فروتنی

میانگین امتیار کاربران: / 15
ضعیفعالی 

شاخ پربار سر بر زمین می نهد و عظمت آن هم چنان در فروتنی او جلوه گر است. (گاندی)
 
از جمله صفات برجسته‌ی اخلاقی صفت «تواضع» است. «تواضع» در رشد و تعالی روحی انسان نقش مهمی دارد و وی را از فروغلطیدن در دام غرور که یکی از پرتگاه¬های مسیر نیل انسان به کمال است، نگه می¬دارد. مفهوم آن از نظر اخلاقی این است که انسان باید خود را در برابر خدا و خلق خدا پایین تر از موقعیت خود قرار دهد، فروتنی و فرو روحی کند. تواضع به معنی خواری و ذلیل نشان دادن خود نیست که ضد ارزش و مورد نکوهش می باشد. از نشانه های تواضع این است که انسان در برابر مردم، خوش رو، خوش برخورد است، و هنگام معاشرت و جدا شدن از آنها، با روی باز و دل پذیر روبه رو یا جدا می شود، و جداییش محبت آمیز است، نه از روی بی اعتنایی که موجب کینه و کدورت شده، و از نشانه های خصلت زشت تکبر و خود شیفتگی است. تواضع یک حالت خشوع و خضوع معقول درونی است که نشانه های آن در رفتار و کردار و گفتار آشکار می شود. و گاهی ممکن است، انسان از نظر روحی به مرحله این حالت نرسد، ولی بتواند در عمل، خود را براساس موازین تواضع، هماهنگ سازد، چنین کسی عملا متواضع است .
اقسام تواضع
1- تواضع در برابر خدا که شامل تواضع در برابر حق و قانون خدا، تواضع در برابر پیامبران و امامان و اولیاء خدا می شود. تواضع در برابر خدا، عالی ترین و مهم ترین درجه تواضع است.
2- تواضع در معاشرت با مردم که شامل تواضع در برابر دوست، همسایه، پدرو مادر، فرزند، معلم واستاد، همکار و... می باشد.این خصلت موجب نشر ارزش ها، و مایه شرافت و کرامت، و زینت انسان های والا، و موجب وقار و آرامش و رفعت مقام، و جوشش چشمه های حکمت در روح و روان، و دوستی وسلامتی، وفورنعمت بوده و اسلحه نیرومند در برابر نیرنگ های ابلیس است و باعث افزایش عقل و درایت می باشد.
تواضع و فروتنی در اسلام
یکی از برجستگیهای اخلاقی که قرآن کریم دروصف بندگان خدا بیان کرده، رفتار متواضعانه آنان است. یکی از مواردی که تواضع در آن امری پسندیده تر است و اسلام نیز بر آن پای فشرده تواضع توانگران در برابر تهیدستان است؛ زیرا افزون برآن که تواضع خصلتی نیکوست و پاداش معنوی بسیار دارد، در دنیا نیز به وفور نعمت و سامان یافتن امور می انجامد. امری که برای همه به ویژه توانگران ضرورتی آشکار است.
امام باقر (ع) می فرماید: « تواضع آن است که به کمتر از جایگاه شایسته خود در مجلس قناعت کنی و هنگام ملاقات  با کسی، در سلام کردن پیشی گیری، و در گفتگوها از جر و بحث پرهیز کنی گرچه حق با تو باشد.»                                                                 شخصی از حضرت رضا (ع) پرسید: حد و مرز تواضع چیست که اگر کسی آن را رعایت کند به عنوان متواضع به حساب می آید؟ آن حضرت در پاسخ فرمود: «تواضع دارای درجاتی است، یکی از آن درجات این است که انسان موقعیت نفس خود را بداند، و آن را با قلب سالم در همان جایگاه قرار دهد، و برای دیگران همان را بپسندد که برای خود می پسندد، هرگاه از کسی بدی دید، آن را با نیکی پاسخ دهد، خشم خود را فرو برد، از گناهان مردم بگذرد، و آنها را مورد عفو قرار دهد، خداوند نیکوکاران را دوست دارد».  رسول اکرم (ص) نیز تواضع را سبب رفع ستم از جامعه دانسته، می فرماید: نسبت به یکدیگر فروتن باشید تا کسی بردیگری ستم روا ندارد.
آثار تواضع 
1- مایه سربلندی است. پیامبر(ص) فرمود: فروتنی جز برسربلندی نیفزاید پس تواضع کنید،خدایتان شما را رحمت کند.
2- نردبان ترقّی است. امیرالمؤمنین علی (ع) فرموده : فروتنی ، نردبان شرافت و بزرگی است.
3- سبب نظم می گردد. حضرت علی (ع) فرموده : با تواضع کارها مرتب می شود.
4- محبت آوراست آن حضرت دراین باره فرمود : میوه فروتنی مهربانی است.
عوامل ایجاد تواضع
1- توجه به عظمت خدا و ضعف خویش: نخستین و روشن‌ترین راه برای ایجاد روحیه تواضع، شناخت نقص‌ها و ضعف‌ها و توجه به عظمت خداوند و حیطه قدرت اوست. انسان در یابد و ایمان بیاورد که قدرت‌های مادی و معنوی مقهور اراده اوست.
2- شناخت زشتی تکبر و زیبایی تواضع: تکبر، ریشه و اساس هر بدبختی است که بدی‌ها و مفاسد از آن سرچشمه می‌گیرد. آگاهی بر زشتی و تکبر و این که از این رهگذر چه مصیبت‌هایی بر سر انسان آمده است، ما را از آلوده شدن به آن باز می‌دارد و بر ایجاد و تقویت روحیه تواضع ترغیب می‌کند.
3- دانش و آگاهی: تکبر ثمره جهل و نادانی است. انسان هر چه آگاهی و دانایی‌اش افزون شود، واقعیات را بهتر از اوهام باز می‌شناسد و موجبات تکبر را که همان ارزش‌های خیالی و پوچ است از خویش می‌زداید.
4- انجام فرایض دینی: عبادت و انجام فرایض دینی نیز، مانند علم اگر با آلودگی‌های نفسانی همراه نگردد می‌تواند از عوامل ایجاد و یا تقویت فروتنی در انسان باشد.
5- سختی‌ها و مشکلات: مشکلات و سختی‌ها در رشد و تعالی انسان بسیار موثر است. خداوند انسان‌ها را با سختی‌ها می‌آزماید، تا به خود آیند و از تکبر و گردنکشی دست بردارند.
6- اشتغال به کارهای خرد: راه معالجه تکبر و ایجاد فروتنی در نفس، ملزم ساختن نفس بر انجام کارهای پیش پا افتاده است که با طبع و منش او سازگار نیست.
 
فواید تواضع و فروتنی
1- بزرگی و ارجمندی: تواضع و فروتنی بر خلاف تصور متکبران، نه تنها سبب کوچک شدن انسان نمی‌شود، بلکه بر قدر و منزلت وی نیز می‌افزاید و موجب رفعت و بلندی مقام وی می‌گردد.
2- بهره‌وری از مواهب زندگی: آراسته بودن به زیورهای اخلاقی، همچون تواضع، زمینه بهره‌مندی و استیفای هر چه بیشتر و بهتر از مواهب و نعمت‌های الهی را فراهم می‌آورد. فرد متواضع، به آسانی هر مطلبی را که نمی‌داند می‌پرسد، در پای درس استاد زانو می‌زند و از خرمن فیضش برخوردار می‌گردد.
3- اصلاح و آرامش: اظهار خضوع و تواضع، انسان را در اصلاح نفس و رهایی وی از مفاسد اجتماعی و اختلاف‌ها و نزاع‌ها، یاری می‌دهد. آرامش و سعادت وی را تامین می‌کند.
4- محبت و دوستی: فروتنی دل‌های مردمان را نرم و نسبت به یکدیگر رئوف و مهربان می‌سازد.
 
تواضع فروشنده برای مشتری فقیر
در ژاپن ، شیرینی‌سرای بسیار مشهوری بود. شهرت آن به خاطر شیرینی‌های خوشمزه‌ای بود که می‌پخت . مشتری‌های بسیار ثروتمندی به این مغازه می‌آمدند ، چون قیمت شیرینی‌ها بسیار گران بود. صاحب فروشگاه همیشه در همان عقب مغازه بود و هیچ وقت برای خوش‌آمد مشتری‌ها به این طرف نمی‌آمد ، مهم نبود که مشتری چقدر ثروتمند است. یک روز مرد فقیری با لباس‌های مندرس و موهای ژولیده وارد فروشگاه شد و عمداً نزدیک پیش‌خوان آمد. قبل از آن‌که مرد فقیر به پیشخوان برسد،صاحب فروشگاه ازپشت مغازه بیرون پرید و فروشندگان را به کناری کشید و با تواضع فراوان به آن مرد فقیر خوش‌آمد گفت و با صبوری تمام منتظر شد تا آن مرد جیب‌هایش را بگردد تا پولی برای یک تکه شیرینی بیابد. صاحب فروشگاه خیلی مؤدبانه شیرینی را در دست‌های مرد فقیر قرار داد و تا هنگامی که او فروشگاه را ترک می‌کرد ، صاحب فروشگاه همچنان به او تعظیم می‌کرد. وقتی مشتری فقیر رفت ، فروشندگان پرسیدند: در حالی که برای مشتری‌های ثروتمند از جای خود بلند نمی‌شوید ، چرا برای مردی فقیر شخصاً به خدمت حاضر شدید ؟
صاحب مغازه در پاسخ گفت : مرد فقیر همه‌ی پولی را که داشت برای یک تکه شیرینی داد و واقعاً به ما افتخار داد، این شیرینی برای او واقعاً لذیذ بود. شیرینی ما به نظر ثروتمندان خوب است ، اما نه آنقدر که برای مرد فقیر ، خوب و باارزش است.

درختان بارور خم می شوند و مردان بزرگ متواضع میگردند، اما شاخه های خشک و مردم نادان می شکنند و خم  نمی شوند. (یوستین گوردر)
دریاها نماد فروتنی هستند.درنهاد خود کوه هایی فراترازخشکی دارنداما هیچ گاه آن را به رخ ما نمی کشند.(ارد بزرگ)
انسان همچون رودخانه است ، هرچه عمیقتر باشد آرام تر و متواضع تر است . (منتسکیو)