مرزهای بلند و سفره‌های کوچک؛ سیستان دوباره به چهارراه تجارت می‌شود؟

به گزارش خبرگزاری تسنیم از زابل، روزگاری نه‌چندان دور، نام سیستان با بازارهای پررونق، کاروان‌های تجاری و رفت‌وآمد کامیون‌هایی گره خورده بود که از مرز عبور می‌کردند و نبض اقتصاد منطقه را به تپش درمی‌آوردند. در آن سال‌ها، مرز تنها یک خط جغرافیایی نبود؛ شاهراهی بود که هزاران خانواده از برکت آن روزگار می‌گذراندند و رونق بازارهای زابل، زهک، هیرمند، هامون و نیمروز، بسیاری از مردم دیگر استان‌ها را نیز برای خرید به این منطقه می‌کشاند.

اما امروز روایت سیستان متفاوت است. خشکسالی‌های پی‌درپی، خشک شدن تالاب هامون، افول کشاورزی، کوچک شدن دامداری سنتی و کاهش فرصت‌های شغلی، معیشت مردم را با دشواری‌های فراوانی روبه‌رو کرده است. در چنین شرایطی، بسیاری معتقدند بزرگ‌ترین سرمایه‌ای که هنوز می‌تواند موتور محرک توسعه سیستان باشد، همان مرزی است که سال‌هاست ظرفیت‌های آن کمتر از آنچه شایسته است به کار گرفته شده است.

.

سیستان بیش از هر چیز به فرصت نیاز دارد؛ فرصتی برای کار، سرمایه‌گذاری و ماندن. منطقه‌ای که سال‌ها بار سنگین حفاظت از مرزهای شرقی کشور را بر دوش کشیده، امروز انتظار دارد امنیتی که با تلاش مردم این دیار حفظ شده، به رونق اقتصادی و بهبود معیشت آنان نیز منجر شود.

کارشناسان توسعه معتقدند هیچ منطقه مرزی در جهان تنها با اتکا به اعتبارات دولتی به توسعه پایدار نرسیده است. آنچه مرزها را به موتور رشد اقتصادی تبدیل می‌کند، تسهیل تجارت، جذب سرمایه، ایجاد صنایع وابسته، توسعه لجستیک، حمل‌ونقل و مشارکت مستقیم مردم محلی در فعالیت‌های اقتصادی است؛ مؤلفه‌هایی که سیستان نیز از بسیاری از آنها برخوردار است.

همجواری با افغانستان، دسترسی به بازار چند ده میلیونی این کشور، قرار گرفتن در مسیر کریدورهای منطقه‌ای و ظرفیت‌های منطقه آزاد سیستان، مجموعه‌ای از مزیت‌هایی است که در صورت فعال شدن، می‌تواند چهره اقتصادی این منطقه را متحول کند؛ ظرفیتی که بسیاری از مردم همچنان امیدوارند روزی از مرحله وعده عبور کرده و به واقعیت زندگی آنان تبدیل شود.

وقتی بیکاری، جوانان را از زادگاهشان دور می‌کند

در کوچه‌های شهرها و روستاهای سیستان، کمتر خانواده‌ای را می‌توان یافت که یکی از اعضایش برای یافتن شغل راهی شهرهای دیگر نشده باشد. مهاجرت، این روزها به بخشی از واقعیت زندگی بسیاری از جوانان منطقه تبدیل شده است.

یکی از جوانان سیستانی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم می‌گوید: بسیاری از جوان‌های سیستان با وجود توان کار، شغل مناسبی ندارند. اگر ظرفیت‌های مرزی فعال شود، خیلی‌ها می‌توانند در همین منطقه مشغول به کار شوند.

جوان دیگری نیز از مهاجرت گسترده هم‌نسلانش سخن می‌گوید: خیلی از دوستان و بستگانم برای کار مجبور شده‌اند به شهرهای دیگر بروند؛ ما دوست داریم در سیستان بمانیم، اما فرصت شغلی کم است.

این روایت‌ها تنها گلایه چند نفر نیست؛ بلکه بازتاب دغدغه‌ای است که سال‌هاست بر زندگی مردم منطقه سایه انداخته است.

خاطره روزهای طلایی تجارت هنوز زنده است

برای نسل قدیمی‌تر سیستان، مرز تنها یک گذرگاه نبود؛ بخشی از زندگی روزمره مردم بود. یک مرد میانسال سیستانی به خبرنگار تسنیم می‌گوید: سال‌ها قبل که دیوار مرزی نبود، رفت‌وآمد و مبادلات راحت‌تر انجام می‌شد و خیلی از مردم از همین راه زندگی‌شان را می‌گذراندند.

بسیاری از کسبه قدیمی هنوز روزهایی را به یاد دارند که بازارهای زابل از حضور خریداران سایر استان‌ها و حتی تجار افغانستانی رونق داشت و تجارت مرزی، جریان دائمی زندگی در منطقه بود.

مرز؛ تهدید یا بزرگ‌ترین فرصت توسعه؟

حجت‌الاسلام مهدی اربابی، امام جمعه بنجار در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، نگاه متفاوتی به ظرفیت‌های مرزی سیستان دارد. وی می‌گوید: مرز همانند بادهای 120 روزه، اگرچه در نگاه نخست ممکن است تهدید به نظر برسد، اما می‌تواند به یک فرصت بزرگ برای تحول اقتصادی منطقه تبدیل شود.

به گفته امام جمعه بنجار، در دهه 70 تجربه موفقی از رونق تجارت مرزی در سیستان وجود داشت و همین تجارت باعث شده بود وضعیت اقتصادی مردم منطقه در شرایط مطلوبی قرار گیرد، اما با تغییر شرایط و محدودیت‌های ایجادشده، این ظرفیت نیز به تدریج کمرنگ شد.

حجت‌الاسلام اربابی معتقد است اکنون که کشاورزی و دامداری نیز تحت تاثیر خشکسالی آسیب دیده‌اند، توجه به ظرفیت مرز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد.

منطقه آزاد سیستان؛ امیدی برای احیای اقتصاد مرزی

یکی از مهم‌ترین طرح‌هایی که طی سال‌های اخیر با هدف ایجاد تحول اقتصادی در شمال استان مطرح شده، منطقه آزاد سیستان است. امام جمعه بنجار با اشاره به آغاز فعالیت‌های این مجموعه می‌گوید انتظار می‌رود منطقه آزاد بتواند زمینه توسعه صادرات، واردات، تجارت مرزی و جذب سرمایه‌گذاری را فراهم کند.

وی تاکید می‌کند رسانه‌ها باید میزان تحقق وعده‌های مطرح‌شده درباره منطقه آزاد را به‌صورت میدانی بررسی کنند؛ از واردات خودرو گرفته تا تسهیل ورود کالاها، افزایش گردشگران و رونق دوباره بازارهای منطقه.

به گفته حجت‌الاسلام اربابی، در گذشته بسیاری از مردم استان‌های مختلف تنها برای خرید کالاهای مرزی به سیستان سفر می‌کردند و این ظرفیت همچنان قابلیت احیا دارد.

تجارت مرزی بدون تولید؛ توسعه‌ای ناقص

فعال شدن مرز، تنها به معنای واردات کالا نیست. حجت‌الاسلام اربابی معتقد است توسعه پایدار زمانی محقق می‌شود که واحدهای تولیدی متناسب با نیاز بازار افغانستان در منطقه ایجاد شوند؛ کارخانه‌هایی که علاوه بر تامین بازار کشورهای همسایه، زمینه اشتغال گسترده جوانان سیستان را نیز فراهم کنند.

به اعتقاد کارشناسان، اگر زنجیره تولید، بسته‌بندی، فرآوری، حمل‌ونقل و صادرات در سیستان شکل بگیرد، ارزش افزوده تجارت نیز در خود منطقه باقی خواهد ماند و اقتصاد محلی جان تازه‌ای خواهد گرفت.

نگاه امنیتی؛ مانعی بر سر راه سرمایه‌گذاری

یکی دیگر از موضوعاتی که امام جمعه بنجار بر آن تاکید می‌کند، تغییر نگاه نسبت به سیستان است. وی می‌گوید: متاسفانه هنوز برخی استان را با نگاه امنیتی می‌بینند؛ در حالی که امنیت در سیستان بسیار بالاست و سال‌های اخیر مشکل خاص امنیتی در منطقه وجود نداشته است.

به باور وی، همین ذهنیت باعث شده حتی بخشی از سرمایه‌گذاران بومی نیز تمایل کمتری برای حضور در منطقه داشته باشند. حجت‌الاسلام اربابی پیشنهاد می‌کند برنامه‌ای جدی برای جذب سرمایه‌گذاران سیستانی که اکنون در سایر استان‌ها فعالیت اقتصادی دارند تدوین شود تا آنان در توسعه زادگاه خود مشارکت کنند.

بازاری که باید سهم مردم از مرز را افزایش دهد

امام جمعه بنجار در بخش دیگری از سخنان خود به موضوعی اشاره می‌کند که بارها از سوی مردم نیز مطرح شده است. وی می‌گوید بخش زیادی از مردم هنوز سهم ملموسی از ظرفیت مرز ندارند و در برخی موارد این تصور در میان افکار عمومی وجود دارد که منافع مرز بیشتر نصیب گروه‌های خاص می‌شود.

به اعتقاد وی، اگر قرار است مرز موتور توسعه سیستان باشد، باید آثار آن مستقیماً در سفره مردم، کاهش بیکاری، افزایش درآمد خانوارها و رونق بازارهای محلی دیده شود؛ در غیر این صورت نمی‌توان از تحقق توسعه سخن گفت.

اقتصاد سیستان در انتظار تصمیمات بزرگ

افغانستان یکی از مهم‌ترین بازارهای صادراتی ایران است و سیستان نزدیک‌ترین مسیر دسترسی به بخش قابل توجهی از این بازار محسوب می‌شود. فعالان اقتصادی معتقدند توسعه زیرساخت‌های گمرکی، تسهیل تشریفات تجاری، ایجاد پایانه‌های صادراتی، راه‌اندازی صنایع بسته‌بندی و تقویت حمل‌ونقل می‌تواند سهم سیستان را از تجارت با کشور همسایه به شکل قابل توجهی افزایش دهد. این موضوع علاوه بر ایجاد اشتغال، درآمدهای پایدار جدیدی نیز برای منطقه به همراه خواهد داشت.

امروز کمتر کسی تردید دارد که آینده سیستان بیش از هر زمان دیگری به فعال شدن ظرفیت‌های اقتصادی آن وابسته است؛ ظرفیت‌هایی که مرز در رأس آنها قرار دارد. اگرچه خشکسالی، ریزگردها و محدودیت‌های طبیعی، بخش مهمی از توان اقتصادی منطقه را تحت تأثیر قرار داده‌اند، اما مرز همچنان مزیتی است که می‌تواند بخشی از این عقب‌ماندگی را جبران کند؛ البته به شرط آنکه سیاست‌گذاری‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها و قوانین، بیش از گذشته در خدمت توسعه واقعی منطقه قرار گیرند.

مرز زمانی به فرصت تبدیل می‌شود که مردم ثمره آن را ببینند

مرزهای سیستان سال‌هاست استوار و امن باقی مانده‌اند، اما آنچه امروز مردم انتظار دارند، تنها امنیت نیست؛ بلکه امنیتی است که به اشتغال، تولید، تجارت، سرمایه‌گذاری و رفاه تبدیل شود. جوانان این دیار بیش از هر چیز خواهان فرصتی برای ماندن در زادگاه خود هستند؛ فرصتی که بتواند چرخه مهاجرت را متوقف و امید را به خانه‌های این سرزمین بازگرداند.

شاید مهم‌ترین شاخص موفقیت هر برنامه توسعه‌ای در سیستان، نه تعداد مصوبات و جلسات، بلکه روزی باشد که سفره مردم نیز به اندازه مرزهای این سرزمین بزرگ شود؛ روزی که ظرفیت‌های کم‌نظیر مرزی، از پشت دروازه‌ها عبور کند و به رونق بازارها، اشتغال جوانان و احیای اقتصاد منطقه بینجامد.

انتهای پیام/