خداحافظی با قبض برق؛ «خورشید» جای «موتور دیزلی» را گرفت

به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، سال‌هاست کشاورزان ایرانی علاوه بر خشکسالی، کمبود منابع آبی و افزایش هزینه‌های تولید، با چالش تأمین انرژی برای آبیاری مزارع نیز دست‌وپنجه نرم می‌کنند. هزینه‌های سنگین برق‌رسانی به چاه‌های کشاورزی، انتظار طولانی برای دریافت انشعاب برق، افزایش قیمت سوخت، استهلاک بالای موتورهای دیزلی و بنزینی و مشکلاتی مانند سرقت کابل‌های برق، بسیاری از بهره‌برداران را با دغدغه‌ای جدی روبه‌رو کرده است؛ دغدغه‌ای که در برخی مناطق حتی ادامه فعالیت کشاورزی را با تردید مواجه ساخته است.

استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه انرژی خورشیدی، دیگر یک انتخاب لوکس یا فناوری آینده نیست، بلکه به راهکاری عملی، اقتصادی و پایدار برای نجات بخش کشاورزی تبدیل شده است. ایران با برخورداری از بیش از 300 روز آفتابی در بسیاری از نقاط کشور، از ظرفیت کم‌نظیری برای بهره‌گیری از انرژی خورشیدی برخوردار است؛ ظرفیتی که می‌تواند ضمن کاهش وابستگی به شبکه برق، هزینه‌های تولید را کاهش دهد، مصرف سوخت‌های فسیلی را کم کند و امنیت انرژی در بخش کشاورزی را افزایش دهد.

با وجود این ظرفیت بزرگ، هنوز بسیاری از کشاورزان به دلیل هزینه‌های اولیه، نبود آگاهی کافی یا کمبود حمایت‌های مالی، نتوانسته‌اند به سمت استفاده از سامانه‌های خورشیدی حرکت کنند. در حالی که تجربه تعدادی از کشاورزان پیشرو نشان می‌دهد نصب پنل‌های خورشیدی نه‌تنها زمان‌بر و پیچیده نیست، بلکه می‌تواند در مدت کوتاهی هزینه‌های جاری را به میزان قابل توجهی کاهش داده و استقلال کامل از شبکه برق را برای بهره‌برداران به ارمغان بیاورد.

«صفری» یکی از همین کشاورزان پیشگام است که با اتکا به انرژی خورشیدی، مسیر متفاوتی را برای آبیاری مزرعه خود انتخاب کرده است. او معتقد است اگر حمایت‌های دولتی و تسهیلات بانکی در اختیار کشاورزان قرار گیرد، استفاده از پنل‌های خورشیدی می‌تواند به یک تحول بزرگ در کشاورزی کشور تبدیل شود؛ تحولی که علاوه بر کاهش هزینه‌های تولید، به صرفه‌جویی در مصرف سوخت، حفاظت از محیط زیست و افزایش بهره‌وری منابع آب نیز کمک خواهد کرد.

خبرنگار تسنیم در گفت‌وگویی تفصیلی با این کشاورز، از انگیزه ورود به این مسیر، هزینه‌های اجرا، چالش‌های پیش‌رو، مزایای استفاده از انرژی خورشیدی و پیشنهادهای او برای توسعه این فناوری در بخش کشاورزی پرسیده است که از نظر خوانندگان تسنیم می‌گذرد:

 

 

تسنیم: آقای صفری! چه شد که به فکر استفاده از انرژی خورشیدی برای تأمین برق مزرعه و چاه کشاورزی افتادید؟ چه مشکلاتی شما را به سمت این تصمیم سوق داد؟

صفری: واقعیت این است که ما سال‌ها با مشکلات تأمین برق برای آبیاری زمین‌های کشاورزی دست‌وپنجه نرم می‌کردیم. مهم‌ترین مشکل، هزینه‌های بسیار بالای برق‌رسانی و همچنین زمان طولانی دریافت انشعاب برق بود. اگر یک کشاورز بخواهد امروز برای چاه یا مزرعه خود برق بگیرد، علاوه بر اینکه باید هزینه سنگینی برای احداث شبکه، نصب تیر برق، کابل‌کشی و سایر زیرساخت‌ها پرداخت کند، در بسیاری از مناطق باید حداقل دو سال و حتی بیشتر در انتظار دریافت انشعاب بماند. این در حالی است که کشاورزی منتظر نمی‌ماند؛ محصول زمان خودش را دارد و اگر آب به موقع تأمین نشود، خسارت جبران‌ناپذیری به کشاورز وارد می‌شود.

از سوی دیگر، برای جبران نبود برق مجبور بودیم از موتورهای دیزلی یا بنزینی استفاده کنیم. این موتورها علاوه بر مصرف بالای سوخت، هزینه‌های جانبی زیادی هم داشتند. تقریباً هر چند وقت یک‌بار باید روغن موتور، فیلترها، صافی‌ها و قطعات مصرفی آن‌ها تعویض می‌شد و اگر کوچک‌ترین نقص فنی ایجاد می‌شد، علاوه بر هزینه تعمیر، آبیاری مزرعه هم متوقف می‌شد. در فصل اوج کشت، حتی چند ساعت تأخیر در آبیاری می‌تواند خسارت سنگینی به محصول وارد کند.

مشکل دیگر، افزایش مداوم قیمت سوخت و قطعات یدکی بود. هر سال هزینه نگهداری این تجهیزات بیشتر می‌شد و بخش قابل توجهی از درآمد کشاورز صرف تعمیر و راه‌اندازی موتورهای دیزلی می‌شد. علاوه بر این، آلودگی صوتی، دود و آسیب‌های زیست‌محیطی این موتورها نیز از مشکلاتی بود که همیشه با آن مواجه بودیم.

موضوع سرقت کابل‌های برق هم یکی دیگر از دغدغه‌های جدی کشاورزان است. در بسیاری از مناطق، پس از صرف هزینه‌های سنگین برای برق‌رسانی، بارها شاهد سرقت کابل‌ها بوده‌ایم که علاوه بر خسارت مالی، باعث توقف کامل آبیاری و ایجاد دردسرهای فراوان برای کشاورزان می‌شود.

وقتی همه این مشکلات را کنار هم گذاشتیم، به این نتیجه رسیدیم که ادامه این مسیر از نظر اقتصادی منطقی نیست و باید به دنبال یک راهکار جدید، پایدار و کم‌هزینه باشیم. پس از بررسی گزینه‌های مختلف، متوجه شدیم انرژی خورشیدی می‌تواند بسیاری از این مشکلات را برطرف کند؛ انرژی‌ای که رایگان، پاک، در دسترس و متناسب با شرایط اقلیمی کشور ماست. امروز هم معتقدم اگر حمایت‌های لازم از سوی دولت و نظام بانکی صورت گیرد، پنل‌های خورشیدی می‌توانند تحول بزرگی در بخش کشاورزی ایجاد کنند و وابستگی کشاورزان به سوخت‌های فسیلی و شبکه برق را تا حد زیادی کاهش دهند.

 

تسنیم: اولین جرقه استفاده از انرژی خورشیدی از کجا در ذهن شما شکل گرفت؟ آیا پیش از اجرای این طرح، نمونه موفقی را دیده بودید یا صرفاً بر اساس مطالعات شخصی وارد این حوزه شدید؟

صفری: بله، قبل از اینکه خودمان وارد این حوزه شویم، نمونه‌هایی از استفاده از پنل‌های خورشیدی را از طریق فضای مجازی، شبکه‌های اجتماعی و گزارش‌هایی که درباره کشاورزی نوین منتشر می‌شد، مشاهده کرده بودیم. فیلم‌ها و تجربه‌های کشاورزان در نقاط مختلف کشور و حتی برخی کشورهای دیگر نشان می‌داد که استفاده از انرژی خورشیدی برای تأمین برق چاه‌های کشاورزی و سیستم‌های آبیاری، کاملاً عملی و موفق بوده است.

اما صرف دیدن این نمونه‌ها برای ما کافی نبود. تصمیم گرفتیم به‌صورت میدانی نیز تحقیق کنیم و از نزدیک با افرادی که این سیستم را اجرا کرده بودند، گفت‌وگو داشته باشیم. درباره میزان تولید برق، هزینه‌های نصب، هزینه‌های نگهداری، طول عمر تجهیزات، راندمان پنل‌ها در شرایط مختلف آب‌وهوایی و همچنین مشکلات احتمالی این سیستم اطلاعات جمع‌آوری کردیم. حتی با چند شرکت فعال در زمینه انرژی خورشیدی مشورت کردیم تا مطمئن شویم این فناوری با شرایط اقلیمی منطقه ما و نیاز آبی مزرعه سازگار است.

هرچه تحقیقات ما بیشتر شد، اطمینانمان هم بیشتر شد که این روش نه‌تنها از نظر فنی قابل اجراست، بلکه از نظر اقتصادی نیز در بلندمدت بسیار مقرون‌به‌صرفه‌تر از استفاده از موتورهای دیزلی یا انتظار برای دریافت انشعاب برق خواهد بود. محاسبات نشان می‌داد که اگرچه در ابتدای کار باید برای خرید تجهیزات سرمایه‌گذاری کرد، اما پس از راه‌اندازی، هزینه‌های جاری به‌شدت کاهش پیدا می‌کند و کشاورز از بسیاری از دردسرهای گذشته رهایی می‌یابد.

در نهایت، پس از بررسی همه جوانب، تصمیم گرفتیم خودمان هم وارد این عرصه شویم و این فناوری را در مزرعه خود اجرا کنیم. امروز خوشحالیم که این تصمیم نتیجه‌بخش بوده و تجربه‌ای موفق به دست آورده‌ایم. به اعتقاد من، اگر کشاورزان قبل از هر تصمیمی تحقیقات لازم را انجام دهند و از تجربه کسانی که این مسیر را طی کرده‌اند استفاده کنند، با اطمینان بیشتری می‌توانند به سمت بهره‌گیری از انرژی خورشیدی حرکت کنند.

 

تسنیم: بسیاری از کشاورزان تصور می‌کنند نصب سامانه‌های خورشیدی فرایندی پیچیده، زمان‌بر و پرهزینه است. تجربه شما چه بود؟ از زمان تصمیم‌گیری تا راه‌اندازی کامل سیستم، این فرایند چقدر طول کشید؟

صفری: برخلاف تصور بسیاری از افراد، نصب و راه‌اندازی پنل‌های خورشیدی اصلاً کار پیچیده و زمان‌بری نیست. اگر تجهیزات مورد نیاز از قبل تهیه شده باشد و برنامه‌ریزی مناسبی انجام شود، کل فرآیند از نصب سازه‌ها و پنل‌ها گرفته تا سیم‌کشی، اتصال تجهیزات و راه‌اندازی نهایی، معمولاً بین 10 تا 20 روز زمان می‌برد. در واقع، اگر کشاورز اراده کند و مراحل اداری یا تأمین تجهیزات به موقع انجام شود، در کمتر از سه هفته می‌تواند سیستم را به بهره‌برداری برساند.

یکی از مزیت‌های مهم این سامانه، انعطاف‌پذیری در نصب آن است. بسیاری تصور می‌کنند حتماً باید دکل یا سازه‌های مرتفع ساخته شود، در حالی که چنین الزامی وجود ندارد. پنل‌ها را می‌توان روی یک سازه ساده در سطح زمین نیز نصب کرد و در صورت رعایت زاویه مناسب نسبت به تابش خورشید، بازدهی بسیار خوبی خواهند داشت. البته اگر امکان نصب در ارتفاع وجود داشته باشد، از نظر حفاظت از تجهیزات یا استفاده بهتر از فضای مزرعه می‌تواند مزایایی داشته باشد، اما از نظر عملکرد، تفاوت چشمگیری ایجاد نمی‌کند.

به نظر من، مهم‌ترین نکته در اجرای این طرح، زمان‌بندی مناسب است. کشاورزان نباید نصب سیستم را به زمانی موکول کنند که فصل آبیاری آغاز شده و به آب نیاز فوری دارند. بهترین زمان، ماه‌های قبل از شروع فصل کم‌آبی یا پیش از آغاز دوره اصلی کشت است تا فرصت کافی برای نصب، آزمایش و رفع احتمالی اشکالات وجود داشته باشد. این برنامه‌ریزی باعث می‌شود در زمان اوج نیاز به آب، سیستم بدون هیچ مشکلی در مدار بهره‌برداری قرار گیرد.

خوشبختانه پس از راه‌اندازی نیز استفاده از این سامانه بسیار ساده است و اگر طراحی و نصب آن به‌درستی انجام شود، کشاورز بدون دغدغه می‌تواند سال‌ها از انرژی خورشیدی برای تأمین برق چاه و آبیاری مزرعه استفاده کند. به همین دلیل معتقدم پیچیدگی نصب پنل‌های خورشیدی بیش از آنکه واقعی باشد، یک تصور نادرست است و با کمی آگاهی و برنامه‌ریزی می‌توان به‌راحتی این فناوری را وارد بخش کشاورزی کرد.

 

تسنیم: برای بسیاری از کشاورزان، مهم‌ترین سؤال مربوط به هزینه‌های اولیه و تجهیزات مورد نیاز است. برای راه‌اندازی این سامانه دقیقاً چه تجهیزاتی تهیه کردید و مجموع هزینه اجرای طرح برای شما چقدر شد؟ آیا این هزینه برای سایر کشاورزان نیز قابل توجیه است؟

صفری: برای راه‌اندازی این سیستم، تجهیزات خیلی پیچیده یا غیرقابل دسترسی نیاز نبود. مهم‌ترین بخش کار، پنل‌های خورشیدی بود که وظیفه تولید برق را بر عهده دارند. در کنار آن، یک اینورتر یا مبدل برق برای تبدیل جریان مستقیم (DC) تولیدشده توسط پنل‌ها به جریان متناوب (AC) مورد نیاز الکتروموتور، تجهیزات حفاظتی، تابلو برق، کابل‌ها و سیم‌کشی‌های لازم نیز تهیه شد. در مجموع، همه این تجهیزات به همراه هزینه نصب و راه‌اندازی، حدود 100 میلیون تومان برای ما تمام شد.

ممکن است این رقم در نگاه اول برای برخی کشاورزان بالا به نظر برسد، اما اگر آن را با هزینه‌های دریافت انشعاب برق، احداث شبکه، نصب تیر برق، کابل‌کشی، خرید موتورهای دیزلی، مصرف مداوم سوخت، تعمیرات، تعویض روغن و هزینه‌های نگهداری مقایسه کنیم، متوجه می‌شویم که این سرمایه‌گذاری در بلندمدت کاملاً اقتصادی و مقرون‌به‌صرفه است. در واقع، بخش عمده هزینه فقط یک‌بار پرداخت می‌شود و پس از آن، انرژی خورشیدی به‌صورت رایگان در اختیار کشاورز قرار می‌گیرد و هزینه‌های جاری به حداقل می‌رسد.

از سوی دیگر، این سامانه وابستگی کشاورز را به سوخت‌های فسیلی و شبکه برق کاهش می‌دهد و بسیاری از هزینه‌های پنهان مانند خرابی تجهیزات، استهلاک موتورهای دیزلی یا حتی سرقت کابل‌های برق را نیز حذف می‌کند. بنابراین باید این هزینه را یک سرمایه‌گذاری بلندمدت دانست، نه صرفاً یک خرج مقطعی.

البته اعتقاد دارم اگر دولت، بانک‌ها و دستگاه‌های متولی بخش کشاورزی از این طرح‌ها حمایت کنند، استقبال کشاورزان چندین برابر خواهد شد. اعطای وام‌های کم‌بهره، تسهیلات بلندمدت، یارانه خرید تجهیزات یا کمک‌هزینه نصب می‌تواند هزینه اولیه را برای بسیاری از بهره‌برداران قابل مدیریت کند. در آن صورت، حتی کشاورزان خرده‌مالک نیز می‌توانند به‌راحتی از این فناوری استفاده کنند و علاوه بر کاهش هزینه‌های تولید، در مسیر کشاورزی پایدار و استفاده از انرژی‌های پاک گام بردارند. به اعتقاد من، هر میزان حمایتی که امروز در این حوزه انجام شود، در آینده با صرفه‌جویی در مصرف برق، سوخت و کاهش هزینه‌های دولت جبران خواهد شد.

 

تسنیم: در مسیر اجرای این طرح، بزرگ‌ترین مانع یا چالشی که با آن روبه‌رو شدید چه بود؟ آیا تأمین تجهیزات یا مسائل فنی، اجرای پروژه را با مشکل مواجه کرد؟

صفری: شاید مهم‌ترین چالش ما، تفاوت ماهیت برق تولیدی پنل‌های خورشیدی با برق متداول شبکه سراسری بود. برق تولیدشده توسط پنل‌ها از نوع جریان مستقیم (DC) است، در حالی که بسیاری از الکتروموتورها و تجهیزات کشاورزی با برق متناوب (AC) کار می‌کنند. به همین دلیل، ناچار شدیم برای هماهنگ‌سازی سیستم، تجهیزات مناسب و در نهایت یک موتور سازگار با این فناوری تهیه کنیم که طبیعتاً هزینه آن نسبت به موتورهای معمولی بالاتر بود و بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاری اولیه را به خود اختصاص داد.

البته این موضوع یک مشکل فنی غیرقابل حل نیست؛ بلکه بیشتر به هزینه اولیه مربوط می‌شود. اگر حمایت‌های دولتی، تسهیلات بانکی یا یارانه‌هایی برای خرید این تجهیزات در نظر گرفته شود، این مانع نیز تا حد زیادی برطرف خواهد شد و بسیاری از کشاورزان می‌توانند بدون دغدغه وارد این حوزه شوند.

از نظر اجرای پروژه و نصب تجهیزات نیز برخلاف تصور برخی افراد، پیچیدگی خاصی وجود ندارد. سیستم خورشیدی به کابل‌کشی گسترده، نصب تیرهای برق یا زیرساخت‌های سنگین نیاز ندارد و همه تجهیزات در نزدیکی چاه یا محل استقرار پمپ نصب می‌شوند. همین موضوع علاوه بر کاهش هزینه اجرا، زمان راه‌اندازی را نیز به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.

یکی دیگر از مزایای این روش، حذف بسیاری از مشکلاتی است که در سیستم‌های برق‌رسانی سنتی وجود دارد. دیگر خبری از مسیرهای طولانی کابل‌کشی، افت ولتاژ، هزینه‌های سنگین توسعه شبکه یا حتی سرقت کابل‌های برق نیست. در واقع، وقتی سامانه خورشیدی در محل چاه نصب می‌شود، کشاورز مستقیماً از انرژی خورشید برای تأمین برق مورد نیاز خود استفاده می‌کند و وابستگی‌اش به شبکه برق به حداقل می‌رسد.

به اعتقاد من، اگر دولت در تأمین تجهیزات اصلی، به‌ویژه الکتروموتورهای سازگار با سامانه‌های خورشیدی، از کشاورزان حمایت کند، این فناوری می‌تواند با سرعت بسیار بیشتری در مزارع کشور توسعه پیدا کند. این حمایت نه‌تنها به نفع کشاورزان است، بلکه در بلندمدت موجب کاهش مصرف برق شبکه، صرفه‌جویی در سوخت‌های فسیلی و افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی خواهد شد.

 

تسنیم: از زمانی که این سامانه را راه‌اندازی کرده‌اید، مهم‌ترین دستاورد و تغییری که در فعالیت کشاورزی خود احساس کرده‌اید چه بوده است؟ استفاده از پنل‌های خورشیدی چه مزایایی برای شما به همراه داشته است؟

صفری: بدون تردید مهم‌ترین دستاورد این طرح، استقلال کامل از شبکه برق است. پیش از این، برای تأمین برق چاه کشاورزی باید ماه‌ها و حتی سال‌ها در انتظار دریافت انشعاب می‌ماندیم و علاوه بر صرف هزینه‌های سنگین، درگیر مراحل طولانی اداری و بروکراسی‌های مختلف می‌شدیم. اما امروز دیگر چنین دغدغه‌ای نداریم؛ پنل‌های خورشیدی را در کنار چاه نصب کرده‌ایم و هر زمان که به آبیاری نیاز داشته باشیم، از انرژی خورشید برای راه‌اندازی پمپ استفاده می‌کنیم.

یکی دیگر از مزایای مهم این سیستم، حذف هزینه‌های سنگین زیرساختی است. دیگر نیازی به اجرای خطوط طولانی برق، نصب تیرهای برق یا کابل‌کشی چندصد متری نیست. همین موضوع هم هزینه اولیه را کاهش می‌دهد و هم مشکلاتی مانند سرقت کابل‌های برق را که در بسیاری از مناطق کشاورزی به یک معضل جدی تبدیل شده، به طور کامل از بین می‌برد. قبلاً همیشه این نگرانی وجود داشت که کابل‌ها سرقت شوند و آبیاری مزرعه برای چند روز یا حتی چند هفته متوقف بماند، اما اکنون این دغدغه کاملاً برطرف شده است.

از نظر اقتصادی نیز تغییر بسیار محسوسی ایجاد شده است. دیگر هزینه‌ای بابت سوخت موتورهای دیزلی، تعمیرات مداوم، تعویض روغن، فیلترها و سایر هزینه‌های نگهداری پرداخت نمی‌کنیم. انرژی خورشیدی پس از نصب سیستم، عملاً رایگان است و همین موضوع باعث شده هزینه‌های جاری مزرعه به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کند.

در کنار همه این مزایا، استفاده از انرژی خورشیدی یک اقدام ارزشمند در حفظ محیط زیست نیز محسوب می‌شود. این سامانه هیچ‌گونه آلودگی هوا، دود یا آلودگی صوتی ایجاد نمی‌کند و از یک منبع پاک، تجدیدپذیر و پایان‌ناپذیر استفاده می‌کند. به اعتقاد من، کشاورزی آینده باید به سمت استفاده از انرژی‌های پاک حرکت کند؛ زیرا هم به نفع کشاورز است، هم به نفع اقتصاد کشور و هم به حفظ منابع طبیعی و محیط زیست کمک می‌کند.

امروز با اطمینان می‌توانم بگویم نصب پنل‌های خورشیدی فقط یک تغییر در شیوه تأمین برق مزرعه نبود، بلکه یک سرمایه‌گذاری بلندمدت برای افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها، آسودگی خاطر و استقلال در فعالیت کشاورزی بود؛ تجربه‌ای که اگر حمایت‌های لازم از سوی دولت فراهم شود، می‌تواند در بسیاری از مزارع کشور تکرار شود.

 

تسنیم: یکی از سؤالات رایج کشاورزان این است که عملکرد پنل‌های خورشیدی در روزهای ابری یا هنگام شب چگونه است؟ آیا این موضوع محدودیتی برای آبیاری ایجاد نمی‌کند؟

صفری: این یکی از رایج‌ترین پرسش‌هایی است که تقریباً همه کشاورزان قبل از نصب پنل‌های خورشیدی مطرح می‌کنند. بسیاری تصور می‌کنند با ابری شدن هوا، سیستم به طور کامل از کار می‌افتد، در حالی که این تصور درست نیست. پنل‌های خورشیدی حتی در روزهای ابری نیز قادر به تولید برق هستند، زیرا از نور خورشید استفاده می‌کنند و نه صرفاً تابش مستقیم آن. البته طبیعی است که در چنین شرایطی راندمان سیستم کاهش پیدا می‌کند و معمولاً توان تولیدی پنل‌ها حدود 15 تا 20 درصد کمتر از روزهای کاملاً آفتابی خواهد بود، اما در بیشتر مواقع همچنان امکان بهره‌برداری از سیستم وجود دارد.

موضوع شب‌ها کمی متفاوت است؛ زمانی که نور خورشید وجود ندارد، پنل‌ها طبیعتاً امکان تولید برق ندارند. اگر کشاورزی بخواهد در ساعات شب نیز از این سیستم استفاده کند، باید از باتری‌های ذخیره‌ساز انرژی بهره ببرد تا برق تولیدشده در طول روز ذخیره و شب مصرف شود. اما استفاده از باتری، هزینه اولیه اجرای پروژه را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد و از نظر اقتصادی برای همه کشاورزان مقرون‌به‌صرفه نیست.

به همین دلیل، تجربه ما نشان می‌دهد که بهترین و اقتصادی‌ترین راهکار، برنامه‌ریزی آبیاری در ساعات روز و زمانی است که تابش خورشید مناسب باشد. خوشبختانه در بیشتر مناطق کشور، به‌ویژه در فصل کشت، ساعات آفتابی به اندازه‌ای است که بتوان نیاز آبیاری را بدون استفاده از باتری تأمین کرد. اگر زمان‌بندی درستی برای آبیاری انجام شود، عملاً نیازی به صرف هزینه اضافی برای سیستم‌های ذخیره‌سازی انرژی نخواهد بود.

به اعتقاد من، کشاورزان باید پیش از اجرای طرح، الگوی آبیاری مزرعه خود را بررسی کنند و سامانه خورشیدی را متناسب با نیازشان طراحی کنند. در بسیاری از موارد، بدون استفاده از باتری هم می‌توان به بهترین نتیجه رسید و ضمن کاهش هزینه‌ها، از مزایای انرژی پاک و رایگان خورشید بهره‌مند شد. این موضوع نشان می‌دهد که موفقیت استفاده از انرژی خورشیدی، علاوه بر تجهیزات مناسب، به مدیریت صحیح زمان آبیاری و برنامه‌ریزی دقیق نیز وابسته است.

 

تسنیم: برخی کشاورزان نگران هستند که پس از نصب سامانه‌های خورشیدی، نگهداری و تعمیرات آن دشوار یا پرهزینه باشد. تجربه شما در این زمینه چیست؟ آیا این سیستم نیاز به مراقبت ویژه‌ای دارد؟

صفری: یکی از مهم‌ترین مزیت‌های پنل‌های خورشیدی، سادگی در نگهداری آن‌هاست. برخلاف موتورهای دیزلی یا بنزینی که دائماً نیاز به تعویض روغن، فیلتر، سرویس‌های دوره‌ای، تعمیرات مکانیکی و تأمین سوخت دارند، سامانه خورشیدی قطعات متحرک بسیار کمی دارد و به همین دلیل استهلاک آن نیز بسیار پایین است.

در عمل، تنها کاری که ما به‌صورت دوره‌ای انجام می‌دهیم این است که سطح پنل‌ها را تمیز نگه می‌داریم. اگر گردوغبار، خاک یا فضولات پرندگان روی سطح پنل‌ها بنشیند، ممکن است میزان جذب نور خورشید و در نتیجه راندمان تولید برق تا حدی کاهش پیدا کند. به همین دلیل، هر چند وقت یک‌بار، بسته به شرایط آب‌وهوایی منطقه، پنل‌ها را با آب و یک شست‌وشوی ساده تمیز می‌کنیم تا سطح آن‌ها کاملاً شفاف باشد و حداکثر بازدهی را داشته باشند.

خوشبختانه این کار نه تخصص خاصی می‌خواهد و نه هزینه قابل توجهی دارد. به‌جز این مورد، سیستم تقریباً به نگهداری ویژه‌ای نیاز ندارد و اگر تجهیزات استاندارد و باکیفیت نصب شده باشند، سال‌ها بدون مشکل کار می‌کنند. همین موضوع باعث شده است که هزینه‌های بهره‌برداری از این سامانه در مقایسه با روش‌های سنتی بسیار پایین باشد.

به نظر من، همین سادگی در نگهداری یکی از دلایل مهم استقبال از انرژی خورشیدی است. کشاورز به جای آنکه وقت و هزینه خود را صرف تعمیر موتور، خرید سوخت یا رفع خرابی‌های مکرر کند، می‌تواند با خیال آسوده روی تولید و مدیریت مزرعه تمرکز کند. این آرامش خاطر، در کنار کاهش هزینه‌ها و استفاده از یک انرژی پاک و پایدار، از مهم‌ترین مزایای استفاده از پنل‌های خورشیدی در بخش کشاورزی به شمار می‌رود.

 

تسنیم: اگر بخواهید تجربه خود را با دیگر کشاورزان به اشتراک بگذارید، چه پیامی برای کسانی دارید که هنوز برای استفاده از انرژی خورشیدی تردید دارند؟ همچنین چه انتظاری از مسئولان برای توسعه این فناوری در بخش کشاورزی دارید؟

صفری: پیام من به همه کشاورزان این است که اگر به دنبال یک راهکار مطمئن، اقتصادی و آینده‌نگر برای تأمین انرژی مزرعه خود هستند، حتماً استفاده از پنل‌های خورشیدی را جدی بگیرند. شاید در نگاه اول هزینه اولیه نصب این سامانه کمی بالا به نظر برسد، اما وقتی مجموع هزینه‌های برق‌رسانی، خرید سوخت، تعمیرات موتورهای دیزلی، تعویض قطعات، استهلاک تجهیزات و حتی خسارت‌های ناشی از سرقت کابل‌های برق را محاسبه کنید، متوجه می‌شوید که انرژی خورشیدی در بلندمدت به‌مراتب مقرون‌به‌صرفه‌تر و اقتصادی‌تر است.

یکی از مهم‌ترین مزایای این سیستم، استقلال از شبکه برق و حذف بسیاری از مشکلاتی است که سال‌ها کشاورزان با آن دست‌وپنجه نرم کرده‌اند. دیگر نیازی نیست برای دریافت انشعاب برق مدت‌های طولانی منتظر بمانید یا هزینه‌های سنگین کابل‌کشی و توسعه شبکه را پرداخت کنید. پنل‌های خورشیدی در کنار چاه یا مزرعه نصب می‌شوند و در کوتاه‌ترین زمان، انرژی مورد نیاز برای آبیاری را تأمین می‌کنند. این موضوع باعث می‌شود کشاورز با سرعت بیشتری به آب دسترسی پیدا کند و برنامه آبیاری خود را بدون دغدغه اجرا کند.

از سوی دیگر، استفاده از انرژی خورشیدی فقط یک تصمیم اقتصادی نیست، بلکه یک اقدام مسئولانه در قبال محیط زیست نیز محسوب می‌شود. با بهره‌گیری از این فناوری، مصرف سوخت‌های فسیلی کاهش پیدا می‌کند، آلودگی هوا کمتر می‌شود و از منابع طبیعی کشور نیز بهتر محافظت خواهد شد. به اعتقاد من، آینده کشاورزی ایران ناگزیر به سمت استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر حرکت خواهد کرد و هر کشاورزی که زودتر وارد این مسیر شود، در آینده از مزایای بیشتری برخوردار خواهد شد.

در کنار این موضوع، انتظار ما از دولت و مسئولان این است که حمایت عملی از کشاورزان را در دستور کار قرار دهند. بسیاری از بهره‌برداران توان پرداخت یکجای هزینه اولیه را ندارند، اما اگر وام‌های کم‌بهره، تسهیلات بلندمدت، یارانه خرید تجهیزات یا کمک‌های بلاعوض برای نصب پنل‌های خورشیدی در نظر گرفته شود، استقبال از این فناوری چندین برابر خواهد شد.

این حمایت‌ها فقط به نفع کشاورزان نیست؛ بلکه به سود اقتصاد ملی نیز خواهد بود. با توسعه سامانه‌های خورشیدی، مصرف برق شبکه کاهش پیدا می‌کند، وابستگی به سوخت‌های فسیلی کمتر می‌شود، هزینه‌های دولت برای تولید و توزیع انرژی کاهش می‌یابد و امنیت انرژی کشور نیز تقویت خواهد شد. در نهایت، همه از این تحول سود خواهند برد؛ هم کشاورز، هم دولت و هم نسل‌های آینده که از محیط زیستی سالم‌تر و منابع انرژی پایدارتر بهره‌مند خواهند شد.

 

تسنیم: برنامه شما برای توسعه این طرح در آینده چیست؟ آیا قصد دارید این تجربه را در اختیار سایر کشاورزان نیز قرار دهید؟

صفری: بله، قطعاً. ما این کار را فقط برای مزرعه خودمان آغاز نکرده‌ایم. هدف ما این است که این تجربه به یک الگوی موفق برای سایر کشاورزان تبدیل شود. در حال حاضر، مزرعه خود را به نوعی به یک پایگاه آزمایشی تبدیل کرده‌ایم و انواع مختلف پنل‌های خورشیدی، تجهیزات جانبی، اینورترها و شیوه‌های نصب را از نظر کیفیت، بازدهی، دوام و هزینه مورد بررسی قرار می‌دهیم تا بتوانیم بهترین و اقتصادی‌ترین روش را شناسایی کنیم.

تلاش ما این است که با انجام این آزمایش‌ها، کشاورزان دیگر مجبور نباشند مسیر آزمون و خطا را طی کنند. می‌خواهیم همه تجربه‌هایی که در این مدت به دست آورده‌ایم، در اختیار آن‌ها قرار دهیم تا بتوانند با کمترین هزینه، مناسب‌ترین تجهیزات را انتخاب کنند و با اطمینان بیشتری به سمت استفاده از انرژی خورشیدی بروند.

یکی دیگر از برنامه‌های ما، بررسی عملکرد این سامانه‌ها در فصل‌های مختلف سال و شرایط آب‌وهوایی متفاوت است. می‌خواهیم بدانیم کدام نوع پنل، کدام زاویه نصب و کدام تجهیزات، بیشترین راندمان را در شرایط اقلیمی منطقه ما دارند تا بتوانیم یک الگوی کاربردی و بومی ارائه دهیم؛ الگویی که هم از نظر اقتصادی برای کشاورز مقرون‌به‌صرفه باشد و هم از نظر فنی، بالاترین بازدهی را داشته باشد.

اعتقاد دارم اگر تجربه‌های موفق کشاورزان به‌درستی منتقل شود، روند استفاده از انرژی خورشیدی در بخش کشاورزی شتاب بیشتری خواهد گرفت. امروز بسیاری از کشاورزان تنها به دلیل نداشتن اطلاعات کافی یا نگرانی از هزینه‌ها، وارد این حوزه نمی‌شوند. اگر نمونه‌های موفق بیشتر معرفی شوند، این تردیدها از بین خواهد رفت.

در کنار این موضوع، انتظار داریم دولت نیز نگاه ویژه‌ای به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در بخش کشاورزی داشته باشد. اگر تسهیلات کم‌بهره، حمایت‌های فنی و آموزش‌های تخصصی در اختیار بهره‌برداران قرار گیرد، در آینده نزدیک می‌توان بخش قابل توجهی از چاه‌های کشاورزی کشور را به سامانه‌های خورشیدی مجهز کرد. این اتفاق علاوه بر کاهش مصرف برق و سوخت‌های فسیلی، هزینه‌های تولید را کاهش می‌دهد، امنیت انرژی را افزایش می‌دهد و به حفظ محیط زیست نیز کمک خواهد کرد.

آرزوی من این است که چند سال دیگر، استفاده از پنل‌های خورشیدی در مزارع کشور به یک موضوع عادی تبدیل شود و کشاورزان بتوانند بدون دغدغه تأمین برق، با اتکا به انرژی پاک خورشید، تولید بیشتری داشته باشند. اگر این فرهنگ در کشور نهادینه شود، هم کشاورزان سود خواهند برد، هم اقتصاد کشور و هم نسل‌های آینده از منابع طبیعی سالم‌تر و مصرف بهینه‌تر انرژی بهره‌مند خواهند شد.

انتهای پیام/