خراسان جنوبی؛ سرزمین آیین‌های زنده و ماندگار عاشورا

به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، محرم که از راه می‌رسد، خراسان جنوبی رنگ دیگری به خود می‌گیرد. از کوچه‌های تاریخی بشرویه تا میدان‌های خوسف، از نخل‌های برافراشته فردوس تا نوای سنگ‌زنی درخش، هر گوشه از این استان روایت متفاوتی از عشق به امام حسین(ع) را بازگو می‌کند؛ روایت‌هایی که قرن‌ها سینه به سینه منتقل شده و امروز به بخشی از میراث معنوی ایران تبدیل شده‌اند.

نخل‌هایی که بر دوش عشق می‌چرخند

در شهرستان فردوس، نخل‌گردانی یکی از باشکوه‌ترین جلوه‌های عزاداری عاشوراست. از تاسوعا، هیئت‌های مذهبی نخل‌های خود را سیاه‌پوش و آذین می‌کنند تا در ظهر عاشورا، هفت نخل از نقاط مختلف شهر به محل اقامه نماز ظهر عاشورا برسند.پس از اقامه نماز، زیرنخلی‌ها که از قبل آموزش دیده‌اند، نخل‌هایی با وزنی بیش از یک تن را بر دوش می‌گیرند و در میان انبوه عزاداران به حرکت درمی‌آورند. اوج این مراسم زمانی است که نخل‌ها در میان نوای سوزناک مرثیه‌ها به مصلی می‌رسند و فضای شهر یکپارچه در ماتم سیدالشهدا(ع) فرو می‌رود.

سنگ‌هایی که به یاد کربلا به صدا درمی‌آیند

در روستای درخش شهرستان درمیان، آیین کهن سنگ‌زنی هر سال در شب پنجم محرم برگزار می‌شود. آیینی که بنا بر روایت‌های محلی، یادآور اندوه قوم بنی‌اسد هنگام مواجهه با پیکرهای مطهر شهدای کربلاست.هشت سنگ‌زن که این هنر را به‌صورت موروثی از نیاکان خود آموخته‌اند، با قطعات چوبی کوچک و ریتمی هماهنگ با نوحه‌ها، فضایی سرشار از حزن و معنویت خلق می‌کنند. صدای کوبش این چوب‌ها در شب‌های محرم درخش، پژواک قرن‌ها سوگواری و دلدادگی است.

بشرویه؛ جایی که عاشورا معنا می‌شود

در بشرویه، آیین «حسین حسین» تنها یک مراسم عزاداری نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از نمادها و مفاهیم عمیق عاشورایی است که در قالب حرکات، صف‌آرایی‌ها و معماری حسینیه حاج علی‌اشرف بازآفرینی می‌شود.عزاداران در این آیین هفت بار گرد حسینیه طواف می‌کنند؛ حرکتی که یادآور طواف خانه خداست. نظم صفوف، جایگاه علمداران، حضور سادات و حتی ذکر واحد «حسین حسین» همگی حامل پیام‌هایی برگرفته از فرهنگ عاشورا هستند. با پایان هفت دور، ریتم مراسم تغییر می‌کند و هروله عزاداران آغاز می‌شود؛ صحنه‌ای نمادین از آغاز نبرد کربلا که شور و حماسه را در کنار سوگ و ماتم به تصویر می‌کشد.

عماری؛ هودجی از آسمان در سوگ کربلا

یکی دیگر از آیین‌های منحصربه‌فرد بشرویه، «عماری» است؛ نمادی از هودج حضرت فاطمه زهرا(س) که با مشارکت بانوان آماده و آذین می‌شود.چهارده پارچه رنگی به نیت چهارده معصوم(ع)، دوازده آینه به نشانه دوازده امام(ع) و پوشش سیاه حریر، عماری را به نمادی از حضور معنوی اهل‌بیت(ع) در سوگ کربلا تبدیل کرده است. این آیین که در فهرست میراث ناملموس کشور نیز به ثبت رسیده، از جلوه‌های کم‌نظیر نقش زنان در پاسداشت فرهنگ عاشوراست.

بیل‌زنی؛ بازسازی حماسه بنی‌اسد

در خوسف، عصر عاشورا با آیین باشکوه بیل‌زنی شناخته می‌شود. عزاداران در قالب دسته‌های منظم، بیل‌ها را به آسمان بلند می‌کنند و با ذکر «حیدر علی» صحنه‌ای حماسی را خلق می‌کنند.این مراسم که بیش از سه قرن قدمت دارد، بازآفرینی حضور طایفه بنی‌اسد برای تدفین شهدای کربلاست و امروز به یکی از شناخته‌شده‌ترین آیین‌های عاشورایی شرق کشور تبدیل شده است.

علم‌بندان؛ آغاز رسمی سوگواری

غروب آخرین روز ذی‌الحجه در بسیاری از شهرها و روستاهای خراسان جنوبی با آیین علم‌بندان همراه است. مردم با بستن پارچه‌های نذری بر علم‌ها، ورود ماه محرم را اعلام می‌کنند و عهدی دوباره با نهضت عاشورا می‌بندند.این آیین علاوه بر جنبه مذهبی، نمادی از همبستگی اجتماعی و انتقال سنت‌های فرهنگی از نسلی به نسل دیگر به شمار می‌رود.

میراثی زنده برای نسل‌های آینده

سید احمد برآبادی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان جنوبی از مستندسازی گسترده آیین‌های عاشورایی استان برای ثبت در تقویم رویدادهای گردشگری کشور خبر داده است؛ اقدامی که می‌تواند زمینه معرفی هرچه بیشتر این گنجینه‌های معنوی را در سطح ملی و بین‌المللی فراهم کند.

به گفته وی آیین‌هایی چون هفت‌منبر بیرجند، سنگ‌زنی درخش، نخل‌گردانی فردوس و طبس، بیل‌زنی خوسف، علم‌بندان و مراسم باشکوه محرم بشرویه، تنها بخشی از این میراث ارزشمند هستند؛ میراثی که نشان می‌دهد خراسان جنوبی نه‌تنها سرزمین تاریخ و فرهنگ، بلکه یکی از مهم‌ترین کانون‌های حفظ و تداوم سنت‌های اصیل عاشورایی در ایران است.

انتهای پیام/