست؛ هدف، ایجاد زنجیره ارزش اقتصادی برای مردم منطقه است.

بازرس کل استان کردستان افزود: اگر مردم محلی از گردشگری سود نبرند، در نهایت فقط ترافیک، شلوغی و مزاحمت برای آنها باقی می‌ماند و طبیعی است که تعارض میان جامعه محلی و گردشگر افزایش پیدا کند.

وی بر گردشگری جامعه‌محور تأکید کرد و گفت: اکنون بخش مهمی از تورها و راهنمایان از تهران یا سنندج وارد منطقه می‌شوند، در حالی که باید مردم محلی آموزش ببینند و خودشان در راهنمایی، حمل‌ونقل، غذا و اقامت نقش داشته باشند تا پول در منطقه باقی بماند.

حیدری افزود: گردشگری جامعه‌محور فقط اقتصادی نیست و بُعد فرهنگی نیز دارد؛ هم گردشگر و هم میزبان باید آموزش ببینند.

وی با انتقاد از تقلیل هویت هورامان به کلیپ‌های پربازدید جشنواره‌ها گفت: فرهنگ منطقه بسیار فراتر از چند مراسم است.

بازرس کل استان کردستان درباره زنجیره ارزش گردشگری گفت: مسیر از سفر و حمل‌ونقل آغاز می‌شود و به اقامت، غذا، صنایع دستی و دیگر خدمات می‌رسد.

وی افزایش مدت ماندگاری گردشگر را ضروری دانست و گفت: می‌توان از خانه‌ها و معماری موجود برای اقامت استفاده کرد و کیفیت خدمات را بالا برد، بدون اینکه به سمت هتل‌های پنج‌ستاره یا ساختمان‌های پنج‌طبقه برویم.

حیدری تأکید کرد: باید همان ساختار موجود را حفظ و کیفیت آن را افزایش داد.

وی درباره غذا نیز گفت: نمی‌توان دیوار کشید و جلوی تغییرات فرهنگی را گرفت؛ تعامل و تبادل فرهنگی اجتناب‌ناپذیر است، اما باید هویت‌ها حفظ شوند.

بازرس کل استان کردستان افزود: غذای محلی می‌تواند وسیله‌ای برای معرفی سنت‌ها و شیوه زندگی مردم باشد.

وی درباره صنایع دستی گفت: هورامان بازار بزرگی از جمله در فرش، صنایع چوبی و دیگر محصولات دارد، اما باید بازارهای هدف و محل عرضه مشخص شوند.

حیدری پیشنهاد کرد برای صنایع چوبی، فرش و محصولات مختلف، بازارهای مشخص ایجاد شود تا گردشگر بداند محصول را کجا پیدا کند؛ زیرا بازاریابی فقط تبلیغ نیست، بلکه باید محل فروش نیز مشخص باشد.

وی تصریح کرد: نباید تولیدکننده محلی مجبور باشد محصولش را به سنندج یا مریوان ببرد یا آن را در پیاده‌روهای سروآباد عرضه کند.

بازرس کل استان کردستان درباره غذا نیز پیشنهاد ایجاد بازار غذای محلی را مطرح کرد و گفت: می‌توان مکانی برای عرضه کلانه و دیگر غذاهای بومی ایجاد کرد؛ البته منظور این نیست که گردشگر مجبور باشد فقط غذای محلی بخورد، بلکه باید انتخاب‌های مختلف در اختیار او قرار گیرد.

وی تأکید کرد: اگر زنجیره ارزش از غذا تا صنایع دستی شکل نگیرد، مردم محلی ممکن است از گردشگر فقط خودرو، شلوغی و مزاحمت ببینند و در نهایت درآمد حاصل برای آنها صرفاً خرید یک شکلات از مغازه روستا باشد.

حیدری درباره «مدیریت واحد» نیز توضیح داد: منظور از مدیریت واحد این نیست که یک نفر به‌عنوان رئیس هورامان تعیین شود؛ چنین چیزی نه با جغرافیا و نه با ساختار قانونی کشور سازگار است.

وی گفت: راهکار، تهیه یک برنامه جامع است که ملاحظات اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و انسان‌شناختی را در کنار یکدیگر ببیند.

بازرس کل استان کردستان تأکید کرد: هر روستا شرایط متفاوتی دارد؛ بنابراین بنیاد مسکن نیز نباید برای همه روستاها یک نسخه یکسان داشته باشد.

وی افزود: روستایی که محل برگزاری رویداد است، به میدان، پارکینگ و زیرساخت نیاز دارد، اما روستایی که چنین رویدادی ندارد، نیازمند همان حجم از سرویس بهداشتی و امکانات نیست.

حیدری گفت: مسیر راه و الگوی ترافیک نیز باید براساس زمان و نوع رویداد طراحی شود، بدون اینکه هویت روستا از بین برود.

وی بر ضرورت ارزیابی مستمر تأکید کرد و گفت: پس از اجرای برنامه باید مشخص شود چه اثری بر اقتصاد، فرهنگ، اشتغال و تعداد کسب‌وکارها گذاشته شده است.

بازرس کل استان کردستان پرسید: آیا ثبت جهانی هورامان واقعاً موجب بهبود اقتصاد و فرهنگ مردم شده است؟ اگر شاخصی برای سنجش نداشته باشیم، نمی‌توانیم بفهمیم مسیر درست بوده یا خیر.

وی افزود: باید هر سال شاخص‌ها ارزیابی شوند و اگر برنامه جامع نیاز به اصلاح داشت، براساس نتایج واقعی ویرایش شود.

حیدری تأکید کرد: مسئولیت‌پذیری به معنای ایجاد یک متولی جدید و تعدد ساختارها نیست؛ هر دستگاه باید در مسیر مشخص خود حرکت کند و نتیجه نهایی با هدف برنامه جامع منطبق باشد.

وی گفت: به جای اینکه دنبال یک «رئیس هورامان» باشیم، باید دنبال «برنامه جامع و مطالعات جامع» باشیم.

بازرس کل استان کردستان همچنین پیشنهاد بررسی ایده «منطقه ویژه اقتصادی هورامان» را مطرح کرد و گفت: باید دید با توجه به ظرفیت صادراتی، تولیدی و موقعیت منطقه آیا چنین ایده‌ای قابلیت عملیاتی شدن دارد یا خیر و این موضوع نیازمند مطالعه دقیق است.

وی تأکید کرد: اگر مطالعات و سند مدیریت موجود قابل استفاده است، باید همان مسیر را ادامه دهیم و دانشگاه‌ها نیز در نقد و تکمیل آن مشارکت کنند؛ در غیر این صورت، سند نیز ممکن است مانند همان «کودک یتیم» بدون سرپرست باقی بماند.

حیدری از دستگاه‌های اجرایی خواست اقدامات خود در حوزه هورامان را به سازمان بازرسی گزارش کنند و گفت: سازمان بازرسی می‌تواند این اقدامات را در چارچوب نظارتی خود دنبال کند.

وی همچنین از ارسال گزارش ملی درباره موضوع به رئیس‌جمهور خبر داد و بر ضرورت تشکیل کارگروهی برای مطالعات زیرساختی و تهیه طرح جامع تأکید کرد؛ بخشی از اظهارات وی در این قسمت به دلیل ماهیت گفتاری جلسه نیازمند تطبیق با متن رسمی مصوبات است.

بازرس کل استان کردستان تأکید کرد: راهداری نیز نباید مسیر راه را صرفاً براساس نیازهای خود طراحی کند، بلکه طرح‌های راه باید در چارچوب برنامه جامع منطقه قرار گیرد.

وی گفت: باید هم ظرفیت گردشگری و هم ظرفیت زندگی مردم دیده شود.

حیدری افزود: زیرساخت فقط آسفالت، تونل و مراسم افتتاح نیست؛ زیرساخت باید هوشمند، هدفمند و متناسب باشد و در جایی که ضرورتی ندارد، منابع طبیعی را تخریب نکند.

وی پیشنهاد مشخصی برای حمایت از حدود 100 کسب‌وکار کوچک و فعال گردشگری در هورامان مطرح کرد و گفت: می‌توان این کسب‌وکارها را شناسایی، مشکلاتشان را استخراج و برای هرکدام راه‌حل مشخص پیدا کرد و از میان آنها چند نمونه موفق ساخت.

بازرس کل استان کردستان تصریح کرد: سازمان بازرسی دستگاه اجرایی نیست و قرار نیست پول توزیع کند، اما می‌تواند با نظارت، گزارش و پیگیری، خروجی مشخصی برای مدیران و مسئولان ایجاد کند.

وی گفت: اگر بتوانیم از دل همین نشست یک خروجی ملموس برای مردم ایجاد کنیم، ارزش کار بیشتر خواهد بود.

حیدری آموزش مدیریت گردشگری و هتلداری را نیز ضروری دانست و با اشاره به تجربه‌های استان‌هایی مانند خوزستان گفت: همان‌طور که در صنایع نفتی آموزش‌های تخصصی وجود دارد، در گردشگری و هتلداری نیز باید مهارت‌های تخصصی آموزش داده شود.

وی افزود: مهمان‌نوازی در فرهنگ مردم کردستان تا حدی ذاتی است، اما بهداشت، استاندارد اقامت، مدیریت خدمات و مهارت‌های تخصصی نیازمند آموزش است.

بازرس کل استان کردستان پیشنهاد کرد فعالان واقعی گردشگری، همان مجموعه کسب‌وکارهای شناسایی‌شده، در دوره‌های آموزشی هدفمند قرار گیرند.

حیدری در ادامه بر آموزش بهداشت اقامتگاه‌ها در کنار حفظ اصالت تأکید کرد و گفت: باید میان حفظ هویت و رعایت استانداردهای بهداشتی تعادل ایجاد شود.

وی همچنین از وجود برخی موانع مقرراتی در حوزه مجوزها سخن گفت و افزود: موضوعات مربوط به امور مالی و کمیسیون مقررات‌زدایی باید بررسی و پیگیری شود.

او گفت: اگر سامانه یک درخواست را برگشت بزند و متقاضی مجبور شود تمام فرآیند را از ابتدا انجام دهد، این روند باید اصلاح شود و سازمان بازرسی موضوع را از مسیر نظارتی دنبال خواهد کرد.

حیدری تأکید کرد: تا زمانی که صدور مجوزها تسهیل و بروکراسی کاهش نیابد، بخشی از مشکلات سرمایه‌گذاری پابرجا خواهد ماند.

وی درباره الزام مساحت 5 هزار مترمربعی برای برخی فعالیت‌ها نیز گفت: نمی‌توان یک عدد ثابت را برای همه مناطق تعیین کرد؛ ممکن است در یک مکان 500 متر کافی باشد و در نقطه‌ای دیگر 10 هزار متر لازم باشد.

او با اشاره به تفاوت جغرافیایی هورامان تخت با مناطقی مانند جاده ساوه گفت: نمی‌توان زمین‌های محدود و کوهستانی هورامان را با زمین‌های وسیع و کم‌ارزش‌تر در مناطق دیگر یکسان دید.

بازرس کل استان کردستان گفت: امنیت غذایی یکی از اولویت‌های سازمان بازرسی است، اما مسائل استان باید در کنار یکدیگر دیده شوند.

وی تأکید کرد: کردستان نمی‌تواند گردشگری را کنار بگذارد و انتظار داشته باشد مسئله اشتغال فقط با صنعت و کارخانه حل شود.

حیدری افزود: ظرفیت‌های استان‌های دیگر را نمی‌توان بدون بررسی عیناً در کردستان پیاده کرد؛ هر برنامه‌ای باید با زمین، فرهنگ و اقتصاد محلی سازگار باشد.

وی تأکید کرد: هورامان نباید فقط به چهار جشنواره یا یک فصل گردشگری محدود شود و باید برای حضور گردشگر در تمام سال برنامه داشت.

بازرس کل استان کردستان گفت: در زمستان نیز نباید با بارش برف ارتباط روستاها قطع شود؛ اگر قرار است در بهار و تابستان گردشگر پذیرش شود، باید زیرساخت زمستانی نیز برقرار باشد.

وی توسعه شبکه بهداشت و درمان را نیز ضروری دانست و گفت: ارتقای خدمات سلامت برخلاف برخی زیرساخت‌های مخرب، هویت منطقه را از بین نمی‌برد و می‌تواند کیفیت زندگی مردم را بالا ببرد.

حیدری افزود: آسفالت، تابلوهای هشدار، علائم خطر، سرعت‌گیر و گاردریل می‌توانند بدون تخریب هویت منطقه، کیفیت و ایمنی را افزایش دهند و جان مردم را نجات دهند.

وی پیشنهاد تشکیل کارگروهی ذیل کمیسیون تخصصی با حضور همه کارشناسان را مطرح کرد و گفت: نشست‌های بعدی باید برگزار شود و خروجی آن برای مدیران ارشد ملی ارسال شود.

بازرس کل استان کردستان تصریح کرد: سازمان بازرسی «اعتبار و اختیار گزارش‌دهی و پیگیری» دارد، نه اعتبار مالی برای اجرای پروژه؛ بنابراین باید از همین ظرفیت برای به حرکت درآوردن دستگاه‌های مسئول استفاده کرد.

وی پیشنهاد کرد میراث فرهنگی نخستین گزارش جامع خود را درباره محورهای مورد توافق آماده کند.

حیدری محورهای پیشنهادی را شامل قوانین و مقررات و موانع فعالیت کسب‌وکارها در هورامان، بررسی وضعیت طرح جامع از ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، اشتغال و درآمد پایدار و دیگر محورهای مورد توافق عنوان کرد.

وی تأکید کرد: رویکرد باید مردم‌محور باشد و نباید منتظر ماند دولت برای همه چیز جاده و بیمارستان بسازد؛ باید خود مردم نیز وارد میدان شوند، چراکه بهترین مدیران بخشی از ظرفیت‌های خود مردم هستند.

بازرس کل استان کردستان گفت: راهکارها باید عملیاتی و متناسب با شرایط منطقه باشند، نه شعارهای دور و انتزاعی.

وی افزود: گزارش‌های این کمیسیون می‌تواند برای رئیس‌جمهور، معاون اول رئیس‌جمهور و وزیران مرتبط ارسال شود و محدودیتی از این نظر وجود ندارد.

حیدری با اشاره به تجربه کمیسیون‌های علمی گذشته گفت: یکی از گزارش‌های علمی سازمان درباره موضوع «ضری» که حدود سه سال پیش تهیه شده، همچنان در حال پیگیری است و حتی ظرفیت تبدیل شدن به یک موضوع ملی را دارد.

وی درباره فرش نیز گفت: کردستان ظرفیت بزرگی در حوزه فرش دارد و با وجود برگزاری برنامه‌ها و مراسم‌های مختلف، هنوز از ظرفیت واقعی آن استفاده نشده است.

بازرس کل استان کردستان تأکید کرد: نباید الگوی کارخانه‌ای استان‌های دیگر مانند یزد را بدون توجه به شرایط کردستان کپی کرد؛ ممکن است پروژه‌ای یک سال کار کند و بعد متوقف شود، چون با ظرفیت بومی هماهنگ نبوده است.

وی گفت: اگر فرش در جایگاه واقعی خود قرار گیرد، می‌تواند تحول ایجاد کند.

حیدری با تأکید بر نقش رسانه‌ها اظهار کرد: مطالبه‌گری و بیان مشکلات ضروری است، اما رسانه نباید به سیاه‌نمایی تبدیل شود.

وی افزود: نباید فقط ضعف‌ها را ببینیم؛ ثبت جهانی هورامان یک دستاورد بزرگ است و اقدامات مثبت نیز باید دیده شود.

بازرس کل استان کردستان گفت: اگر مدیری وارد چهار موضوع شود و تلاش کند آنها را اصلاح کند، صرفاً برخورد و سرزنش می‌تواند موجب عقب‌نشینی مدیران شود و این عقب‌نشینی در نهایت به مردم آسیب می‌زند.

وی تأکید کرد: سازمان بازرسی در حد توان خود موضوع اشتغال و تورم را نیز دنبال خواهد کرد و ممکن است نتیجه برخی اقدامات فوراً دیده نشود، اما وظیفه سازمان خدمت و پیگیری است.

حیدری بر ضرورت دیدن همزمان نقاط قوت، ضعف و راهکارها تأکید کرد و گفت: هورامان حدود 10 سال پیش برای بسیاری از مردم ناشناخته بود، اما امروز به یک میراث جهانی شناخته‌شده تبدیل شده است.

وی تصریح کرد: باید خوبی‌ها را بگوییم، اشکالات را نیز بگوییم و در کنار آن راهکار ارائه کنیم.

تحلیل خبرنگار؛ هورامان به پروژه بیشتر نیاز ندارد، به «حکمرانی درست» نیاز دارد

بر اساس تحلیل خبرنگار؛ آنچه از مجموعه مباحث این نشست تخصصی به دست می‌آید، یک گزاره روشن است: مسئله هورامان کمبود ظرفیت نیست؛ مشکل اصلی، چگونگی مدیریت ظرفیت‌ها است.

هورامان امروز همزمان یک میراث جهانی، یک زیست‌بوم حساس، یک پهنه فرهنگی، یک جامعه روستایی، یک مقصد گردشگری، یک ظرفیت اشتغال و یک امکان اقتصادی است.

اگر هر دستگاه فقط یکی از این ابعاد را ببیند، نتیجه طبیعی آن تصمیم‌های جزیره‌ای خواهد بود؛ راهداری راه را می‌بیند، بنیاد مسکن کالبد روستا را، میراث فرهنگی بنا و منظر را، محیط زیست طبیعت را، گردشگری گردشگر را و مردم نیز زندگی روزمره خود را؛ در حالی که هورامان همه اینها را یکجا در خود دارد.

بنابراین راهکار واقعی، ایجاد یک دستگاه جدید یا انتصاب یک «رئیس هورامان» نیست؛ بلکه تدوین و اجرای یک سند جامع و الزام‌آور با تقسیم کار روشن، شاخص‌های قابل اندازه‌گیری و مسئولیت مشخص دستگاه‌ها است.

پیشنهاد می‌شود سازمان بازرسی استان در ادامه این نشست، موضوع را از سطح گفت‌وگو به یک نقشه راه عملیاتی تبدیل کند؛ نقشه‌ای که در گام نخست، تمام مصوبات و طرح‌های موجود را احصا کند، سپس دستگاه مسئول هر اقدام، زمان اجرا، اعتبار مورد نیاز و شاخص ارزیابی را مشخص و در دوره‌های شش‌ماهه یا سالانه میزان تحقق آنها را بررسی کند.

در گام دوم، باید یک اطلس ظرفیت و آسیب هورامان تهیه شود؛ اطلس روستا به روستا که مشخص کند هر روستا چه ظرفیت، چه محدودیت، چه محصول، چه آیین، چه ظرفیت اقامتی، چه میزان تحمل گردشگر و چه نوع زیرساختی نیاز دارد. این همان جایی است که ایده «هر روستا یک محصول» می‌تواند از شعار به یک مدل اقتصادی واقعی تبدیل شود.

گام سوم، ایجاد زنجیره ارزش محلی است. گردشگر نباید فقط وارد هورامان شود، عکس بگیرد و خارج شود. باید بتواند حمل‌ونقل محلی، اقامت، غذای بومی، صنایع دستی، محصولات کشاورزی، راهنمای محلی و خدمات فرهنگی را از مردم همان منطقه دریافت کند. در این صورت، گردشگری از «عبور گردشگر» به «درآمد گردشگری» تبدیل می‌شود.

گام چهارم، مدیریت جمعیت و گردشگر است. هر نقطه‌ای ظرفیت پذیرش هر تعداد گردشگر را ندارد. ممکن است یک روستا در یک جشنواره هزاران نفر را تحمل نکند، اما روستای دیگری بتواند بخشی از این بار را جذب کند. بنابراین توسعه گردشگری باید براساس ظرفیت برد اجتماعی، فرهنگی، محیط‌زیستی و زیرساختی هر مقصد انجام شود.

گام پنجم، بازنگری جدی در جشنواره‌هاست. جشنواره زمانی موفق است که پس از پایان آن بتوان عدد و نتیجه ارائه کرد: چند گردشگر آمدند؟ چند شب ماندند؟ چقدر خرید کردند؟ چه میزان درآمد به مردم رسید؟ چند شغل ایجاد شد؟ چه آسیبی به محیط زیست وارد شد؟ رضایت مردم محلی چقدر بود؟ اگر پاسخ این پرسش‌ها مشخص نباشد، صرف افزایش تعداد جشنواره‌ها، برگزاری و گاها بی‌بندوباری نمی‌تواند شاخص توسعه تلقی شود.

در حوزه راه نیز نسخه هورامان نباید صرفاً «بزرگ‌تر کردن جاده» باشد. راه ایمن الزاماً جاده‌ای با بیشترین عرض نیست؛ بلکه راهی است که با هندسه مناسب، علائم، گاردریل، کنترل سرعت، نقاط توقف، پارکینگ، مدیریت ترافیک و شناخت رفتار رانندگان، هم امنیت ایجاد کند و هم کمترین آسیب را به طبیعت و منظر فرهنگی بزند.

از سوی دیگر، تسهیل سرمایه‌گذاری باید به یک مطالبه فوری تبدیل شود. سرمایه‌گذاری که سال‌ها در پیچ‌وخم استعلام‌ها، مجوزها و مقررات باقی بماند، در نهایت یا منصرف می‌شود یا سرمایه خود را به مقصد دیگری می‌برد. البته تسهیل به معنای حذف نظارت نیست؛ بلکه به معنای کوتاه کردن مسیر اداری، حذف موازی‌کاری و تبدیل نظارت از مانع به تضمین‌کننده سلامت سرمایه‌گذاری است.

پیشنهاد عملی دیگر، همان ایده بازرس کل استان کردستان درباره شناسایی حدود 100 کسب‌وکار فعال منطقه است. اگر این 100 کسب‌وکار دقیقاً شناسایی و مشکلات آنها احصا شود، می‌توان به جای طرح‌های پراکنده، یک نمونه واقعی از اقتصاد گردشگری هورامان ساخت؛ از اقامتگاه و رستوران گرفته تا صنایع دستی، راهنمای محلی، حمل‌ونقل، کشاورزی و فروش محصولات.

در کنار همه اینها، نباید فراموش کرد که بزرگ‌ترین دارایی هورامان، همان چیزی است که گردشگر برای دیدنش به منطقه می‌آید؛ یعنی معماری، طبیعت، زبان، پوشش، آیین، غذا، روابط اجتماعی و سبک زندگی مردم. اگر این عناصر قربانی توسعه شوند، در واقع موتور گردشگری خودمان را از بین برده‌ایم.

اکنون سازمان بازرسی یک فرصت مهم در اختیار دارد: این نشست می‌تواند از یک جلسه کارشناسی به یک پرونده راهبردی برای توسعه متوازن هورامان تبدیل شود؛ پرونده‌ای که هم نقاط قوت ثبت جهانی را تثبیت کند، هم ضعف‌های مدیریتی را مطالبه کند و هم برای هر مشکل، یک دستگاه مسئول، یک زمان‌بندی و یک راه‌حل مشخص داشته باشد.

هورامان امروز دیگر یک ظرفیت ناشناخته نیست؛ یک میراث جهانی است که باید از آن درآمد، اشتغال و رفاه برای مردم ساخت، بدون آنکه برای رسیدن به توسعه، هویت و اصالت آن را قربانی کرد. این همان نقطه‌ای است که نظارت تخصصی، دانشگاه، دستگاه اجرایی و مهم‌تر از همه مردم محلی باید در یک مسیر مشترک قرار گیرند.

اورامان؛ روستایی بکر و رویایی در دل‌ کوه‌های غرب کشور/ هزار ماسوله کردستان را ببینید + فیلم

انتهای پیام/481