زنگ خطر فرونشست زمین در البرز؛ افت شدید آب‌های زیرزمینی‌

به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرج، علی لیاقت، رئیس دانشکده مهندسی و فناوری و عضو هیأت علمی گروه مهندسی آبیاری و آبادانی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران و رئیس مؤسسه تحقیقات زیست‌محیطی آب و خاک دانشکدگان امروز در نشست خبری با اصحاب رسانه با موضوع وضعیت منابع آب، چالش‌های پیش‌رو و برنامه‌های مدیریت پایدار آب گفت: امیدوارم این فرصت بتواند زمینه‌ای برای تبیین بخشی از فعالیت‌های علمی و پژوهشی دانشگاه در حوزه آب و بررسی چالش‌های موجود و راهکارهای برون‌رفت از بحران آب باشد.

وی با اشاره به سابقه بیش از 15 ساله مؤسسه تحقیقات زیست‌محیطی آب و خاک دانشکدگان مطرح کرد: این موسسه در این مدت تلاش کرده با اجرای طرح‌های پژوهشی کاربردی، در حل مسائل حوزه آب، خاک و محیط‌زیست نقش‌آفرینی کند. در حال حاضر نیز چندین طرح مهم پژوهشی را در دست اجرا داریم که یکی از پروژه‌های کلان ما همکاری با سازمان اتکاست. در قالب این طرح، وضعیت بهره‌وری مصرف آب در حدود 20 مجموعه کشت و صنعت این سازمان در سراسر کشور موردبررسی قرار گرفته است.

رئیس دانشکده مهندسی و فناوری دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به بازدید از تمامی این واحدها و شناسایی نقاط قوت و ضعف آن‌ها و نیز تهیه و ارسال گزارش‌های کارشناسی عنوان کرد: اکنون در مرحله نهایی دریافت نظرات کارفرما قرار داریم تا در صورت نیاز، اصلاحات و اقدامات تکمیلی انجام شود. در سال جاری نیز دو طرح مهم استانی را در دست اجرا داریم که یکی مربوط به استفاده از پساب‌های تصفیه‌شده برای تولید چوب و دیگری در مورد شناسایی صنایع کم‌آب‌بر و ارزیابی بهره‌وری مصرف آب در بخش صنعت است.

لیاقت با اشاره به اینکه هدف این است که بتوانیم صنایع سازگارتر با شرایط آبی استان را معرفی کنیم، اذعان کرد: همچنین در قالب هیئت اندیشه‌ورز آب استان البرز نیز فعالیت‌هایی را آغاز کرده‌ایم و امیدواریم بتوانیم با ارائه راهکارهای علمی، در تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری‌های مرتبط با منابع آب استان نقش مؤثری ایفا کنیم. در حوزه آموزش و پژوهش نیز تمرکز اصلی ما بر ارتقای بهره‌وری آب بوده و در گروه مهندسی آبیاری و زهکشی، هسته پژوهشی بهره‌وری آب با حضور اعضای هیأت علمی فعال است.

وی با اشاره به اینکه بخش عمده پایان‌نامه‌ها و پروژه‌های دانشجویی در راستای افزایش بهره‌وری مصرف آب تعریف می‌شود، بیان کرد: امروزه در سراسر جهان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های مدیریت منابع آب، شاخص بهره‌وری آب است؛ یعنی بتوانیم با مصرف حداقل آب، حداکثر تولید و عملکرد را به دست آوریم. واقعیت این است که در شرایط فعلی، راهکار اصلی عبور از بحران آب، افزایش بهره‌وری مصرف آب است، نه توسعه سطح زیرکشت. در دهه‌های گذشته سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای توسعه سامانه‌های نوین آبیاری انجام شد.

رئیس دانشکده مهندسی و فناوری دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران افزود: اما به دلیل آنکه برخی مؤلفه‌های مدیریتی و آموزشی موردتوجه قرار نگرفت، نتایج مورد انتظار به‌طور کامل حاصل نشد. در بسیاری از موارد، آب صرفه‌جویی‌شده صرف توسعه سطح زیرکشت شد و فشار بیشتری بر منابع آب زیرزمینی وارد کرد. تحقیقات ما در دانشگاه نشان می‌دهد که با تلفیق فناوری‌های نوین آبیاری، مدیریت‌های به‌زراعی و آموزش صحیح بهره‌برداران، می‌توان بدون افزایش مصرف آب، تولید محصولات کشاورزی را دو تا سه برابر افزایش داد.

لیاقت گفت: یکی دیگر از محورهای مهم پژوهشی ما در دانشگاه، استفاده از پساب‌های تصفیه‌شده در کشاورزی بوده و مطالعات انجام‌شده در باغات و مزارع استان البرز نتایج بسیار امیدوارکننده‌ای داشته است. یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهد که با رعایت اصول فنی، پایش مستمر و مدیریت صحیح، می‌توان از این منابع آبی برای توسعه کشاورزی استفاده کرد و در عین حال از منابع آب زیرزمینی برای مصارف شرب محافظت نمود. با توجه به محدودیت منابع آب، استفاده از آب‌های نامتعارف از جمله پساب‌های تصفیه‌شده و آب‌های شور، دیگر یک انتخاب نیست بلکه یک ضرورت است.

وی خاطرنشان کرد: به همین دلیل دانشگاه نیز در این حوزه ورود جدی داشته و رشته «مهندسی و فناوری آب‌های شور» را راه‌اندازی کرده تا بتوانیم از ظرفیت این منابع برای تقویت امنیت غذایی کشور بهره‌مند شویم. در کنار این موضوع، نگرانی جدی ما وضعیت آب‌های زیرزمینی است. شواهد موجود نشان می‌دهد سطح آب زیرزمینی در برخی مناطق استان طی سه دهه گذشته افت چشمگیری داشته است. این روند در صورت تداوم می‌تواند خطر فرونشست زمین و آسیب‌های جبران‌ناپذیر به منابع طبیعی و زیرساخت‌های استان را به دنبال داشته باشد.

لیاقت اظهار کرد: از نظر ما برای عبور از بحران آب باید چند اقدام به‌صورت هم‌زمان دنبال شود؛ حذف یا محدودسازی محصولات پرآب‌بر، توسعه گیاهان کم‌آب‌بر و دارویی، گسترش کشت گلخانه‌ای، استفاده از پساب‌های تصفیه‌شده و توسعه فناوری‌های نوین مدیریت آب. دانشگاه در حوزه آبیاری هوشمند و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین از جمله حسگرها، داده‌های هواشناسی، تصاویر ماهواره‌ای و سامانه‌های تصمیم‌یار مبتنی بر هوش مصنوعی نیز فعالیت‌های پژوهشی گسترده‌ای را آغاز کرده که می‌توانند زمان و میزان دقیق آبیاری را تعیین کنند و موجب کاهش مصرف آب و افزایش عملکرد محصولات شوند.

انتهای پیام/