‌داغ سیل بر تن رنجور گلستان/از سیلاب مرگبار دهه 80 تا سیل فروردین 1405

به گزارش خبرگزاری تسنیم از گرگان، هواشناسی استان گلستان برای روزهای 17 و 18 فروردین‌ماه سال جاری، با صدور هشدار نارنجی، بارش‌های سنگین باران، بالاآمدن آب رودخانه‌ها و وقوع سیلاب‌های ناگهانی را پیش‌بینی کرده بود. هرچند هماهنگی‌ و اطلاع‌رسانی‌های گسترده به شهرستان‌ها برای آمادگی در برابر این شرایط جوی انجام شده اما حجم خسارت‌های وارده قابل تأمل بود و استان گلستان بار دیگر داغ سیلاب بر پیشانی‌اش نشست.

مجموع خسارت‌های وارد شده به استان تاکنون بیش از 4 هزار و 500 میلیارد تومان برآورد شده است. علی‌اصغر طهماسبی، استاندار گلستان، با اعلام این رقم هشدار داده است که احتمال افزایش این میزان با تکمیل فرآیند برآوردها وجود دارد. عمده این خسارت‌ها به بخش‌های کشاورزی، راه و ابنیه فنی، منازل مسکونی و سایر زیرساخت‌های حیاتی استان وارد شده است.

استاندار گلستان در اظهاراتی تأمل‌برانگیز، شدت سیلاب روزهای اخیر را با سیلاب‌های مهیب اوایل دهه 80 قابل مقایسه دانست. خاطره تلخ سیلاب سال 1380 هنوز در اذهان مردم گلستان زنده است؛ سیلابی که صدها شهروند را در شرق استان به کام مرگ کشاند و خسارت‌های جبران‌ناپذیری به این منطقه وارد کرد.

طهماسبی با اشاره به این تجربه تلخ تأکید کرد که اگر اقدامات پیشگیرانه و حضور فعالانه مسئولان در میدان و بسیج همه امکانات، تجهیزات و ماشین‌آلات نبود، حجم خسارت‌ها می‌توانست بسیار فراتر از برآوردهای اولیه کنونی باشد. این اظهارات نشان می‌دهد که هرچند خسارت‌ها گسترده است، اما مدیریت بحران و آمادگی دستگاه‌های اجرایی توانسته از فاجعه‌ای بزرگ‌تر جلوگیری کند.

گفتنی است استان گلستان به دلیل موقعیت جغرافیایی و توپوگرافی خاص خود، همواره یکی از مناطق سیل‌خیز کشور محسوب می‌شود. بررسی‌های علمی نشان می‌دهد که حوضه آبریز گرگانرود به دلیل شیب کم در بخش‌های غربی و تجمع رسوبات، یکی از دشت‌های سیلابی اصلی منطقه به شمار می‌رود. پژوهش‌ها حاکی از آن است که تنها در بازه آماری 1991 تا 2014، 106 مورد بارندگی منجر به وقوع سیل در این استان شده است.

 تمرکز بر حوزه راه؛ شریان‌های حیاتی در معرض تهدید

یکی از بخش‌هایی که در جریان سیلاب اخیر به شدت دچار خسارت شد، حوزه راه استان است. عادل مصدقی، مدیرکل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای گلستان، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به ابعاد این خسارت‌ها گفته که سیلاب اخیر در 10 شهرستان از مجموع 14 شهرستان استان به زیرساخت‌های راه خسارت وارد کرد. این خسارت‌ها شامل تخریب بخشی از راه‌ها، ابنیه فنی، پل‌ها، دیواره‌های سنگی، تابلو و علائم و ماشین‌آلات حوزه راهسازی و راهداری بوده است.

مصدقی با ارائه جزئیات دقیق از میزان خسارت‌ها افزود: تاکنون برآوردهای اولیه خسارت‌ها در این بخش‌ها بالغ بر 442 میلیارد تومان است. بر اثر سیلاب فروردین‌ماه امسال، 165 کیلومتر از راه‌های استان تخریب شده است. همچنین 572 دهنه پل و ابنیه فنی دچار خسارت‌های جزئی تا 100 درصد شده‌اند.

این آمار نشان‌دهنده عمق فاجعه در حوزه راه‌های مواصلاتی استان است. تجربه سیلاب‌های پیشین در گلستان نشان داده که آسیب به زیرساخت‌های راه، علاوه بر تحمیل هزینه‌های سنگین بازسازی، دسترسی روستاییان به خدمات اساسی را با اختلال مواجه می‌کند. پژوهش‌های علمی در حوضه گرگانرود حاکی از آن است که مؤلفه‌های محیطی مانند وضعیت ارتباطات و دسترسی‌ها، نقش تعیین‌کننده‌ای در تاب‌آوری جوامع محلی در برابر سیل دارد.

مدیرکل راهداری گلستان در ادامه به سایر خسارت‌های وارد شده به حوزه راه اشاره کرد و گفت: 273 عدد تابلو و علائم راهنمایی و رانندگی در راه‌های استان بر اثر سیلاب تخریب شده است. همچنین 17 دستگاه از ماشین‌آلات راهداری که برای امدادرسانی و بازسازی به کار گرفته شده بودند، دچار خسارت شدند.

این آمار نشان می‌دهد که سیلاب نه تنها به زیرساخت‌های ثابت راه‌ها آسیب زده، بلکه تجهیزات و ماشین‌آلاتی را که برای مقابله با بحران به کار گرفته شده‌اند، نیز از مدار خارج کرده است. با این حال، مصدقی تأکید کرد که تیم‌های راهداری با وجود این مشکلات، لحظه‌ای از تلاش دست برنداشته‌اند.

 بازسازی سریع؛ تأکید بر حفظ تردد در همه محورها

یکی از نکات قابل توجه در مدیریت پس از سیلاب اخیر، سرعت عمل در بازگشایی مسیرهای ارتباطی است. مصدقی در این باره هم گفت: خوشبختانه بازسازی‌های اولیه در اکثر نقاط انجام شده یا در حال انجام است و حداقل ایمنی در مسیرهایی که دچار تخریب شده‌اند، برقرار شده است و در حال حاضر هیچ راه مسدودی در استان وجود ندارد و همه راه‌ها باز است.

مدیرکل راهداری گلستان توضیح داد که حتی در مسیرهایی مانند ساسنگ ( مینودشت) که بخشی از راه به طور کامل تخریب شده بود، با احداث کنارگذر موقت، ترددها برقرار شده است. این نشان می‌دهد که تیم‌های راهداری با تلاش شبانه‌روزی، اجازه قطع ارتباط مناطق مختلف استان را ندادند.

جزئیات بازسازی در محورهای حادثه‌دیده

مصدقی در تشریح وضعیت محورهای مختلف استان، توضیح داد که محور تنگه چهل‌چای حدود 7 نقطه دچار تخریب یک‌طرفه راه شده است. بر اساس برنامه‌ریزی انجام شده، بازسازی این نقاط طی یکی دو روز آینده به اتمام می‌رسد و تردد به روال عادی بازخواهد گشت.

منطقه چهل‌چای از نظر جغرافیایی یکی از زیرحوضه‌های مهم گرگانرود محسوب می‌شود. پژوهش‌های علمی پیشین نشان داده که روستاهای واقع در زیرحوضه چهل‌چای از تاب‌آوری نسبتاً مناسبی (با میانگین 3 از 5) در برابر سیل برخوردار بوده‌اند. این موضوع به موقعیت توپوگرافی و تجربه تاریخی ساکنان این منطقه در مواجهه با سیلاب‌ها بازمی‌گردد.

در مسیر رادکان به چمن‌ساور (کردکوی)  نیز بخشی از مسیر بر اثر سیلاب تخریب شده بود، اما تیم‌های راهداری با اقدام سریع، حداقل ایمنی مورد نیاز را برقرار کرده‌اند و تردد در این مسیر جریان دارد.

محدوده پل بایلر بین گنبدکاووس و کلاله که در روزهای گذشته به دلیل بالا آمدن آب رودخانه اوغان دچار آبگرفتگی شده بود، مورد ایمن‌سازی قرار گرفته و هم‌اکنون تردد در این محدوده بدون مشکل برقرار است. رودخانه اوغان به عنوان یکی از شاخه‌های فرعی گرگانرود، در زمان بارش‌های سنگین ظرفیت زهکشی محدودی دارد و طغیان آن سابقه‌ای طولانی در منطقه دارد. محور خوش‌ییلاق نیز در این سیلاب دچار خسارت شده و مسیر دسترسی و تردد جدیدی ایجاد شده است که عبور و مرور خودروها را ممکن ساخته است.

بیشترین خسارت‌ها در مینودشت، آزادشهر و کردکوی 

بر اساس ارزیابی‌های انجام شده توسط اداره کل راهداری و تأیید فرمانداری‌ها، بیشترین خسارت‌های ناشی از سیلاب به زیرساخت‌های راه در سه شهرستان مینودشت، آزادشهر و کردکوی رخ داده است. در این مناطق، بخش قابل توجهی از محورهای مواصلاتی اصلی و فرعی دچار تخریب شده و تلاش برای بازسازی کامل همچنان ادامه دارد.

این سه شهرستان در شرق و غرب استان از دیرباز به عنوان نقاط حساس از نظر وقوع سیلاب شناخته می‌شوند. شهرستان آزادشهر که در دامنه شمالی البرز شرقی واقع شده، به دلیل توپوگرافی کوهستانی و وجود آبراهه‌های متعدد، همواره در معرض خطر سیلاب‌های ناگهانی قرار داشته است. مطالعات علمی نشان می‌دهد که روستاهای واقع در مناطق تپه‌ای-مرتعی حوضه گرگانرود به دلیل غلبه فعالیت‌های کشاورزی، آسیب‌پذیری بیشتری در برابر سیلاب دارند.

سیلاب‌های مکرر در استان گلستان ریشه در عوامل متعددی دارد که فراتر از بارش‌های سنگین است. بررسی‌های علمی نشان می‌دهد که حوضه آبریز گرگانرود به دو بخش توپوگرافیک متمایز تقسیم می‌شود: بخش جنوبی و شرقی شامل ارتفاعات البرز شرقی و بخش شمالی شامل دشت گرگان. شاخه اصلی گرگانرود از شرق به غرب جریان دارد و در بخش‌های غربی به دلیل شیب بسیار کم، به یکی از دشت‌های سیلابی اصلی منطقه تبدیل می‌شود.

پژوهشگران دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان در مطالعه‌ای با عنوان «پیش‌بینی اثرات سناریوهای مداخله در کاهش آسیب‌پذیری جوامع محلی در منطقه سیل‌خیز» (مطالعه موردی: رودخانه قره‌چای، رامیان) به این نتیجه رسیده‌اند که در شرایط موجود، درجه آسیب‌پذیری مناطق سیل‌خیز در طبقه «بسیار آسیب‌پذیر» قرار دارد. این پژوهش نشان می‌دهد که با اعمال سناریوهای ترکیبی شامل ایجاد سیستم هشدار زودهنگام، مداخلات حکمروایی ریسک و پخش ریسک، می‌توان سطح آسیب‌پذیری را به «کمی آسیب‌پذیر» کاهش داد.

این یافته علمی با اقدامات انجام شده توسط ستاد بحران استان گلستان در سیلاب اخیر همخوانی دارد. استاندار گلستان نیز بر نقش اقدامات پیشگیرانه و حضور به موقع مسئولان در کاهش خسارت‌ها تأکید کرده است.

فرآیند جبران خسارت؛ چشم‌داشت به اعتبارات ملی

یکی از دغدغه‌های اصلی مسئولان استانی، تأمین اعتبار برای بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده است. مصدقی در این خصوص گفت: جبران این خسارت‌ها فقط از طریق منابع ملی و اعتبارات بحران کشور امکان‌پذیر است. در جلساتی که در روزهای اخیر با برخی از مسئولان کشوری در ستاد بحران استان برگزار شد، فرم‌های خسارت که مورد تأیید دستگاه‌ها و فرمانداری‌ها بوده، به اداره کل مدیریت بحران استان ارسال شده است.

مدیرکل راهداری گلستان افزود: امیدواریم با پیگیری‌های استاندار و نمایندگان مجلس، اعتبارات لازم از سطح ملی تخصیص یابد. بر اساس قانون بودجه 1405، از ظرفیت منابعی که در اختیار وزارتخانه‌های راه و شهرسازی، جهاد کشاورزی و نیرو قرار دارد، استفاده خواهد شد. همچنین گزارش‌های تکمیلی از استان به سطح ملی ارسال شده و جلساتی نیز در تهران برای بررسی ابعاد خسارت‌ها و نحوه جبران آن برگزار خواهد شد.

هشدار نسبت به سیلاب‌های مجدد؛ آماده‌باش کامل راهداری

با توجه به پیش‌بینی‌های هواشناسی مبنی بر تداوم بارش‌ها در روزهای آینده و صدور هشدار نارنجی، اداره کل راهداری استان در حالت آماده‌باش کامل قرار دارد. مصدقی خاطرنشان کرد: هم‌اکنون ماشین‌آلات راهداری در سطح استان به صورت مستمر در حال بازسازی و ترمیم مسیرها هستند. با توجه به هشدارهای هواشناسی، آمادگی کامل برای مقابله با سیلاب‌های احتمالی روزهای پیش‌رو وجود دارد و تا برقراری کامل ایمنی در همه مسیرها، عملیات متوقف نخواهد شد.

سیلاب فروردین‌ماه 1405 در استان گلستان یکی از شدیدترین سیلاب‌های دو دهه اخیر بود که خسارت‌های سنگینی به زیرساخت‌های استان وارد کرد. با این حال، مدیریت بحران و حضور به موقع دستگاه‌های اجرایی به ویژه راهداری استان، توانست از بروز فاجعه‌ای بزرگ‌تر جلوگیری کند. بازگشایی سریع مسیرها و برقراری تردد در همه محورها ظرف مدت کوتاهی پس از سیلاب، نشان‌دهنده ارتقای توان عملیاتی و تجهیزاتی دستگاه‌های امدادرسان نسبت به سال‌های گذشته است.

با این وجود، برآورد 4500 میلیارد تومانی خسارت و احتمال افزایش آن، ضرورت تأمین اعتبارات ملی برای بازسازی و ترمیم زیرساخت‌ها را اجتناب‌ناپذیر می‌سازد. همچنین یافته‌های علمی نشان می‌دهد که ارتقای تاب‌آوری جوامع محلی در برابر سیلاب نیازمند رویکردی چندوجهی شامل بهبود زیرساخت‌ها، تقویت سرمایه اجتماعی، ایجاد سیستم‌های هشدار زودهنگام و آموزش همگانی است.

استان گلستان با توجه به موقعیت جغرافیایی و سابقه تاریخی سیلاب‌های مخرب، نیازمند عزمی جدی در سطح ملی برای کاهش آسیب‌پذیری و افزایش تاب‌آوری در برابر این بلای طبیعی است. تجربه تلخ سیلاب اوایل دهه 80 و تکرار آن در سال‌های 1398 و 1405، نشان می‌دهد که مقابله با سیلاب صرفاً با اقدامات مقطعی ممکن نیست و باید برنامه‌ریزی جامع و بلندمدتی برای مدیریت حوضه‌های آبریز و کاهش خطرات ناشی از سیل در این خطه حساس از کشور صورت گیرد.

انتهای پیام/